II URN 17/95

Wyrok z dnia 17 października 1995 r.

II URN 17/95

Upływ sześciu miesięcznego terminu przedawnienia prawa do

zasiłku chorobowego, określonego z art. 54 ustawy z dnia 17

grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst:

Dz. U. z 1983 r., Nr 30, poz. 143 ze zm.) nie stanowi

przeszkody do wypłacenia tego zasiłku osobie prowadzącej

działalność gospodarczą także wówczas, gdy opłacanie zaległych

składek na ubezpieczenie społeczne nastąpiło, po upływie tego

terminu, w wykonaniu warunkowego układu ratalnego, o ile

poprzez zgłoszenie wniosku o wypłatę zasiłku nastąpiła - na

mocy art. 123 k.c. - przerwa biegu przedawnienia.

Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska, Sędziowie SN:

Jerzy Kuźniar, Maria Tyszel (sprawozdawca),

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Iwony

Kaszczyszyn, po rozpoznaniu w dniu 4 października 1995 r.

sprawy z wniosku Ryszarda T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w P. o zasiłek chorobowy, na skutek

rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Poznaniu z dnia 17 maja 1994 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i poprzedzającą go

decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia 27

grudnia 1993 r. [...] i przyznał Ryszardowi T. prawo do

zasiłku chorobowego za okres od dnia 11 października 1993 r.

do dnia 24 listopada 1993 r.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Poznaniu decyzją

z dnia 27 grudnia 1993 r. odmówił Ryszardowi T., prowadzącemu

działalność gospodarczą, wypłacenia zasiłku chorobowego za

okres od 11 października 1993 r. do 24 listopada 1993 r.,

ponieważ zalegał z opłacaniem składek na ubezpieczenie

społeczne od czerwca do listopada 1993 r., tj. za okres

przekraczający 3 miesiące .

W odwołaniu, wniesionym do Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych wnioskodawca wnosił o: "przywrócenie

uprawnień do zasiłku chorobowego i odliczenie go od

zadłużenia."

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Poznaniu wyrokiem z dnia 17 maja 1994 r., po rozpoznaniu

sprawy [...], oddalił odwołanie. Z uzasadnienia wyroku,

sporządzonego na żądanie Sądu Najwyższego wynika, że wniosko-

dawca zalegał z opłatą składki na ubezpieczenie społeczne w

okresie od czerwca do listopada 1993 r. na kwotę 5.600.200 zł.

Kwota ta przekraczała trzymiesięczną składkę; zadłużenie w tej

wysokości obciążało konto wnioskodawcy w chwili wydania

wyroku, wobec czego Sąd Wojewódzki uznał, że z mocy art. 16

ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym

osób prowadzących działalność gospodarczą i ich rodzin

(jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r., Nr 46, poz. 250) brak

podstaw prawnych do uwzględnienia odwołania.

W rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości wnosił o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu-Sądowi Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu zarzucając, że zaskarżony

wyrok został wydany z rażącym naruszeniem prawa, w

szczególności art. 3 § 2 k.p.c. oraz art. 16 ust. 1 ustawy z

dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób

prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin

(jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r., Nr 46, poz. 250) i art. 54

ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r., Nr 30, poz.

143), a nadto naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej.

Rozpoznając sprawę Sad Najwyższy zważył, co następuje:

Jest poza sporem, że wnioskodawca, uprawniony do

świadczeń z ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu

społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich

rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r., Nr 46, poz. 250 ze

zm.), zwanej dalej ustawą z 18 grudnia 1976 r., w okresie swej

niezdolności do pracy z powodu choroby od 11 października do

24 listopada 1993 r., zalegał z opłacaniem składek na

ubezpieczenie społeczne od czerwca 1993 r.

Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z 18 grudnia 1976 r., w

razie zalegania przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą

z opłatą należnych składek na ubezpieczenie na kwotę

przekraczającą trzymiesięczną składkę, świadczenia, o których

mowa w art. 5 pkt 1-3, nie przysługują do czasu opłacenia w

całości zaległych składek. Pkt 2 powołanego art. 5 ustawy z 18

grudnia 1976 r. obejmuje m.in. zasiłek chorobowy. Powołując w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przytoczony art. 16, Sąd

orzekający uznał, że w razie uiszczenia składki: "Wypłatę

świadczeń podejmuje się wówczas na bieżąco od dnia

uregulowania całości zadłużenia." Sąd Najwyższy, w składzie

orzekającym nie podziela tego poglądu. Jak to słusznie

podniesiono w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej przepis ten

nie stanowi o całkowitej utracie prawa do zasiłku chorobowego,

pomimo późniejszego opłacenia zaległych składek.

