II URN 53/95

Wyrok z dnia 12 stycznia 1996 r.

II URN 53/95

Brak badań kontrolnych przez komisje lekarskie do spraw

inwalidztwa i zatrudnienia u osoby, której inwalidztwo uznane

zostało za czasowe, nie jest równoznaczny z nieprzerwanym

trwaniem inwalidztwa przez okres, w którym badania te powinny

być przeprowadzane.

Przewodniczący SSN: Teresa Romer (sprawozdawca),

Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Stefania Szymańska,

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 1996 r.,

sprawy z wniosku Bogdana B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w C. o rentę inwalidzką, na skutek rewizji

nadzwyczajnej Rzecznika Praw Obywatelskich [...] od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 sierpnia 1994 r.,

[...]

o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.

U z a s a d n i e n i e

Wnioskodawca Bogdan B., orzeczeniem Obwodowej Komisji

Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w C. z dnia 22

sierpnia 1972 r. został zaliczony do III grupy inwalidów w

związku z wypadkiem przy pracy z dnia 27 września 1971 r. In-

walidztwo uznano za czasowe i termin badania kontrolnego

wyznaczono na 27 września 1971 r. Zakład Ubezpieczeń

Społecznych-Oddział w C. decyzją z dnia 25 września 1972 r.

przyznał wnioskodawcy od 28 czerwca 1972 r. prawo do renty

inwalidzkiej według III grupy inwalidów na podstawie przepisów

ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych

przysługujących w razie wypadku przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz.

8).

Organ rentowy nie poddawał wnioskodawcy badaniom

kontrolnym i świadczenie wypłacał mu nieprzerwanie do 1993

roku.

Pismem z dnia 12 stycznia 1993 r. [...] ZUS zwrócił się

do wnioskodawcy o wypełnienie przesłanego mu druku -

zaświadczenia o stanie zdrowia w celu ewentualnego

stwierdzenia pogorszenia tego stanu.

Wnioskodawca przekazał organowi rentowemu wypełnione

przez lekarza zaświadczenie o stanie zdrowia [...]. Nie

zgłosił równocześnie wniosku o zaliczenie do wyższej grupy

inwalidów. Lekarz w zaświadczeniu nie stwierdził pogorszenia

stanu zdrowia. Organ rentowy po otrzymaniu zaświadczenia

zarządził badanie lekarskie.

Obwodowa KIZ w orzeczeniu w dnia 29 kwietnia 1993 r.

stwierdziła u wnioskodawcy poprawę stanu zdrowia i nie

zaliczyła go do żadnej grupy inwalidów. Tej samej treści

orzeczenie wydała w dniu 25 maja 1993 r. Wojewódzka Komisja

Lekarska do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia.

Na tej podstawie organ rentowy decyzją z dnia 8 czerwca

1993 r. [...] wstrzymał wnioskodawcy dalszą wypłatę renty z

dniem 1 lipca 1993 r.

Od tej decyzji wnioskodawca odwołał się do Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Częstochowie, który wyrokiem z dnia 15 października 1993 r.

odwołanie oddalił.

W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki podkreślił, że

zaskarżona decyzja nie została wydana w wyniku kontrolnego

badania wnioskodawcy przeprowadzonego z urzędu, lecz na

podstawie wypełnionego przez lekarza i przekazanego organowi

rentowemu druku mającego na celu ewentualne stwierdzenie

pogorszenia stanu zdrowia. Skoro zatem inwalidztwo u

wnioskodawcy ustąpiło, co potwierdzili także powołani przez

sad biegli, to stosownie do art. art. 78, 87 pkt 1 i 102 ust.1

pkt 1 ustawy o z.e.p. zaskarżona decyzja jest w pełni zasadna.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Katowicach wyrokiem z dnia 11 sierpnia 1994 r. oddalił

rewizję. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia i wnioski Sądu

Wojewódzkiego podkreślając dodatkowo, że w sprawie nie

nastąpiło naruszenie § 29 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac

i Spraw Socjalnych z dnia 5 sierpnia 1983 r. (Dz. U. Nr 47,

poz. 214 ze zm.), ponieważ wnioskodawcy nie poddano badaniu

kontrolnemu. Badanie, w wyniku którego nie stwierdzono

dalszego inwalidztwa, było następstwem wypełnienia przez

wnioskodawcę zaświadczenia o pogorszeniu stanu zdrowia.

