II URN 57/95

Wyrok z dnia 12 stycznia 1996 r.

II URN 57/95

1. Pominięta przy obliczaniu wysokości świadczenia

emerytalnego część wynagrodzenia w naturze wobec zachowania

przez emeryta nadal prawa do jego pobierania przy przyznaniu

emerytury, nie wygasa wskutek jego wypłaty przez pracodawcę,

lecz ulega zawieszeniu na czas zachowania przez emeryta prawa

do deputatu (ekwiwalentu) na dotychczasowych zasadach. Utrata

tego prawa powoduje ponowne ustalenie wysokości świadczenia na

podstawie art. 80 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r., o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr

40, poz. 267 ze zm.).

2. Ponowne ustalenie wysokości świadczenia następuje

przez wliczenie do zarobków przyjętych do podstawy jego

wymiaru z chwili przyznania świadczenia części wynagrodzenia

wypłacanego przy przyznaniu emerytury przez pracodawcę.

Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Jerzy

Kuźniar, Stefania Szymańska (sprawozdawca),

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Witolda Bryndy,

po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 1996 r. sprawy z wniosku

Władysława J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w O. o podwyższenie emerytury, na skutek rewizji nadz-

wyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 1995 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Olsztynie z dnia 26 stycznia 1995 r., [...] oraz decyzję

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w O. z dnia 24

października 1994 r., [...] i przekazał sprawę temuż

Oddziałowi do ponownego rozpatrzenia.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 30 czerwca 1988 r. organ rentowy przyznał

wnioskodawcy emeryturę, przyjmując za podstawę jej wymiaru

przeciętny miesięczny zarobek z ostatnich 12 miesięcy

zatrudnienia, tj. od czerwca 1987 r. do maja 1988 r. Decyzją z

dnia 21 grudnia 1990 r. organ rentowy przeliczył emeryturę,

biorąc za podstawę wynagrodzenie z IV kwartału 1989 r. oraz I,

II i III kwartału 1990 r.

W związku z likwidacją Państwowego Przedsiębiorstwa

Gospodarki Rolnej w S. - kierownik Zakładu Produkcji Rolnej w

P. zgłosił organowi rentowemu, że wnioskodawca z dniem 31

grudnia 1992 r. utracił prawo do świadczeń w naturze i wykazał

wartość tych świadczeń na podstawie obowiązujących cen z

okresu 1987-1989.

Decyzją z dnia 19 października 1994 r. organ rentowy

dokonał od dnia 1 listopada 1991 r. (w związku ze złożonym w

dniu 17 kwietnia 1991 r. wnioskiem) ponownego przeliczenia

emerytury, uwzględniając przy ustaleniu jej wysokości zarobki

z lat 1987-1989. Wskaźnik wysokości podstawy wyniósł 170,71%.

Organ rentowy dokonał przeliczenia, poczynając od kwoty

bazowej 1.700.000 zł, następnie 1.788.589 zł, zaś od stycznia

1992 r. dokonał ubruttowienia i przeprowadził kolejne

waloryzacje. Od stycznia 1992 r. wskaźnik wysokości podstawy

wymiaru wyniósł 176,83%, zaś wskaźnik wysokości świadczenia

134,35%.

Kolejną decyzją z dnia 24 października 1994 r. organ

rentowy ponownie przeliczył emeryturę wnioskodawcy po

doliczeniu do podstawy jej wymiaru wartości utraconych

świadczeń w naturze, poczynając od dnia 1 stycznia 1993 r.

Łącznie z wartością tych świadczeń wskaźnik wysokości podstawy

wymiaru wyniósł 176,07%. Jako kwotę bazową organ rentowy

przyjął 3.090.000 zł, tj. obowiązującą w dniu 1 stycznia 1993

r.

Po powyższym przeliczeniu emerytura uległa obniżeniu oraz

obniżył się wskaźnik wysokości świadczenia ze 134,35% do

133,87% W tej sytuacji organ rentowy kontynuował wypłatę

świadczenia według dotychczasowej wysokości.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Olsztynie oddalił odwołanie wnioskodawcy.

W rewizji wniesionej od wyroku Sądu Wojewódzkiego

wnioskodawca domagał się przeliczenia podstawy wymiaru

emerytury w oparciu o wynagrodzenie z lat 1987-1989, po

dodaniu wartości utraconych świadczeń w naturze, ubruttowieniu

i przeprowadzeniu kolejnych waloryzacji.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Warszawie oddalił rewizję. Zdaniem Sądu Apelacyjnego brak

bowiem podstawy prawnej do uwzględnienia żądania wnioskodawcy,

by równowartość utraconych świadczeń, które otrzymywał do

grudnia 1992 r., doliczyć do wynagrodzenia z lat 1987-1989,

które stanowiło podstawę przeliczenia wypłaconego świadczenia.

W rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości zarzucił

rażące naruszenie prawa, a w szczególności § 5 ust. 1 w

związku z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia

1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wy-

miaru emerytur i rent (jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r., Nr

11, poz. 63 ze zm.), art. 55 ust. 6 ustawy z dnia 26 lipca

1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity

tekst: Dz. U. z 1993 r, Nr 90, poz. 416 ze zm.). Rewidujący

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego oraz

poprzedzającego go wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie z dnia 26 stycznia 1995

r., [...] i "ustalenia podstawy wymiaru emerytury wnioskodawcy

po doliczeniu deputatu i jego ubruttowieniu od dnia 1 stycznia

1992 r. z zastosowaniem dalszych waloryzacji".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią § 5 ust. 1 w zw. z § 4 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie

szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i

rent, deputat (ekwiwalent) jest składnikiem wynagrodzenia z

tytułu wykonywania pracy w ramach stosunku pracy, więc wartość

deputatu przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru tych

świadczeń. Jednakże, według § 5 ust. 4 tego rozporządzenia, w

podstawie wymiaru emerytury nie uwzględnia się tej części

wynagrodzenia w naturze lub jego ekwiwalentu, do których

emeryt zachowuje nadal prawo po uzyskaniu emerytury.

Pominięta część wynagrodzenia w naturze (jej ekwiwalent -

jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z 7 grudnia 1994 r.,

II UZP 33/94, OSNAPiUS 1995 nr 8 poz. 100) wskutek jego

wypłaty przez pracodawcę nie wygasa, po przyznaniu emerytury,

lecz ulega zawieszeniu na czas zachowania przez emeryta prawa

do deputatu (ekwiwalentu) na dotychczasowych zasadach. Utrata

prawa do ekwiwalentu czyni zaś aktualnym powrót do zasady

wyrażonej w § 4 i § 5 ust. 1 omawianego rozporządzenia, wobec

odpadnięcia tej negatywnej przesłanki.

Utrata tego prawa jest więc zdarzeniem, które jako

okoliczność mająca wpływ na wysokość świadczenia uzasadnia

ponowne jego ustalenie w trybie art. 80 ustawy z dnia 14

grudnia 1982 r., o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Ponowne ustalenie

wysokości świadczenia następuje - jak to zasadnie wywiódł Sąd

Najwyższy w powołanej uchwale - przez wliczenie do zarobków

ujętych w podstawie jego wymiaru w chwili przyznania

świadczenia części wynagrodzenia wypłacanego świadczeniobiorcy

po przyznaniu emerytury przez pracodawcę. Sąd Najwyższy

podkreślił też w powołanej uchwale, iż w związku z wejściem w

życie ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od

osób fizycznych (jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r., Nr 90,

poz. 416 ze zm.) organy rentowe zostały - w myśl art. 55 ust.

6 tej ustawy - zobowiąznane do podwyższenia należnych od dnia

1 stycznia 1992 r. emerytur i rent - poprzez ich przeliczenie

w taki sposób, aby po potrąceniu podatku "nie były niższe niż

przed przeliczeniem", a także, żeby "nie uległy obniżeniu"

wskaźniki wysokości świadczenia i wysokości wynagrodzenia.

Przeliczenie winno być przeprowadzone zgodnie z przepisami

zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 17

grudnia 1991 r. w sprawie sposobu przeliczania emerytur i rent

w związku z wprowadzeniem podatku dochodowego od osób

fizycznych (M.P. Nr 46, poz. 326). Tzw. "ubruttowieniu"

podlegało świadczenie, a nie poszczególne składniki

wynagrodzenia składające się na podstawę jego wymiaru. O

ubruttowieniu deputatu (lub jego ekwiwalentu) - jak wyjaśnił

Sąd Najwyższy - można zasadnie mówić tylko w takim sensie, że

poprzez jego uwzględnienie w podstawie wymiaru następuje

zwiększenie samego świadczenia, a świadczenie w nowej

wysokości jest ponownie przeliczane w sposób przewidziany w

zarządzeniu. Emeryt pobierający część wynagrodzenia w naturze

miał o tę właśnie część wynagrodzenia obniżoną podstawę

wymiaru świadczenia, a tym samym otrzymywał emeryturę niższą

niż świadczeniobiorca mający ustaloną emeryturę z

uwzględnieniem deputatu w podstawie jej wymiaru.

Pominięcie przy ponownym ustalaniu wysokości świadczenia,

w podstawie jego wymiaru, utraconego przez wnioskodawcę

deputatu, przy ubruttowieniu, a także w kolejnych

waloryzacjach, doprowadziło do zaniżenia emerytury należnej

wnioskodawcy, co stanowi rażące naruszenie powołanych w

rewizji nadzwyczajnej przepisów.

Z tych względów rewizja nadzwyczajna zasługuje na

uwzględnienie, z tym iż Sąd Najwyższy uznał za celowe

przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi

rentowemu (art. 422 § 2 k.p.c.).

=======================================