II UZP 21/95

Uchwała z dnia 17 listopada 1995 r.

II UZP 21/95

Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Jerzy Kuźniar, Maria Mańkowska,

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Jana Szewczyka, w sprawie z wniosku

Wilfrida K., działającego w imieniu i na rzecz małoletniego Andrzeja K. przeciwko

Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w S. o rentę rodzinną, po rozpoznaniu na

posiedzeniu jawnym dnia 17 listopada 1995 r. zagadnienia prawnego przekazanego

przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 20 września 1995 r., [...] do

rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.

Czy okres czasowego pozostawania bez pracy z powodu niemożności jej ot-

rzymania po okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych po dniu 15 listopada 1991 r.

jest okresem składkowym w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 października

1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104,

poz. 450 z późn. zm.)?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Okres czasowego pozostawania bez pracy z powodu niemożności jej otrzy-

mania po okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych po dniu 15 listopada 1991

r. nie jest okresem składkowym w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17

października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania

emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.).

U z a s a d n i e n i e

Danuta K., urodzona 15 grudnia 1945 r. matka małoletniego Andrzeja K., uro-

dzonego 10 kwietnia 1979 r., w imieniu i na rzecz którego działa ojciec Wilfrid K..,

zmarła 28 sierpnia 1994 r. Danuta K. była ostatnio zatrudniona od 1 października 1985

r. do 31 lipca 1991 r. Z zaświadczenia Rejonowego Urzędu Pracy w C. z 15 września

1994 r. wynika, że Danuta K. była zarejestrowana jako bezrobotna i w okresie od 7

sierpnia 1991 r. do 30 listopada 1992 r. pobierała zasiłek z tytułu pozostawania bez

pracy, zaś od 1 grudnia 1992 r. do dnia zgonu była zarejestrowana jako bezrobotna bez

prawa do zasiłku dla bezrobotnych.

Decyzją z 23 września 1994 r. pozwany organ rentowy odmówił przyznania

Andrzejowi K. renty rodzinnej po zmarłej matce z tym uzasadnieniem, że zmarła nie

spełniała warunków do renty inwalidzkiej, ponieważ śmierć jej nastąpiła po upływie 18

miesięcy od ustania prawa do zasiłku dla bezrobotnych, co nastąpiło z dniem 30

listopada 1992 r.

Wyrokiem z 25 stycznia 1995 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Szczecinie zmienił powyższą decyzję i przyznał Andrzejowi K. rentę

rodzinną. Sąd Wojewódzki uwzględnił cały okres pozostawania bez pracy Danuty K. i

dlatego uznał, że zostały spełnione przesłanki z art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia

1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze

zm.) do przyznania renty rodzinnej.

Sąd Wojewódzki powołując się na brzmienie przepisu art. 2 ust. 2 pkt 6 ustawy z

dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania

emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) zajął

stanowisko, że okres uznany za składkowy nie może odnosić się tylko do okresu

pobierania zasiłku dla bezrobotnych, z uwagi na łącznik pod postacią słowa "w tym",

który wykazuje, iż okres pobierania zasiłków jest pojęciem węższym, mieszczącym się

w "ogólnym" pojęciu okresu pozostawania bez pracy na obszarze Państwa Polskiego z

powodu niemożności jej otrzymania lub niemożności podjęcia szkolenia zawodowego.

Przepis art. 2 ust. 1 pkt 1 tejże ustawy stanowi "szczególną odrębną" podstawę prawną,

w związku z czym przepisy ustawy z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i

bezrobociu (Dz. U. Nr 106, poz. 457 ze zm.) nie mają w sprawie zastosowania. Sąd

Wojewódzki powołał się na to, iż takie stanowisko zajął Sąd Apelacyjny w Poznaniu w

sprawie III AUr 310/94.

W rewizji organ rentowy domagał się zmiany wyroku Sądu Wojewódzkiego i

oddalenia odwołania, podtrzymując stanowisko co do braku podstawy do uwzględnienia

przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych lub ich wysokości okresów, w

których osoba zarejestrowana jako bezrobotna nie miała prawa do zasiłku.

