III ARN 46/95

Wyrok z dnia 18 października 1995 r.

III ARN 46/95

Art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach

prawnych (Dz. U. Nr 19, poz. 145 ze zm.) nie ma zastosowania

do radców prawnych będących żołnierzami w czynnej służbie

wojskowej.

Przewodniczący SSN: Janusz Łętowski, Sędziowie SN: Adam

Józefowicz, Jerzy Kwaśniewski, Jadwiga Skibińska-Adamowicz,

Andrzej Wróbel (sprawozdawca),

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Włodzimierza

Skoniecznego, po rozpoznaniu w dniu 18 października 1995 r.

sprawy ze skargi Alfreda J. na decyzję Ministra Obrony

Narodowej z dnia 23 sierpnia 1994 r. [...] w przedmiocie

uposażenia zawodowego żołnierza na stanowisku radcy prawnego,

na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...]

od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia

23 stycznia 1995 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił skargę.

U z a s a d n i e n i e

Kpt Alfred J., pełniący zawodową służbę wojskową w

Departamencie Prawnym Ministerstwa Obrony Narodowej na

stanowisku starszego radcy prawnego, wystąpił, na podstawie

art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach

prawnych (Dz. U. Nr 19, poz. 145 ze zm.) o podwyższenie

uposażenia z grupy U-13 do grupy U-9, tj. do poziomu

przewidzianego dla głównego specjalisty w organach Ministers-

twa Obrony Narodowej. Dyrektor Departamentu Finansów tego

Ministerstwa decyzją z dnia 15 czerwca 1994 r. Nr 1581/5

wniosek strony oddalił. W uzasadnieniu decyzji organ

administracji wojskowej I instancji wskazał, że celem

regulacji zawartej w art. 22 ust. 1 powyższej ustawy jest

ochrona poziomu wynagrodzenia radcy prawnego pozostającego w

stosunku pracy według kodeksu pracy. Zagadnienie wykonywania

zawodu radcy prawnego w ramach stosunku służbowego, w jakim

pozostają żołnierze zawodowi, reguluje natomiast art. 75

ustawy o radcach prawnych. Ust. 3 tego przepisu, zdaniem

organu I instancji, wyłącza z mocy prawa stosowanie przepisów

tej ustawy, dotyczących stosunku pracy radcy prawnego oraz

jego praw i obowiązków, do radców prawnych będących

żołnierzami zawodowymi, odsyłając w tej kwestii do przepisów

odrębnych. Stosownie do tych przepisów, tj. art. 58 ust. 2

ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy

zawodowych (jednolity tekst: Dz. z 1992 r., Nr 8, poz. 31 ze

zm.) oraz art. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974

r. o uposażeniu żołnierzy (jednolity tekst: Dz. U. z 1992 r.,

Nr 5, poz. 18 ze zm.) żołnierzowi zawodowemu przysługuje z

tytułu pełnienia służby wojskowej na określonym stanowisku

służbowym prawo do jednego uposażenia. W zakresie zaś

kształtowania poziomu tego uposażenia ma zastosowanie art. 11

ust. 4 ustawy o uposażeniu żołnierzy.

Minister Obrony Narodowej, po rozpatrzeniu odwołania

Alfreda J. od powyższej decyzji, decyzją z dnia 23 sierpnia

1994 r. [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ

odwoławczy, który podzielił poglądy prawne wyrażone w

uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazał ponadto, ze

rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1993 r. w

sprawie zakresu stosowania przepisów ustawy o radcach prawnych

do radców prawnych i aplikantów radcowskich jednostek

organizacyjnych podległych Ministrom Obrony Narodowej i Spraw

Wewnętrznych oraz jednostek organizacyjnych więziennictwa (Dz.

