II UZP 19/95

Uchwała z dnia 19 października 1995 r.

II UZP 19/95

Przewodniczący SSN: Maria Tyszel, Sędziowie SN: Andrzej

Kijowski (sprawozdawca), Maria Mańkowska

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Witolda Bryndy,

sprawy z wniosku Antoniego C. przeciwko Kasie Rolniczego

Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w Z.W. o wyższe

odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy, po rozpoznaniu na

posiedzeniu jawnym dnia 19 października 1995 r. zagadnienia

prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 26 lipca

1995 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.

Czy przez pojęcie "zdarzenie" użyte w § 2 Rozporządzenia

Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 11 lutego

1994 r. - zmieniającego rozporządzenie w sprawie określenia

zasad ustalenia wysokości jednorazowego odszkodowania z tytułu

wypadku przy pracy rolniczej...(Dz. U. Nr 26, poz. 94) należy

rozumieć datę tego zdarzenia, czy też datę uznania wypadku

przy pracy rolniczej, z tytułu którego przysługuje prawo do

przewidzianych w Rozporządzeniu tym świadczeń ?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Zawarte w § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i

Gospodarki Żywnościowej z dnia 11 lutego 1994 r. zmieniającego

rozporządzenie w sprawie określenia zasad ustalania wysokości

jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy

rolniczej i chorób zawodowych oraz zasiłku chorobowego (Dz. U.

Nr 26, poz. 94) pojęcie "zdarzenia" oznacza zdarzenie uznane

po dniu 31 grudnia 1993 r. za wypadek przy pracy rolniczej lub

chorobę zawodową, uprawniające do otrzymania jednorazowego

odszkodowania.

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotowe zagadnienie prawne wyłoniło się na tle

następującego stanu faktycznego.

Wnioskodawca Antoni C. uległ w dniu 19 grudnia 1992 r.

wypadkowi przy pracy rolniczej, wskutek którego został

zaliczony do inwalidów I grupy. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego-Oddział w Z.W., decyzją z dnia 15 kwietnia 1993

r., odmówiła jednak wnioskodawcy przyznania jednorazowego

odszkodowania, gdyż uznała, że w toku czynności związanych z

prowadzeniem gospodarstwa zainteresowany dopuścił się rażącego

niedbalstwa.

Powyższą decyzję zmienił Sąd Wojewódzki w Łodzi, który w

wyroku z dnia 11 maja 1994 r., [...], uznał że do wypadku przy

pracy rolniczej wnioskodawca nie przyczynił się rażącym

niedbalstwem. Sprawa ustalenia wysokości jednorazowego odsz-

kodowania wypadkowego została natomiast przekazana do

rozpoznania przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego-Oddział w Z.W.

Po ustaleniu przez Wojewódzką Komisję Lekarską do Spraw

Inwalidztwa i Zatrudnienia, że wnioskodawca doznał 25% stałego

uszczerbku na zdrowiu, organ rentowy decyzją z dnia 28

października 1994 r. przyznał mu jednorazowe odszkodowanie w

wysokości 10.272.000 zł, obliczone według stawki po 410.854 zł

za każdy procent wspomnianego uszczerbku. Od decyzji tej w

części dotyczącej wysokości przyznanego odszkodowania odwołał

się wnioskodawca, który twierdził, że odszkodowanie należało

obliczyć według stawek obowiązujących w dacie wydania zas-

karżonego rozstrzygnięcia, czyli po 650.000 zł za jeden

procent uszczerbku. Organ rentowy wniósł o oddalenie

odwołania.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Łodzi wyrokiem z dnia 13 marca 1995 r., [...], odwołanie

oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, iż żądana przez

wnioskodawcę stawka jednorazowego odszkodowania ma zastoso-

wanie wobec zdarzeń zaistniałych po dniu 31 grudnia 1993 r.,

podczas gdy przedmiotowy wypadek miał miejsce w dniu 19

grudnia 1992 r.

Wspomniany wyrok zaskarżył rewizją wnioskodawca.

Rozpoznający rewizję Sąd Apelacyjny w Łodzi powziął poważną

wątpliwość prawną, jak należy interpretować pojęcie

"zdarzenie" w rozumieniu § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa

i Gospodarki Żywnościowej z dnia 11 lutego 1994 r. (Dz. U. Nr

26, poz. 94), zmieniającego rozporządzenie z dnia 10 grudnia

1991 r. w sprawie określenia zasad ustalania wysokości

jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy

rolniczej i chorób zawodowych oraz zasiłku chorobowego (Dz. U.

