III AZP 30/95

Uchwała z dnia 7 marca 1996 r.

III AZP 30/95

Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Kazimierz Jaśkowski,

Andrzej Kijowski, Janusz Łętowski, Andrzej Wróbel (sprawozdawca),

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Waldemara Grudzieckiego, w sprawie

ze skargi Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych w Warszawie na

orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 11 lutego 1994 r. [...] w

przedmiocie zwrotu majątku związkowego, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia

7 marca 1996 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Naczelny Sąd Ad-

ministracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 5 czerwca 1995 r. [...] do rozs-

trzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. w związku z art. 211 k.p.a.

Czy po uchyleniu przez sąd administracyjny orzeczenia Społecznej Komisji

Rewindykacyjnej, wskaźnik waloryzacji, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 25

października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i or-

ganizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego (Dz. U. z 1991 r., Nr 4,

poz. 17), ustala się na dzień wydania ponownego orzeczenia?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Po uchyleniu przez sąd administracyjny orzeczenia Społecznej Komisji Re-

windykacyjnej, wskaźnik waloryzacji, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia

25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i

organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego (Dz. U. z 1991 r.

Nr 4, poz. 17), ustala się według stanu z dnia wydania ponownego orzeczenia.

U z a s a d n i e n i e

Społeczna Komisja Rewindykacyjna orzeczeniem z dnia 30 września 1992 r. [...]

zobowiązała Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych w Warszawie do

zapłaty Zarządowi Oddziału Regionu NSZZ ASolidarność@ Ś.O. w K.-K. kwoty

665.604.000 zł.

W uzasadnieniu orzeczenia podano, że wnioskodawca określił utracony przez

niego majątek na kwotę 4.761.145,50 zł. Utracony majątek został przejęty przez

Komisję do Spraw Zarządu Majątkiem Związków Zawodowych, a następnie przekazany

Ogólnopolskiemu Porozumieniu Związków Zawodowych, które przejęło środki pieniężne

w kwocie 4.532.872 zł, środki trwałe o wartości 118.560 zł oraz przedmioty nietrwałe

wartości 14.886 zł. Pozostałą część majątku przejął Urząd Miejski w K.-K.

Wnioskodawca wobec zawarcia z tym Urzędem ugody ograniczył roszczenie jedynie do

kwot przejętych przez OPZZ.

Komisja stwierdziła ponadto, że ze względu na niemożność wyliczenia aktualnej

wartości środków trwałych i nietrwałych, dodano ich wartość do wartości środków

pieniężnych, waloryzując je od daty przejęcia, tj. od dnia 30 czerwca 1985 r. Współ-

czynnik waloryzacji wynosi 142,64, a kwota po jej zwaloryzowaniu - 665.604.000 zł.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 listopada 1993

r. [...] uchylił zaskarżone przez Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych

orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 30 września 1992 r.

W ocenie Sądu przepis art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o

zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku

wprowadzenia stanu wojennego ( Dz. U. z 1991 r., Nr 4 poz. 17) nie daje podstaw do

waloryzowania [...] środków trwałych i przedmiotów nietrwałych, stanowiących majątek

NSZZ ASolidarność@, przekazanych innym związkom zawodowym na podstawie

przepisów powyższej ustawy, bowiem przepis ten reguluje jedynie sposób waloryzacji

waluty polskiej znajdującej się na rachunkach bankowych. W odniesieniu do tej

pierwszej kategorii majątku ma zastosowanie przepis art. 2 ustawy, który przyjmuje

zasadę zwrotu przejętych składników majątkowych, w przypadku zaś zniszczenia,

zaginięcia lub zużycia składnika majątku w stopniu uniemożliwiającym jego dalsze

użytkowanie w ust. 3 tego przepisu przewidziane zostało odszkodowanie ze wska-

zaniem sposobu jego ustalenia.

Społeczna Komisja Rewindykacyjna orzeczeniem z dnia 11 lutego 1994 r. [...]

nakazała Ogólnopolskiemu Porozumieniu Związków Zawodowych zwrot na rzecz

Zarządu Regionu NSZZ ASolidarność@ Ś.O. w O. 975.927.300 zł., umarzając postępo-

wanie w pozostałej części. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono m.in., że ponieważ

poprzednie orzeczenie uchylone przez sąd administracyjny uważa się za niebyłe,

Komisja nie mogła wydając orzeczenie zastosować współczynnika przeliczającego

wartość waloryzacji z poprzedniego orzeczenia, lecz obowiązana była zastosować

znacznie wyższy przelicznik aktualny (215,30).