Sąd Apelacyjny uznał, iż w sprawie występuje zagadnienie nasuwające poważne

wątpliwości prawne, wymagające rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy. Treść

zagadnienia prawnego została przytoczona we wstępnej części uchwały.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zasadne jest stwierdzenie Sądu Apelacyjnego, iż ustawa z 17 października

1991 r. o rewaloryzacji wprowadziła w miejsce okresów zatrudnienia, okresów równo-

rzędnych z zatrudnieniem i zaliczalnych do okresów zatrudnienia (przewidzianych w

ustawie o z.e.p.) okresy składkowe, okresy uważane za składkowe oraz okresy nies-

kładkowe. Trafnie także Sąd Apelacyjny podniósł, iż przepis art. 2 tejże ustawy określa

w ust. 1 jakie okresy przypadające po dniu wejścia jej w życie (15 listopada 1991 r.) są

okresami składkowymi, zaś w ust. 2 jakie okresy przypadające przed dniem wejścia w

życie ustawy uważa się za okresy składkowe. W myśl art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o

rewaloryzacji okresami składkowymi są okresy opłacania składek na ubezpieczenie

społeczne w wysokości określonej w przepisach wykonawczych, wydanych na

podstawie przepisów o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, przepisów

wymienionych w art. 1 pkt 2-5, przepisów Prawa o adwokaturze oraz w przepisach o

zatrudnieniu. Najogólniej ujmując chodzi więc o te okresy, za które należy opłacać

składkę na ubezpieczenie społeczne. Trafne jest zatem stanowisko Sądu Apelacyjnego,

iż powołanie się w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o rewaloryzacji na przepisy o zatrudnieniu

nie jest przypadkowe, lecz jest wyrazem powiązania świadczeń, które reguluje ta

ustawa z opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne.

Dlatego odpowiadając wprost na przedstawione zagadnienie należy stwierdzić, iż

okres czasowego pozostawania bez pracy z powodu niemożności jej otrzymania po

okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych po dniu 15 listopada 1991 r. nie jest

okresem składkowym.

Takie stanowisko potwierdza - jak to słusznie podkreślił Sąd Apelacyjny - art. 24

ust. 3 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu, wprowadzony

ustawą z dnia 10 marca 1994 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu (dz. U. Nr

43, poz. 165), z mocą obowiązującą od 1 grudnia 1991 r. Przepis ten stanowił, że

okresy niepobierania zasiłku dla bezrobotnych przez osoby, które pozostają we

wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem osiągającym dochody przekra-

czające dwukrotnie minimalne wynagrodzenie podlegały zaliczeniu jako okresy skład-

kowe, lecz w wymiarze nie dłuższym od okresu, przez który bezrobotny pobierałby

zasiłek, gdyby małżonek nie osiągał dochodu. Przepis ten jako przepis szczególny

podlega wykładni ścisłej. Treść tego przepisu świadczy, że ustawodawca tylko w tym

zakresie dopuścił możliwość zrównania okresu, w którym osoba bezrobotna z powodu

sytuacji materialnej nie miała prawa do zasiłku dla bezrobotnych z sytuacją prawną

osoby, która taki zasiłek pobierała. Dlatego uprawnione jest stanowisko, że w świetle

przepisów ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu, która ma w niniejszej sprawie

zastosowanie z uwagi na datę wniosku uwzględnieniu podlegają tylko okresy w nich

wyszczególnione. Chodzi więc o okresy pobierania zasiłku, natomiast z okresów, w

których osoba zainteresowana nie miała takiego prawa uwzględnia się tylko okres

wymieniony w art. 24 ust. 3.

2. Ustawa z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu utraciła moc

z dniem 1 stycznia 1995 r. Z dniem tym bowiem weszła w życie ustawa z dnia 14

grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 1995 r., Nr 1, poz.

1). W myśl art. 30 ust. 1 tejże ustawy okresy pobierania zasiłku dla bezrobotnych wlicza

się do okresów składkowych w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin, co stanowi kontynuację uregulowania zawartego w ustawie o

zatrudnieniu i bezrobociu. Ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu

natomiast nie zawiera przepisu analogicznego do ar. 24 ust. 3 poprzednio

obowiązującej ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu, o którym była wyżej mowa. Jest to

skutkiem tego, że w ustawie o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu odstąpiono od

pozbawienia prawa do zasiłku dla bezrobotnych osób, które pozostają we wspólnym

gospodarstwie domowym z małżonkiem osiągającym dochody przekraczające

dwukrotnie minimalne wynagrodzenie. Osoby takie w obecnym stanie prawnym mają

prawo do zasiłku dla bezrobotnych i dlatego uregulowanie na wzór art. 24 ust. 3 ustawy

o zatrudnieniu i bezrobociu nie było potrzebne.

Powyższe potwierdza jednak stanowisko, że wliczeniu do okresów składkowych

w rozumieniu ustawy o rewaloryzacji podlegają tylko okresy pobierania zasiłku dla

bezrobotnych. Wliczanie do okresów składkowych okresu czasowego pozostawania bez

pracy z powodu niemożności jej otrzymania po okresie pobierania zasiłku dla

bezrobotnych po dniu 15 listopada 1991 r. musiałoby mieć podstawę w przepisie

szczególnym.

=======================================