II UKN 98/96

Wyrok z dnia 28 lutego 1997 r.

II UKN 98/96

Przyjęcie w § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego

1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich

dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) wieku 45 lat, jako wieku emerytalnego dla

solistki - wokalistki (lit. b), zaś 50 lat jako wieku emerytalnego dla artystki chóru

(lit. c), jest uzasadnione różnym stopniem trudności tych rodzajów działalności

artystycznej i jego wpływem na zdolność do kontynuowania tej działalności

(pracy). Dlatego brak jest podstaw do uzupełnienia okresu działalności

artystycznej w charakterze solistki - wokalistyki okresem działalności w

charakterze artystki chóru.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Stefania Szymańska

(sprawozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 1997 r. sprawy z wniosku Anny

S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w S. o emeryturę dla

twórców, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Poznaniu z dnia 17 września 1996 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu-Sądowi

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie wyrokiem

z dnia 4 marca 1996 r. oddalił odwołanie Anny S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziału w S. z dnia 25 listopada 1995 r., odmawiającej przyznania jej

emerytury na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w

sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8,

poz. 43 ze zm.).

Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia Sądu: Wnioskodawczyni,

licząca 45 lat, wykonywała pracę śpiewaczki-solistki od 1 stycznia 1977 r. do 31 grudnia

1989 r. W okresie od 21 czerwca 1971 r. do 31 grudnia 1973 r. także wykonywała

działalność artystyczną, ale o innym charakterze, która nie daje jej takich samych

uprawnień jak solistce. W okresie tym bowiem była członkiem chóru. Sąd powołał się

na decyzję Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców przy Ministrze

Kultury i Sztuki z dnia 26 lutego 1986 r. oraz § 12 pkt 1 lit. b i c rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Zdaniem Sądu, wnioskodawczyni uzyska prawo do

emerytury po osiągnięciu 50 lat.

W rewizji wniesionej od tego wyroku wnioskodawczyni domagała się przyznania

emerytury, ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do

ponownego rozpoznania. Powołując się na treść świadectwa pracy wystawionego przez

Państwowy Teatr Muzyczny w S., potwierdzającego jej zatrudnienie w charakterze

artystki chóru już od 1 października 1970 r. aż do 31 sierpnia 1976 r. wywodziła, że ma

dłuższy okres pracy artystycznej niż przyjęty przez Sąd Wojewódzki. Skarżąca zarzuciła

także, że Sąd pominął wskazane przez nią dowody mające potwierdzić, iż jako artystka

chóru wykonywała w wystawianych spektaklach partie śpiewaczki-solistki, czym

naruszył art. 3 § 2 i art. 217 KPC. Według wnioskodawczyni spełnia ona zatem wymogi

art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 27 września 1975 r. o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i

ich rodzin (Dz. U. Nr 31 z 1983 r., poz. 145 ze zm.) do przyznania jej emerytury.

Sąd Apelacyjny uznał rewizję za uzasadnioną. Sąd Apelacyjny podkreślił, że

wnioskodawczyni ukończyła 45 lat życia, wykonywała działalność artystyczną od 21

czerwca 1971 r., (tj. od ukończenia Państwowej Szkoły Muzycznej II stopnia) jako

artystka chóru, zaś od 1 stycznia 1977 r. do 31 grudnia 1989 r. jako śpiewaczka-so-

listka, a także że w okresie od 1 stycznia 1974 r. do 31 grudnia 1989 r. podlegała ubez-

pieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej działalności artystycznej. Nietrafne jest -

zdaniem Sądu Apelacyjnego - stanowisko Sądu I instancji, iż wnioskodawczyni musi

wykazać się, w celu nabycia prawa do emerytury na podstawie przepisu § 12

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., co najmniej 15-letnim okresem

pracy w charakterze solisty. Przepis § 12 ust. 3 wymienionego rozporządzenia wymaga

od kobiety udowodnienia jedynie 20-letniego okresu zatrudnienia, w tym co najmniej 15

lat działalności artystycznej. Do działalności artystycznej zalicza się nie tylko działalność

wnioskodawczyni w charakterze śpiewaczki-solistki, ale także w charakterze artystki

chóru. Jest zaś niesporne, że w obu tych dziedzinach sztuki wnioskodawczyni wykazała

się 15-letnim okresem zatrudnienia. Wymieniony przepis nie zawiera warunku, by okres

15 lat dotyczył tylko jednego rodzaju działalności artystycznej. Sąd Wojewódzki

dokonując odmiennej interpretacji tego przepisu naruszył zatem prawo materialne.