U. z 1994 r., Nr 3, poz. 14) generalnie dopuściło stosowanie

do radców prawnych będących żołnierzami w czynnej służbie

wojskowej przepisów ustawy o radcach prawnych. Do tej grupy

zawodowej nie ma jednakże zastosowania art. 22 ust. 1

powołanej ustawy, co wynika jednoznacznie z treści jej art. 75

ust. 3, natomiast kwestie praw i obowiązków wynikających ze

stosunku służbowego oraz odpowiedzialności dyscyplinarnej

żołnierzy zawodowych będących radcami prawnymi są uregulowane

w przepisach odrębnych, do których należą m.in. przepisy

ustawy o uposażeniu żołnierzy oraz ustawy o służbie wojskowej

żołnierzy zawodowych.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia

23 stycznia 1995 r. [...], po rozpoznaniu skargi Alfreda J. na

powyższą decyzję Ministra Obrony Narodowej, uchylił zaskarżoną

decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis art. 75

ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych ma charakter ogólny i

dotyczy wszystkich radców prawnych oraz aplikantów radcowskich

wykonujących zawód w jednostkach podległych Ministrowi Obrony

Narodowej, Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Ministrowi Spra-

wiedliwości (więziennictwo), natomiast ust. 3 tego przepisu ma

charakter lex specialis, bowiem odnosi się tylko do tych

radców prawnych, którzy są między innymi żołnierzami w czynnej

służbie wojskowej lub funkcjonariuszami policji albo Służby

Więziennej. Prawa i obowiązki tej grupy radców prawnych

określają przepisy odrębne. Podstawowym prawem żołnierza

zawodowego jest prawo do uposażenia, określone w ustawie o

uposażeniu żołnierzy. Zgodnie z art. 11 ust. 4 tej ustawy

właściwy organ wojskowy zalicza poszczególne stanowiska

służbowe do odpowiednich grup uposażenia ustalonych dla

stanowisk podstawowych i dla grup pośrednich, natomiast grupy

uposażeń dla stanowisk podstawowych i pośrednie grupy

uposażenia określa Minister Obrony Narodowej. Zdaniem

Naczelnego Sądu Administracyjnego zaliczenie stanowiska

służbowego do określonej grupy uposażeniowej ma charakter

uznaniowy ale tylko w odniesieniu do tych stanowisk, które nie

są objęte szczególną regulacją ustawową, jak to ma miejsce w

przypadku służb prawnych. Status finansowy radcy prawnego

będącego żołnierzem zawodowym został uregulowany w ten sposób,

że jego wynagrodzenie nie może być niższe niż przewidziane dla

głównego specjalisty lub stanowiska równorzędnego. Gdyby zaś

prawodawca zamierzał wyłączyć kwestie wysokości uposażenia tej

kategorii radców prawnych uczyniłby to w rozporządzeniu Rady

Ministrów z dnia 30 grudnia 1993 r. Tymczasem rozporządzenie

to nie wyłącza zastosowania art. 22 ust. 1 ustawy o radcach

prawnych do radców prawnych-żołnierzy służby czynnej. W ocenie

Naczelnego Sądu Administracyjnego organ wojskowy zaliczając

stanowisko służbowe radcy prawnego do właściwej grupy

zaszeregowania miał ustawowy obowiązek uczynić to na poziomie

nie niższym niż głównego specjalisty. Odmienne, niekorzystne

dla tej grupy radców prawnych i dokonane aktami wewnętrznymi

ustalenia nie mogą być podstawą zaszeregowania uposażenia dla

radcy prawnego.

Od powyższego wyroku Minister Sprawiedliwości wniósł

rewizję nadzwyczajną, w której zarzucił temu wyrokowi rażące

naruszenie art. 207 § 1 k.p.a. w związku z art. 11 ust. 4

ustawy o uposażeniu żołnierzy oraz art. 75 ust. 3 ustawy o

radcach prawnych i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

oddalenie skargi. Minister Sprawiedliwości, podzielając

poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego odnośnie do

charakteru przepisu art. 75 ustawy o radcach prawnych oraz

uznając zasadność odwołania się przez ten Sąd do art. 11 ust.