Rozpoznając skargę Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych na

powyższą decyzję Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie powziął wątpliwość, czy

po uchyleniu przez sąd administracyjny orzeczenia Społecznej Komisji Rewindykacyjnej

wskaźnik waloryzacji ustala się na dzień wydania ponownego orzeczenia.

W ocenie Sądu przepis art. 3 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 25 października

1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne

w wyniku wprowadzenia stanu wojennego nie nasuwa wątpliwości. Wątpliwości te

nasuwają się natomiast w przypadku, gdy po uchyleniu orzeczenia Społecznej Komisji

Rewindykacyjnej w następstwie skargi strony zobowiązanej do zwrotu majątku, Komisja

dokona waloryzacji według stanu z dnia wydania ponownego orzeczenia i podlegająca

zwrotowi kwota znacznie wzrośnie w stosunku do pierwotnie orzeczonej. Można

bowiem prezentować pogląd, że wniesienie skargi nie może prowadzić do pogorszenia

sytuacji skarżącego, zwłaszcza kiedy sama odpowiedzialność nie była w skardze

kwestionowana, treść zaś przepisu nie wyklucza uznania za datę wydania orzeczenia

dnia, w którym Komisja orzekła kogo co do zasady obciąża obowiązek zwrotu majątku.

W ocenie Sądu nie jest do przyjęcia zarówno koncepcja, aby sąd - powołując art.

382 k.p.c. w związku z art. 211 k.p.a. - oddalił skargę, jak też koncepcja, że ryzyko

wniesienia skargi obciąża stronę, gdyż wówczas traci znaczenie sądowa kontrola

legalności i prawo strony do sądu staje się iluzoryczne.

Sąd stwierdził ponadto, że w postępowaniu przed Komisją obowiązują terminy

załatwienia sprawy określone w art. 35 § 3 k.p.a. i istotna dla waloryzacji, chwila

orzekania, nie powinna być odległa od chwili wszczęcia postępowania. Terminy te nie

są jednak w ocenie Sądu przestrzegane w praktyce, co wpływa na wysokość pod-

legającej zwrotowi kwoty, a zatem strona ponosi skutki przewlekłości postępowania i

wadliwości rozstrzygnięcia.

Prokurator wniósł o odmowę udzielenia odpowiedzi na przedstawione w

zagadnieniu pytanie prawne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o

zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku

wprowadzenia stanu wojennego ( Dz. U. z 1991 r. Nr 4 poz. 17) waluta polska, która

znajdowała się na rachunkach bankowych, podlega zwrotowi na rzecz podmiotów

wymienionych w art. 2 ust. 1 i 2 tej ustawy po jej waloryzacji. Stosownie zaś do przepisu

art. 3 ust. 1 zdanie drugie ustawy waloryzacji dokonuje się przez podwyższenie całej

sumy w relacji do wzrostu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników w

gospodarce uspołecznionej ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu

Statystycznego, jaki nastąpił odpowiednio między dniem 12 grudnia 1981 r. lub dniem

faktycznego pozbawienia majątku a dniem wydania orzeczenia. Z powołanych

przepisów wynika, że zwrot waluty polskiej stanowiącej składnik majątku związków

zawodowych i organizacji społecznych, odebranych tym podmiotom w wyniku

wprowadzenia stanu wojennego, a także przekazanych innym strukturom związkowym

lub jednostkom organizacyjnym na podstawie przepisów wymienionych w art. 1 ust. 1

może nastąpić po zwaloryzowaniu kwoty podlegającej zwrotowi w sposób wskazany w

art. 3 ust. 1 zdanie drugie. W tym ostatnim przepisie ustawodawca określił przejrzystą

metodę waloryzacji tych kwot przez wskazanie, że waloryzacja powinna być

dokonywana w stosunku do wzrostu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia

pracowników w gospodarce uspołecznionej, jaki nastąpił między dniem 12 grudnia 1981

r. lub dniem faktycznego pozbawienia majątku, a dniem wydania orzeczenia przez

Społeczną Komisję Rewindykacyjną. Z przepisu tego wynika w sposób nie budzący

wątpliwości, że Komisja jest obowiązana dokonywać waloryzacji waluty polskiej

podlegającej zwrotowi według stanu na dzień wydania orzeczenia w sprawie.