W uchwale z dnia 11 maja 1994 r. w sprawie sygn. akt II

UZP 14/94 Sąd Najwyższy uznał, że: "Osoba prowadząca

działalność gospodarczą, zalegająca z opłacaniem składek na

ubezpieczenie społeczne na kwotę przekraczającą trzymiesięczną

składkę, po opłaceniu w całości zaległych składek nabywa na

podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o

ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność

gospodarczą (jednolity tekst: Dz. U. 1989 r., Nr 46, poz. 250

ze zm.) prawo do zasiłku chorobowego od pierwszego dnia

niezdolności do pracy" (OSNAPiUS 1994 nr 6 poz. 98).

Stanowisko to znalazło potwierdzenie w uchwale składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 1994 r., II UZP

32/94 (OSNAPiUS 1995 nr 10 poz. 123). W uzasadnieniu obu tych

uchwał podkreślono, że ustawą z dnia 1 lutego 1983 r. o

zmianie niektórych przepisów z ubezpieczenia społecznego i o

zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 5, poz. 33) została

zmieniona treść art. 16 ustawy stanowiącego wówczas, że w

razie zalegania przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą

z opłatą należnych składek na ubezpieczenie na kwotę

przekraczającą trzymiesięczną składkę świadczenia, o których

mowa w art. 5 pkt 1-3, nie przysługują za okres, w którym

osoba ubezpieczona zalegała z opłatą składek.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela

pogląd wyrażony w uzasadnieniu tychże uchwał, że zaleganie z

opłacaniem składek nie przerywa trwania obowiązkowego

ubezpieczenia społecznego, wynikającego z samego faktu pro-

wadzenia działalności gospodarczej i trwającego od pierwszego

dnia miesiąca kalendarzowego, w którym nastąpiło rozpoczęcie

tej działalności, a ustającego z końcem miesiąca

kalendarzowego, w którym nastąpiło jej zaprzestanie. Przepis

art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. określa, że za

okresy ubezpieczenia, od których zależy prawo do świadczeń,

uważa się miesiące kalendarzowe, za które ubezpieczony opłacił

składki na ubezpieczenie społeczne lub w których był zwolniony

od ich opłacania. Przepis ten nie uzależnia więc prawa do

uzyskania świadczenia od bieżącego opłacania składek, lecz

jedynie od samego faktu ich opłacenia. Przytoczony wyżej art.

16 ust. 1 tejże ustawy precyzuje warunki nabycia prawa do

świadczeń krótkoterminowych (art. 5 pkt 1-3) w razie zalegania

z opłatą składek, a zawarte w nim uzależnienie wypłaty tych

świadczeń od uregulowania zaległości w składkach nie upoważnia

do przyjęcia, że stanowi on podstawę prawną pozbawienia osoby

podlegającej ubezpieczeniu prawa do zasiłku chorobowego za

okres, gdy prawo to istniało i mogło zostać zrealizowane

dzięki uregulowaniu należności z tytułu zaległych składek.

Wydając zaskarżony wyrok Sąd Wojewódzki nie wyciągnął

wniosków z faktu, że Zakład Ubezpieczeń decyzją z dnia 18

lutego 1994 r., uwzględniając wniosek ubezpieczonego, rozłożył

mu spłatę zadłużenia na raty od lutego do maja 1994 r. Jak

wynika z informacji Zakładu Oddział w P. z dnia 10

października 1995 r. warunkowy układ ratalny, w tym okresie

objął tylko część zadłużenia (2.007.200 zł), natomiast na

pozostałą część zadłużenia wydane zostały kolejne decyzje: z

dnia 15 czerwca i 7 września 1994 r. "Oddział utrzymał w mocy

udzielony układ ratalny z uwagi na całkowitą spłatę zadłużenia

na koncie nieczynnym."

Zdaniem Sądu Najwyższego, skoro Sąd orzekający posiadał

informację o wdrożeniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych

układu ratalnego powinien był, na podstawie na podstawie art.

177 § 1 pkt 3 k.p.c., zawiesić postępowanie w sprawie, do

czasu wydania przez organ administracji państwowej, jakim jest

Zakład Ubezpieczeń Społecznych z mocy art. 7 ust. 2 ustawy z

dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu

ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r., Nr

25, poz. 137 ze zm.) stosownej decyzji. Zakończenie tego

postępowania miało bowiem - zdaniem Sądu Najwyższego -

zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Słusznie więc zarzuca rewizja nadzwyczajna, że zaskarżony

wyrok zapadł w sprawie niedostatecznie wyjaśnionej do

ostatecznego rozstrzygnięcia.