4 ustawy o uposażeniu żołnierzy, wyraził pogląd, że z tych

bezsprzecznych i w pełni uzasadnionych ustaleń Naczelny Sąd

Administracyjny wyprowadził zupełnie dowolny wniosek, że

zaliczenie stanowiska służbowego do określonej grupy

uposażeniowej ma charakter uznaniowy ale tylko w odniesieniu

do tych stanowisk, które nie są objęte szczególną regulacją

ustawową, jak to ma miejsce w przypadku służb prawnych. W

ocenie Ministra Sprawiedliwości wniosek taki nie wynika z

żadnego przepisu ustawy o uposażeniu żołnierzy, a dodatkowo

przekreśla ratio legis art. 75 ust. 3 ustawy o radcach

prawnych. Zgodnie bowiem z intencją ustawodawcy,

uwzględniającą zasadnicze reguły i zasady obowiązujące w

wojsku, przepis ten poddaje radców prawnych będących

żołnierzami w czynnej służbie wojskowej takim regulacjom,

jakie mają zastosowanie do ogółu żołnierzy pełniących taka

służbę. Gdyby bowiem przepisy dotyczące ogółu radców prawnych

przewidziane w art. 22 ust. 1 ustawy o radcach prawnych miały

dotyczyć, w zakresie uposażenia radców prawnych, będących

żołnierzami w czynnej służbie wojskowej, to nie zawierający w

tym przedmiocie żadnego ograniczenia przepis art. 75 ust. 3

tej ustawy traciłby rację bytu. W zakresie zaś uposażenia

reguły zaliczania do poszczególnych jego grup zostały

określone jednoznacznie w art. 11 ust. 4 ustawy o uposażeniu

żołnierzy. Minister Sprawiedliwości wyraził pogląd, że

zaskarżone orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego

narusza także podstawowe reguły i wartości obowiązujące w

wojsku, które znalazły wyraz w różnych przepisach pragmatycz-

nych, regulaminowych i w utrwalonych zwyczajach. Do nich

należy bowiem uwzględnianie posiadanych przez żołnierza

kwalifikacji przydatnych w wojsku, doświadczenia nabywanego

stopniowo w poprzedzającym okresie służby na określonych ściś-

le stanowiskach, zakresu odpowiedzialności ponoszonej przez

żołnierza w związku z powierzonymi mu obowiązkami służbowymi,

a także dotychczasowego stażu i wysługi wojskowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadniczą przesłanką rozstrzygnięcia rozpoznawanej

sprawy jest wyjaśnienie, czy przepis art. 22 ust. 1 zdanie

drugie ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych ( Dz.

U. Nr 19, poz. 145 ze zm.) stanowiący, że wynagrodzenie radcy

prawnego nie może być niższe od wynagrodzenia przewidzianego

dla stanowiska pracy głównego specjalisty lub innego

równorzędnego stanowiska pracy, ma zastosowanie w odniesieniu

do radców prawnych pełniących zawodową służbę wojskową. Pogląd

prawny wyrażony w uzasadnieniu kwestionowanego niniejszą

rewizją nadzwyczajną wyroku, że przepis art. 75 ust. 1 i 2

ustawy o radcach prawnych odnosi się do wszystkich radców

prawnych wykonujących zawód w jednostkach organizacyjnych

podległych Ministrom Obrony Narodowej oraz Spraw Wewnętrznych,

a także w jednostkach organizacyjnych więziennictwa, tj.

radców prawnych wykonujących zawód w ramach stosunku pracy i

radców prawnych będących żołnierzami w czynnej służbie

wojskowej, jest trafny. W uzupełnieniu należy jednak wskazać,

że powyższy przepis nie dotyczy tych grup radców prawnych

bezpośrednio, bowiem upoważnia jedynie Radę Ministrów do

określenia w drodze rozporządzenia zakresu stosowania

przepisów ustawy o radcach prawnych do radców prawnych

wykonujących zawód w wymienionych w art. 75 ust. 1 pkt 1 i 2

tej ustawy jednostkach organizacyjnych, a ust. 2 tego przepisu

upoważnia Ministrów Obrony Narodowej, Spraw Wewnętrznych i

Sprawiedliwości do dostosowania zadań, organizacji i sposobu

wykonywania obsługi prawnej, jak również zasad i trybu

doskonalenia zawodowego radców prawnych pełniących obowiązki w

tych jednostkach, stosownie do potrzeb tychże jednostek. Z

kolei zakres podmiotowy art. 75 ust. 3 ustawy o radcach

prawnych jest węższy, bowiem obejmuje wyłącznie radców

prawnych (aplikantów radcowskich) będących żołnierzami w

czynnej służbie wojskowej lub funkcjonariuszami Policji albo

Służby Więziennej. Skoro zatem przepisy ust. 1 i 2 oraz ust. 3

art. 75 tej ustawy dotyczą radców prawnych będących

żołnierzami w czynnej służbie wojskowej, to dla rozstrzyg-

nięcia sprawy konieczne jest wyjaśnienie, w jakim stosunku

pozostają owe przepisy. W związku z tym należy stwierdzić, że

treścią art. 75 ust. 1 ustawy jest upoważnienie Rady Ministrów

do określenia zakresu stosowania ustawy o radcach prawnych

m.in. do radców prawnych będących żołnierzami w czynnej

służbie wojskowej, natomiast w ust. 3 tego przepisu zawarte

jest odesłanie do odrębnych przepisów określających stosunek

służbowy oraz wynikające z tego stosunku prawa i obowiązki

oraz odpowiedzialność dyscyplinarną tej grupy radców prawnych.