W rewizji nadzwyczajnej Rzecznik Praw Obywatelskich

zarzucił powyższemu wyrokowi rażące naruszenie art. art. 3 §

2, 233 § 1 i 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 25 ust. 3 i art.

78 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) oraz

§ 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw

Socjalnych z dnia 5 sierpnia 1983 r. w sprawie składu komisji

lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, trybu

postępowania, trybu kierowania na badania przez te komisje

oraz szczegółowych zasad ustalania inwalidztwa (Dz. U. Nr 47,

poz. 214 ze zm.), a nadto naruszenie interesu Rzeczypospolitej

Polskiej - i na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. oraz art. 14 pkt

8 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw

Obywatelskich (Dz. U. Nr 109 poz. 471 ze zm.) i wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Częstochowie z dnia 15 października 1993 r., [...] i decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w C. z dnia 8 czerwca

1993 r. [...] oraz przywrócenie Bogdanowi B. prawa do renty

inwalidzkiej wypadkowej według III grupy inwalidów od dnia 1

lipca 1993 r.

W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej Rzecznik Praw

Obywatelskich przyznał, że organ rentowy zaniedbał

przeprowadzenia u wnioskodawcy badania kontrolnego w ciągu 10

lat od daty powstania inwalidztwa. Zaniedbanie to spowodowało,

że zarządzenie badań kontrolnych po tym terminie jako

sprzeczne z § 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy,

Płac i Spraw Socjalnych z dnia 5 sierpnia 1983 r. w sprawie

składu komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia,

trybu postępowania, trybu kierowania na badania przez te

komisje oraz szczegółowych zasad ustalania inwalidztwa (Dz. U.

Nr 47, poz. 214, zm. Dz. U. z 1990 r., Nr 37, poz. 210) nie

pozwalałoby na ewentualną korektę decyzji rentowej. Zdaniem

Rzecznika, wysłanie wnioskodawcy druku zaświadczenia o stanie

zdrowia w celu ewentualnego stwierdzenia pogorszenia,

zmierzało do obejścia powyższego zakazu i naprawienia zanied-

bania.

Wnioskodawca nie zgłosił wniosku o podwyższenie grupy

inwalidzkiej. Wnoszący rewizję uważa, że brak wniosku o

podwyższenie renty inwalidzkiej nie pozwalał organowi

rentowemu na skierowanie wnioskodawcy na badania lekarskie.

Było to w istocie badanie kontrolne w rozumieniu § 29

wymienionego rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1983 r.

W sytuacji, gdy wnioskodawca pobierał nieprzerwanie od

lipca 1972 r. do 1 lipca 1993 r. rentę inwalidzką wypadkową

według III grupy inwalidów, skierowanie go przez organ rentowy

na badanie przez komisję lekarską pod pozorem, że badanie to

zainicjował wnioskodawca, naruszało prawo.

Sąd Najwyższy rozważył co następuje:

Pozostaje poza sporem, że OKIZ w dniu 22 sierpnia 1972 r.

zaliczyła wnioskodawcę do III grupy inwalidów w związku z

wypadkiem przy pracy w kopalni w dniu 27 września 1971 r. oraz

uznała, że inwalidztwo to ma charakter czasowy i dlatego wyz-

naczyła termin badania kontrolnego na sierpień 1973 r.

Badania takiego nie przeprowadzono przez ponad 20 lat.

Wnioskodawca jest urodzony 10 kwietnia 1948 r. W czasie

wypadku doznał złamania lewego przedramienia. Pracuje jako

robotnik gospodarczy, a z zawodu jest ślusarzem. OKIZ w dniu

29 kwietnia 1993 r. po zasięgnięciu opinii specjalistów chiru-

rga - ortopedy i neurologa stwierdziła brak inwalidztwa. W

uzasadnieniu orzeczenia podkreślono, że wnioskodawca może

pracować w wyuczonym zawodzie - jako ślusarz. WKIZ, do której

odwołał się Bogdan B. też orzekła o braku inwalidztwa i pod-

kreśliła, że chirurgiczny wynik leczenia złamania jest bardzo

dobry.

Sąd Wojewódzki dopuścił dowód z opinii dwóch biegłych

lekarzy: neurologa oraz specjalisty z zakresu chirurgii

urazowej i ortopedii.