Nr 117, poz. 509). Powołany przepis stanowi, że

rozporządzenie, określające stawkę jednorazowego odszkodowania

wypadkowego w kwocie po 650.000 zł za każdy procent stałego

lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, wchodzi w życie z

dniem ogłoszenia (tj. 28 lutego 1994 r.) i ma zastosowanie do

zdarzeń, które "miały miejsce" po dniu 31 grudnia 1993 r.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego z gramatycznej wykładni

cytowanego przepisu należałoby wnosić, że zdarzenie o jakim

jest w nim mowa jest wypadkiem przy pracy rolniczej. Taka

interpretacja prowadziłaby jednak do określenia wysokości

jednorazowego odszkodowania według zasad obowiązujących w

okresie poprzedzającym powstanie prawa do takiego świadczenia.

Tymczasem zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia

1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst:

Dz. U. z 1993 r., Nr 71, poz. 342 ze zm.) prawo do

odszkodowania powstaje, gdy zostanie stwierdzony uszczerbek na

zdrowiu wynikający ze zdarzenia będącego wypadkiem przy pracy

rolniczej.

Z tych względów można więc prezentować zarówno pogląd, że

zdarzeniem w rozumieniu § 2 rozporządzenia z dnia 11 lutego

1994 r. jest zdarzenie uznane za wypadek przy pracy, jak też

ustalenie prawa do odszkodowania z tytułu zdarzenia będącego

wypadkiem przy pracy lub choroby zawodowej, tzn. gdy następuje

prawna ocena danego zdarzenia faktycznego, iż jest ono

wypadkiem przy pracy uprawniającym do przyznania ustawowo

przewidzianych świadczeń.

Za taką wykładnią przemawiają zasady określania wysokości

jednorazowych odszkodowań wypadkowych dla pracowników. Stawki

nowych odszkodowań, podwyższane w trybie obwieszczeń Ministra

Pracy i Polityki Socjalnej przysługują bowiem, jeżeli stopień

trwałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu spowodowanego

wypadkiem przy pracy, jego zwiększenie lub związek śmierci

pracownika z takim wypadkiem zostanie prawomocnie stwierdzony

począwszy od daty ogłoszenia obwieszczenia. Wysokość

odszkodowania ustala się zatem według zasad obowiązujących w

dacie wymagalności roszczenia. Przyjęcie odmiennej zasady przy

ustalaniu wysokości odszkodowań z tytułu wypadku przy pracy

rolniczej prowadziłoby do pokrzywdzenia osób, które wskutek

kwestionowania przez organ rentowy okoliczności wypadku lub

też uznania, że zachodziły okoliczności wyłączające prawo do

odszkodowania, otrzymują należne im świadczenie z opóźnieniem

(po zmianie stawek).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki

Żywnościowej z dnia 10 grudnia 1991 r. w sprawie określenia

zasad ustalania wysokości jednorazowego odszkodowania z tytułu

wypadku przy pracy rolniczej i chorób zawodowych oraz zasiłku

chorobowego (Dz. U. Nr 117, poz. 509) stanowiło w § 1, że

odszkodowanie takie wynosi 66% emerytury podstawowej

obowiązującej w grudniu 1991 r. za każdy procent stałego lub

długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, z uwzględnieniem zwięk-

szeń przewidzianych w przepisach o świadczeniach z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Cytowany przepis,

obowiązujący od dnia 1 stycznia 1992 r, został znowelizowany

rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z

dnia 11 lutego 1994 r. (Dz. U. Nr 26, poz. 94), które w § 1

ustaliło, że jednorazowe odszkodowanie wynosi 650.000 zł za

każdy procent stałego uszczerbku na zdrowiu, z uwzględnieniem

wyżej wspomnianych zwiększeń. Nowelizacja ta weszła w życie z

dniem ogłoszenia, czyli z dniem 28 lutego 1994 r., lecz miała

być stosowana "do zdarzeń, które powstały po dniu 31 grudnia

1993 r." (§ 2).