Dlatego Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok i przyznał wnioskodawczyni prawo

do emerytury od dnia osiągnięcia wieku emerytalnego uznając, że spełnia ona

wszystkie warunki do nabycia tego świadczenia. Sąd Apelacyjny zaznaczył jednak, iż

nie jest trafny zarzut rewizji, że Sąd winien był prowadzić dowód z zeznań świadków

celem ustalenia, czy wnioskodawczyni, jako artystka chóru, wykonywała w

wystawionych spektaklach partie solistki. Przeprowadzeniu takiego dowodu sprzeciwia

się zarówno § 2 ust. 1 rozporządzenia, który wymaga, by praca w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze była wykonywana stale i w pełnym wymiarze

czasu pracy, jak i ust. 2 tegoż paragrafu, stwierdzający, iż okresy pracy, o której mowa

w ust. 1 potwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji. Dowód z

zeznań świadków byłby dopuszczalny tylko wtedy, gdyby zakład pracy nie posiadał

dokumentów zatrudnienia z powodu ich zniszczenia lub zagubienia. Taka sytuacja w

niniejszym procesie zaś nie występuje.

W kasacji wniesionej od tego wyroku pozwany organ rentowy wniósł o uchylenie

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Kasacja opiera się na zarzucie naruszenia prawa materialnego polegającego na

błędnej wykładni § 12 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7

lutego 1983 r. przez przyjęcie, że wnioskodawczyni spełnia wszystkie wymagania

niezbędne do przyznania emerytury.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Ma rację skarżący, że Sąd Apelacyjny dokonał błędnej wykładni § 12 ust. 1 pkt 1

lit. b i c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych

w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze

zm.), który to przepis ma zastosowanie także do twórców (art. 19 ustawy z dnia 27

września 1973 r. o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin - jednolity tekst: Dz.

U. z 1983 r., Nr 8, poz. 145 ze zm.).

Trafnie wskazano w uzasadnieniu kasacji, iż Komisja do Spraw Zaopatrzenia

Twórców w decyzji [...], jednoznacznie wyszczególniła dwa okresy działalności twórczej

wnioskodawczyni, a mianowicie: okres pracy w charakterze artystki chóru (21 czerwiec

1971 r. - 31 grudzień 1973 r.) oraz w charakterze solistki-wokalistki (1 styczeń 1977 - 31

grudzień 1989). Oznacza to, że wnioskodawczyni posiada 13-letni okres pracy twórczej

jako solistka-wokalistka i 2-letni okres pracy twórczej w charakterze artystki chóru. To

rozróżnienie ma istotne znaczenie w świetle § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. W przepisie § 12 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia

enumeratywnie wymieniony został wiek emerytalny artystów różnych specjalności (lit. a-

c). Solistka-wokalistka nabywa prawo do emerytury w wieku 45 lat, jednakże tylko

wówczas, gdy zostanie spełnione także wymaganie określone w ust. 3 tego przepisu,

tj. posiadanie co najmniej 15 lat pracy w takim charakterze. Wniosek taki wynika z

łącznej analizy treści § 12 ust. 1, 2 i 3 tego rozporządzenia. Odmienne stanowisko

zaprezentowane przez Sąd Apelacyjny, nie może być zaaprobowane. Przyjęcie takiego

stanowiska podważałoby bowiem sens gradacji przyjętej w § 12 ust. 1 - gdy chodzi o

wiek emerytalny. Przy takim założeniu niepotrzebna byłaby gradacja wiekowa określona

dla artystów poszczególnych rodzajów działalności. Przyjęcie w § 12 ust. 1 pkt 1 wieku

45 lat jako wieku emerytalnego dla solistki-wokalistki (lit. b), zaś 50 lat jako wieku

emerytalnego dla artystki chóru (lit. c), a więc wyższego o 5 lat, jest uzasadnione

różnym stopniem trudności tych rodzajów działalności artystycznej i jego wpływem na

zdolność do kontynuowania tej działalności (pracy).

Z powyższego wynika kolejny wniosek, a mianowicie brak podstawy do

uzupełnienia okresu działalności artystycznej wnioskodawczyni w charakterze solistki-

wokalistki okresem działalności w charakterze artystki chóru, ponieważ w odniesieniu

do tej ostatniej działalności wiek emerytalny jest wyższy o 5 lat. [...]

Z tych powodów Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego i przekazał

sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.

========================================