Słusznie podkreślono w uzasadnieniu rewizji

nadzwyczajnej, że przepis art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 18

grudnia 1976 r., dopuszczając możliwość wypłacenia zasiłku

chorobowego, po opłaceniu w całości zaległych składek, nie

określa terminu, w którym uregulowanie tych zaległości

umożliwia wypłacenie zasiłku. Sąd Najwyższy nie podziela

jednak poglądu, że prawo do zasiłku chorobowego zostaje

zachowane tylko wówczas, gdy opłacenie zaległych składek w

całości nastąpi przed upływem okresu 6 miesięcy od ostatniego

dnia okresu, za który zasiłek ten przysługuje. Pogląd ten -

zdaniem rewidującego - jest konsekwencją art. 54 ustawy z dnia

17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego na wypadek choroby i macierzyństwa (jednolity

tekst: Dz. U. z 1983 r., Nr 30, poz. 143 ze zm.) stanowiącego,

że: "Prawo do zasiłku chorobowego (...) przedawnia się po

upływie sześciu miesięcy od ostatniego dnia, za który zasiłek

przysługuje." Przedawnienie roszczeń jest instytucją prawną

przewidzianą w kodeksie cywilnym, stosowaną w prawie

obejmującym systemy ubezpieczeń społecznych jedynie wówczas,

gdy ustawa wyraźnie tak stanowi. Wprowadzając instytucję

przedawnienia krótkoterminowych świadczeń z ubezpieczenia

społecznego, ustawodawca - z umocowania zawartego w art. 118

k.c. - w sposób szczególny określił jedynie termin, w jakim

przedawnia się prawo do tych świadczeń. Zdaniem składu

orzekającego oznacza to, że pozostałe przepisy kodeksu

cywilnego, regulujące przedawnienie roszczeń mają zastosowanie

również w sprawach o te świadczenia. Zgodnie z art. 123 § 1

k.c. bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność

przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw

lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju (...) przedsięwziętą

bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo

zaspokojenia roszczenia. Tak więc, zgłoszenie przez

wnioskodawcę wniosku o wypłatę zasiłku chorobowego przerwało

bieg przedawnienia prawa do tego świadczenia. Wobec wydania

przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. decyzji z

dnia 15 lutego 1994 r. o wyrażeniu zgody na spłatę zadłużenia

wnioskodawcy w warunkowym układzie ratalnym oraz kolejnych

decyzji dotyczących tego układu, przerwa ta trwała do dnia 9

stycznia 1995 r., tj. do spłacenia ostatniej raty zadłużenia

(zaległych składek wraz z odsetkami), skoro układ ten został

przez Zakład utrzymany w mocy.

Opłacenie przez wnioskodawcę, w wyniku warunkowego układu

ratalnego, składek za cały okres istnienia obowiązku

ubezpieczenia, w pełni uzasadnia, przy uwzględnieniu

przytoczonej wykładni art. 16 ustawy z dnia 18 grudnia 1976

r., jego żądanie wypłacenia mu zasiłku chorobowego, a w

konsekwencji uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej. Z uwagi na

zasadę ekonomii procesowej, wobec wyjaśnienia przed Sądem

Najwyższym wątpliwości dotyczących spłaty zadłużenia wniosko-

dawcy, Sąd orzekający uznał za wskazane na podstawie art. 422

§ 1 k.p.c., orzec co do istoty sprawy, podzielając stanowisko

wyrażone w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej, że zaskarżony

wyrok narusza nie tylko powołane przepisy prawa materialnego

lecz także interes Rzeczypospolitej Polskiej. Pozbawienie

ubezpieczonego należnego mu świadczenia jest sprzeczne z

konstytucyjną zasadą praworządności, a wydanie wyroku przed

wyjaśnieniem wszystkich okoliczności istotnych dla

rozstrzygnięcia sprawy narusza zasadę zaufania obywateli do

organów Państwa, w tym do organów wymiaru sprawiedliwości.

Sąd Najwyższy orzekając w granicach rewizji

nadzwyczajnej, nie rozpoznawał ewentualnego zwolnienia

wnioskodawcy z opłacenia składki za okres wskazany w § 37

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w

sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie

społeczne... (jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r., Nr 68, poz.

330 ze zm.). W tym zakresie, organ rentowy powinien wznowić

postępowanie.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w

sentencji wyroku.

=======================================