Przepis § 2 rozporządzenia nowelizacyjnego został więc w

uzasadnieniu postanowienia Sądu Apelacyjnego zacytowany

niedokładnie, gdyż jego końcowej części Sąd ten przypisał

brzmienie: "do zdarzeń, które miały miejsce...". Być może

dlatego Sąd z gramatycznej wykładni § 2 rozporządzenia

wywiódł, że przedmiotowym zdarzeniem wydaje się być

zaistnienie wypadku przy pracy rolniczej. Wprawdzie zdarzenie

może "mieć miejsce", "nastąpić", czy "zaistnieć" i w tym

sensie językowe skojarzenie Sądu Apelacyjnego było właściwe,

lecz przepis § 2 rozporządzenia wiąże jego zastosowanie ze

"zdarzeniami, które powstały..." Tymczasem słowo "powstanie"

należałoby według składniowych reguł języka polskiego łączyć

nie tyle ze zdarzeniem rozumianym jako zaistnienie wypadku

przy pracy rolniczej, ile z jego następstwem, czyli skutkiem w

postaci stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu albo

śmierci.

Jakkolwiek więc określenie "powstanie zdarzenia" jest

językowo niezręczne, a treściowo niejednoznaczne, to jego

interpretacja powinna być prowadzona w kierunku zapewniającym

zgodność aktu wykonawczego z przepisami ustawy. Kiedy zaś us-

tawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

rolników (jednolit tekst: Dz. U. z 1993 r, Nr 71, poz. 342 ze

zm.) definiuje pojęcie wypadku przy pracy rolniczej, to nie

używa sformułowania o nagłym zdarzeniu, które "powstało",

tylko zostało "wywołane" (art. 11 ust. 1), Inna sprawa, że

rolniczą chorobą zawodową jest według art. 12 ustawy choroba,

która "powstała" w związku z pracą w gospodarstwie rolnym,

jeżeli należy do zakresu chorób zawodowych określonych w

przepisach wydanych na podstawie kodeksu pracy. Co prawda

zwrot "powstanie choroby" nie razi tak jak wyrażenie

"powstanie wypadku", ale i on budzi zastrzeżenia, zwłaszcza że

w ustawie chodzi o chorobę wykazującą "związek z pracą w

gospodarstwie rolnym", tzn. nie tyle "powstałą", ile

"pozostającą" w związku z taką pracą.

Decydujące znaczenie dla sposobu rozumienia § 2

rozporządzenia musi zatem mieć nie językowy, lecz merytoryczny

aspekt ustawowej regulacji jednorazowego odszkodowania, która

pojęcie (art. 9 pkt 1), przesłanki nabycia (art. 10 ust. 1)

oraz wysokość tego świadczenia (art. 13 ust. 2 i 4), łączy

jednolicie dla wypadków przy pracy rolniczej lub rolniczej

choroby zawodowej, ze stwierdzeniem uszczerbku na zdrowiu albo

ze śmiercią. Zdarzeniem aktualizującym zastosowanie § 1

rozporządzenia, zmieniającego (podwyższającego) wysokość

stawek jednorazowego odszkodowania będzie zatem konsekwentnie

uznanie danego zdarzenia po dniu 31 grudnia 1993 r. za wypadek

przy pracy rolniczej lub rolniczą chorobę zawodową, upraw-

niające do otrzymania takiego świadczenia.

Argumentem wspierającym powyższą wykładnię jest ponadto

art. 13 ust. 1 ustawy, który stanowi, że jednorazowe

odszkodowanie przyznaje się "na zasadach" przewidzianych dla

pracownika lub członków jego rodziny w przepisach o świadcze-

niach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. W

pojęciu owych "zasad" mieści się przyjęta w pracowniczym

ubezpieczeniu wypadkowym reguła, że zwaloryzowane w

obwieszczeniach Ministra Pracy i Polityki Socjalnej stawki

jednorazowych odszkodowań przysługują wtedy, gdy począwszy od

daty obwieszczenia zostanie prawomocnie stwierdzony stopień

trwałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, jego

zwiększenie lub związek śmierci pracownika z wypadkiem przy

pracy lub chorobą zawodową. Wysokość jednorazowego

odszkodowania ustala się więc jednolicie dla obu systemów

ubezpieczenia wypadkowego według stawek obowiązujących w dacie

wymagalności roszczenia.

Z wyżej wskazanych względów Sąd Najwyższy na podstawie

art. 391 § 2 k.p.c. podjął uchwałę jak w sentencji.

=======================================