W świetle powyższego przepisu brak jest wystarczających podstaw do przyjęcia,

że po uchyleniu przez sąd administracyjny orzeczenia Społecznej Komisji Re-

windykacyjnej i wydaniu nowego orzeczenia w sprawie, waloryzacja kwot podlegających

zwrotowi powinna być dokonywana według stanu na dzień wydania orzeczenia

uchylonego przez sąd. Reguły wykładni językowej i gramatycznej art. 3 ust. 2 zdanie

drugie w związku z art. 7 ust. 2 i 3 ustawy nakazują przyjęcie odmiennego, wyrażonego

wyżej poglądu, że waloryzacja jest dokonywana według stanu istniejącego w dniu

wydania orzeczenia, które prawomocnie rozstrzyga kwestię zwrotu kwot, o których

mowa w art. 3 ust. 1 zdanie pierwsze tej ustawy. Jeżeli zatem ostateczne orzeczenie

Społecznej Komisji Rewindykacyjnej w tej sprawie zostało uchylone przez sąd

administracyjny na podstawie art. 207 § 2 pkt 1 i 3 k.p.a., to wówczas Komisja jest

zobowiązana do ponownego rozpatrzenia sprawy i do zastosowania, zgodnie z dys-

pozycją art. 3 ust. 1 zdanie drugie ustawy, wskaźnika waloryzacji według stanu z dnia

wydania ponownego orzeczenia.

W ocenie Sądu Najwyższego za przyjętą wyżej wykładnią art. 3 ust. 1 zdanie

drugie ustawy przemawiają także dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej. Nie

ulega bowiem wątpliwości, że przyjęte w ustawie rozwiązania dotyczące zasad i trybu

zwrotu wszystkich składników majątku związków zawodowych i organizacji społecznych

odebranego im w wyniku wprowadzenia stanu wojennego, a także przekazanego innym

podmiotom na podstawie przepisów wymienionych w art. 1 ustawy, należy rozpatrywać

również w świetle przepisów konstytucyjnych statuujących zasadę ochrony własności i

zasadę sprawiedliwości społecznej. Z powyższych zasad wynika, że naprawienie szkód

powstałych w majątku związków zawodowych i organizacji społecznych w wyniku

wprowadzenia stanu wojennego i stosowania przepisów prowadzących do uszczuplenia

tego majątku powinno być rzeczywiste, a nie tylko pozorne. W związku z tym

ustawodawca zobowiązał Społeczną Komisję Rewindykacyjną do aktualizacji, według

określonej w przepisie art. 3 ust. 1 ustawy reguły, wartości składników majątku

podlegających zwrotowi na dzień wydania orzeczenia. Zasada ta ma bowiem na celu

zapłatę przez zobowiązanego kwot odpowiadających realnej wartości nabywczej

pieniądza z daty wydania orzeczenia w sprawie zwrotu.

W kwestii, czy uchylenie przez sąd administracyjny orzeczenia Społecznej

Komisji Rewindykacyjnej, w razie uwzględnienia skargi strony zobowiązanej do zwrotu

majątku, może prowadzić do niekorzystnego dla niej wyniku sprawy, należy podzielić

pogląd wyrażony w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o

przedstawieniu Sądowi Najwyższemu niniejszego zagadnienia prawnego. Wyrok

uchylający takie orzeczenie nie jest wyrokiem wydanym na niekorzyść skarżącego, a

wszelkie odniesienia do zasad przyjętych w k.p.c. nie są pomocne, bowiem orzeczenia

sądu administracyjnego mają wyłącznie kasacyjny charakter. Należy zatem przyjąć, że

Sąd ten stwierdzając istnienie przesłanek określonych w art. 207 § 2 pkt 1 k.p.a. jest

zobowiązany do uchylenia zaskarżonej decyzji bez żadnych ograniczeń, niezależnie od

treści skargi.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================