W opinii wydanej po przeprowadzeniu badania i zapoznaniu

się z dokumentacją lekarską biegli nie stwierdzili u

wnioskodawcy inwalidztwa. Biegli podkreślili, że zgłaszane

dolegliwości nie znajdują potwierdzenia w wynikach badania.

W związku z pismem procesowym pełnomocnika wnioskodawcy

biegli wydali opinię uzupełniającą. W opinii tej ponownie

stwierdzili, że wnioskodawca nie jest inwalidą [...]. Sąd

Wojewódzki oddalając odwołanie powołał się na art. art. 78,

87, 102 ust. 1 pkt 1 ustawy o z.e.p.

Sąd Apelacyjny stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku oddalającego rewizję od wyroku Sądu Wojewódzkiego, że

nie ma dowodów potwierdzających, aby inwalidztwo wnioskodawcy

trwało nieprzerwanie 15 lat. Przez ten okres pobierał jedynie

rentę, natomiast nie był poddany badaniom kontrolnym.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że badanie przeprowadzone

przez komisje lekarskie w 1993 r. nie było badaniem

kontrolnym, gdyż podstawą skierowania na nie było nadesłanie

przez wnioskodawcę zaświadczenia o pogorszeniu zdrowia.

Sąd Apelacyjny przytoczył § 20 ust. 1 pkt 2

rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia

5 sierpnia 1983 r. o komisjach lekarskich [...] w brzmieniu

sprzed nowelizacji dokonanej rozporządzeniem Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 25 maja 1990 r. zmieniającym

rozporządzenie w sprawie składu komisji lekarskich do spraw

inwalidztwa i zatrudnienia (Dz. U. Nr 37, poz. 210). Według

dokonanej nowelizacji tego przepisu nie wyznacza się terminów

badań kontrolnych osób, których inwalidztwo trwa nieprzerwanie

ponad 10 lat, licząc od daty powstania inwalidztwa. Uchybienie

to jednak, ze względu na stan faktyczny sprawy, trudno uznać

za wystarczające do uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej.

Sąd Najwyższy podziela pogląd wyrażony przez Sąd

Apelacyjny, że brak badań kontrolnych nie jest równoznaczny z

nieprzerwanym trwaniem inwalidztwa przez okres, przez który

badania nie były przeprowadzane. Inwalidztwo, w rozumieniu

art. 24 ustawy o z.e.p. oznacza określony stopień naruszenia

sprawności organizmu uniemożliwiający częściowo lub całkowicie

wykonywanie zatrudnienia. Nie ma przepisu, który uzasadniałby

domniemanie, że osoba, której inwalidztwo, ze względu na

rodzaj naruszenia sprawności organizmu uznane zostało za

czasowe była nieprzerwanie inwalidą tylko z powodu niepoddania

jej w określonym czasie badaniu kontrolnemu.

Biegły chirurg-ortopeda w uzupełnieniu opinii [...]

stwierdził, że okres gojenia się następstw wypadku u

wnioskodawcy trwał około 5-7 lat. Stan wnioskodawcy po tym

okresie uległ poprawie - nastąpiła całkowita regeneracja nerwu

uszkodzonego podczas wypadku.

Zdaniem Sądu Najwyższego, drugorzędne znaczenie ma to,

czy badanie przez komisje lekarskie, które wykazało brak

inwalidztwa i na którym organ rentowy oparł zaskarżoną

decyzję, nastąpiło z inicjatywy wnioskodawcy, czy też było

badaniem kontrolnym ponieważ to ZUS przesłał wnioskodawcy druk

zaświadczenia o pogorszeniu stanu zdrowia. Z materiału sprawy

wynika, że sądy obu instancji, oddalając odwołanie, a

następnie rewizję wnioskodawcy wobec uznania, że nie jest on

inwalidą w rozumieniu art. 24 ustawy o z.e.p. w związku z art.

25 ustawy z 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.

U. 1983 r., Nr 30, poz. 144) nie przekroczyły granic swobodnej

oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.).

Trudno też podzielić zarzut rewizji nadzwyczajnej,

wniesionej po upływie blisko 15-tu miesięcy od wydania

zaskarżonego wyroku, że narusza on interes Rzeczypospolitej

Polskiej. Dlatego też, na mocy omówionych przepisów i art. 442

§ 1 k.p.c. orzeczono, jak w sentencji.

=======================================