Nie ulega wątpliwości, że jednym z podstawowych praw żołnierza

zawodowego jest prawo do uposażenia określone w przepisach

ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy

(jednolity tekst: Dz. U. z 1992 r., Nr 5, poz.18 ze zm.), a

ponadto jest niewątpliwe, że prawo to wynika ze stosunku

służbowego, w jakim pozostają żołnierze zawodowi, przy czym

stosunek ten, jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu

postanowienia z dnia 9 kwietnia 1992 r. III ARN 17/92 (OSNCP

1993 z. 3 poz. 44) jest stosunkiem administracyjnym i nie ma

cech zobowiązaniowego stosunku pracy. Należy w związku z tym

stwierdzić, że wykonywanie przez żołnierza zawodowego zawodu

radcy prawnego w jednostkach organizacyjnych podległych

Ministrowi Obrony Narodowej nie zmienia istoty i charakteru

stosunku służbowego i wynikających z tego stosunku praw i obo-

wiązków oraz odpowiedzialności dyscyplinarnej tej grupy radców

prawnych. Oznacza to, że kwestie uposażenia radców prawnych

będących żołnierzami zawodowymi podlegają uregulowaniu w

przepisach odrębnych, tj. w ustawie o uposażeniu żołnierzy i

wydanych na jej podstawie przepisach wykonawczych, na co

wskazuje w sposób wyraźny i nie budzący wątpliwości przepis

ust. 3 art. 75 ustawy o radcach prawnych. Skoro zaś z mocy

tego przepisu ustawy w sprawie uposażenia tej kategorii radców

prawnych mają zastosowanie wyżej wskazane przepisy odrębne, to

Rada Ministrów w wykonaniu upoważnienia zawartego w ust. 1

powołanego przepisu mogła w drodze rozporządzenia określić

zakres stosowania do radców prawnych będących żołnierzami w

czynnej służbie wojskowej tylko tych przepisów ustawy o

radcach prawnych, które nie dotyczą kwestii wymienionych w

ust. 3 art. 75 tej ustawy. Nie jest zatem trafny pogląd

Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w uzasadnieniu

kwestionowanego niniejszą rewizją nadzwyczajną wyroku, że

gdyby prawodawca zamierzał wyłączyć kwestie wysokości

uposażenia tej kategorii radców prawnych uczyniłby to w

rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1993 r. w

sprawie zakresu stosowania przepisów ustawy o radcach prawnych

do radców prawnych i aplikantów radcowskich jednostek

organizacyjnych podległych Ministrom Obrony Narodowej i Spraw

Wewnętrznych oraz jednostek organizacyjnych więziennictwa (Dz.

U. z 1994 r., Nr 3, poz. 14), a tymczasem rozporządzenie to

nie wyłącza zastosowania art. 22 ust. 1 ustawy o radcach

prawnych do radców prawnych-żołnierzy służby czynnej.

Wyłączenie stosowania ostatnio powołanego przepisu ustawy o

radcach prawnych w odniesieniu do radców prawnych będących

żołnierzami zawodowymi nastąpiło bowiem ex lege z mocy

przepisu art. 75 ust. 3 tej ustawy, a zatem kwestia ta nie

mogła być przedmiotem regulacji wykonawczej na podstawie art.

75 ust. 1 tejże ustawy, w związku z czym niewymienienie w

powyższym rozporządzeniu art. 22 ust. 1 ustawy o radcach

prawnych nie ma znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia kwestii

ustalania i poziomu uposażenia tej kategorii radców prawnych.

W związku z powyższym należy uznać za trafne stanowisko

rewidującego, że reguły zaliczania poszczególnych stanowisk

służbowych do odpowiednich grup uposażenia żołnierzy

zawodowych zostały jednoznacznie uregulowane w art. 11 ust. 4

ustawy o uposażeniu żołnierzy. Polegają one na tym, że

właściwy organ wojskowy zalicza poszczególne stanowiska do

odpowiednich grup uposażenia ustalonych dla stanowisk

podstawowych i dla grup pośrednich, w zależności od zakresu

wykonywanych zadań służbowych, ponoszonej odpowiedzialności i

wymaganych kwalifikacji, natomiast grupy uposażenia dla

stanowisk podstawowych i pośrednie grupy uposażenia określa

Minister Obrony Narodowej. Według § 12 zarządzenia Nr 10/MON

Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 marca 1993 r. w sprawie

wykonywania niektórych przepisów ustawy o uposażeniu żołnierzy

( Dziennik Rozkazów MON 1993, poz. 7) stosuje się 32 takie

grupy, natomiast organem wojskowym właściwym do zaliczenia

poszczególnych stanowisk do odpowiednich grup uposażenia jest

Szef Departamentu Finansów Ministerstwa Obrony Narodowej.

W konsekwencji nie może być uznany za trafny pogląd

Naczelnego Sądu Administracyjnego, że organ wojskowy

zaliczając stanowisko służbowe radcy prawnego do właściwej

grupy zaszeregowania miał ustawowy obowiązek uczynić to na

poziomie nie niższym niż głównego specjalisty, bowiem

obowiązek taki nie wynika z przepisów o uposażeniu żołnierzy,

a przepis art. 22 ust. 1 zdanie drugie ustawy o radcach

prawnych, jak wykazano wyżej, nie ma zastosowania do radców

prawnych będących żołnierzami zawodowymi i wykonującymi zawód

w jednostkach organizacyjnych podległych Ministrowi Obrony

Narodowej.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy orzekł jak w

sentencji

=======================================