III ARN 78/95

Wyrok z dnia 21 marca 1996 r.

III ARN 78/95

Oświadczenie małżonka rozwiedzionego o powrocie do nazwiska, które

nosił przed zawarciem małżeństwa musi być złożone osobiście przed kierow-

nikiem urzędu stanu cywilnego (art. 59 K.r.o.).

Przewodniczący SSN: Janusz Łętowski, Sędziowie SN: Kazimierz Jaśkowski,

Adam Józefowicz, Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Andrzej Wróbel,

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Włodzimierza Skoniecznego, po roz-

poznaniu w dniu 21 marca 1996 r. sprawy ze skargi Dobrosławy K. na decyzję Woje-

wody W. z dnia 23 sierpnia 1994 r. [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia oświadczenia

o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa, na skutek rewizji

nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Admi-

nistracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 26 kwietnia 1995 r. [...].

1) u c h y l i ł zaskarżony wyrok,

2) o d d a l i ł skargę.

U z a s a d n i e n i e

Dobrosława Kl. przez oświadczenie złożone w dniu 26 listopada 1977 r. w

Urzędzie Stanu Cywilnego w W. przy zawarciu małżeństwa ze Zbigniewem K. przybrała

nazwisko męża. Małżeństwo to wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 19 kwietnia

1994 r. zostało rozwiązane przez rozwód.

W dniu 25 lipca 1994 r. do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w W. wpłynął

wniosek Dobrosławy K. o przyjęcie jej pisemnego oświadczenia z dnia 13 czerwca 1994

r. o powrocie do nazwiska "Kl.", które nosiła przed zawarciem małżeństwa.

Oświadczenie to zostało sporządzone w Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej w M. z

poświadczeniem własnoręczności podpisu Dobrosławy K. gdyż - jak podano we

wniosku - obecnie mieszka ona w Meksyku i nie może w wymaganym terminie tj. do

dnia 11 sierpnia 1994 r. przyjechać do Polski.

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w W. decyzją z dnia 27 lipca 1994 r. -

odmówił wpisania do aktu małżeństwa [...] oświadczenia wnioskodawczyni o powrocie

do nazwiska Kl., noszonego przed zawarciem małżeństwa. W uzasadnieniu tej decyzji

wyrażony został pogląd, że - zgodnie z art. 59 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - aby

można było uznać, iż oświadczenie małżonka rozwiedzionego złożone zostało przed

kierownikiem urzędu stanu cywilnego, powinien on być obecny przy złożeniu tego

oświadczenia i jego przyjęcie potwierdzić podpisem. Kierownik Wydziału Konsularnego

Ambasady RP nie ma uprawnień do przyjęcia takiego oświadczenia i dokument taki nie

może stanowić podstawy do uczynienia adnotacji w akcie małżeństwa.

Wojewoda W. decyzją z dnia 23 sierpnia 1994 r. utrzymał w mocy decyzję

Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego, dodając, że przepis art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 13

lutego 1984 r. o funkcjach konsulów PRL (Dz. U. Nr 9, poz. 34) określa jakie czynności

z zakresu rejestracji stanu cywilnego, spośród czynności należących do właściwości

kierowników USC, dokonuje konsul. Przyjęcie oświadczenia o powrocie do nazwiska

noszonego przed zawarciem małżeństwa nie należy do kompetencji konsula.

Po rozpoznaniu skargi Dobrosławy K. Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek

Zamiejscowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 26 kwietnia 1995 r. uchylił decyzje

Wojewody W. i Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w W. Wyrok ten wynika z

przyjętego przez NSA założenia, iż mający w sprawie zastosowanie przepis art. 59

kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie wymaga, aby oświadczenie rozwiedzionego

małżonka o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa, musiało

być, dla jego skuteczności złożone osobiście przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cy-

wilnego. Oświadczenie takie Dobrosława K., sporządziła na piśmie i osobiście podpi-

sała, co nie może nasuwać wątpliwości wobec potwierdzenia własnoręczności tego

podpisu przez Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej

w M. Tak sporządzone oświadczenie zostało przedstawione, z zachowaniem

przewidzianego terminu Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego przez właściwie umo-

cowanego pełnomocnika. W tych okolicznościach NSA uznał, że Dobrosława K. dopeł-

niła warunków określonych w powołanym art. 59 k.r.i o. oraz w art. 6 ust. 1, art. 7 ust. 1

i art. 22 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr

36, poz. 190 ze zm.) dla przyjęcia i zarejestrowania oświadczenia o powrocie do

nazwiska, które nosiła przed zawarciem małżeństwa.

Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej zarzucił rażące naruszenie art.

207 § 5 k.p.a. w związku z art. 59 k.r. i o., z którego - zdaniem Ministra - jednoznacznie

wynika, że osoba składająca przedmiotowe oświadczenie obowiązana jest uczynić to

osobiście przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Brak jest bowiem regulacji

odmiennej, z której - jak to ma miejsce w zakresie oświadczenia o wstąpieniu w związek

małżeński (art. 6 k.r. i o.) - wynikałaby możliwość działania przez pełnomocnika.

Wniosek rewizji nadzwyczajnej dotyczył uchylenia zaskarżonego wyroku i od-

dalenie skargi Dobrosławy K.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do wynikającej z art. 95 § 1 k.c. ogólnej zasady czynności prawne

mogą być dokonywane przez przedstawiciela. Jednakże w tym samym przepisie znaj-

duje się zastrzeżenie wyjątków przewidzianych w ustawie albo wynikających z

właściwości czynności prawnej.

Sąd Najwyższy podziela wyrażony przez Ministra Sprawiedliwości pogląd, że

przewidziane w art. 59 k.r.i o. oświadczenie małżonka rozwiedzionego o powrocie do

nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa nie może być dokonane przez

pełnomocnika. Z regulacji tej wynika bowiem, że czynności zainteresowanego małżon-

ka, które muszą być podjęte dla spowodowania zmiany nazwiska, zostały określone w

sposób wskazujący na osobiste działanie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego.

Chodzi tu o wypadek zmiany nazwiska, ściśle związany z ustaniem małżeństwa. Jest to

szczególna procedura umożliwiająca restytucję tego stanu rzeczy, który istniał - w

zakresie nazwiska - przed zawarciem małżeństwa. Zgodnie z art. 25 k.r. i o.

małżonkowie mogą przy zawarciu małżeństwa w określony sposób zmienić swoje

dotychczasowe nazwisko i tak ustalone nowe nazwisko podlega na podstawie art. 62

ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U.

Nr 36, poz. 180) wpisaniu do aktu małżeństwa. Z kolei po ustaniu małżeństwa na

skutek orzeczonego rozwodu ustawodawca przewidział ściśle sformalizowaną i

połączoną z prowadzeniem czynności stanu cywilnego, procedurę umożliwiającą

małżonkowi rozwiedzionemu powrót do poprzedniego nazwiska. Jest to procedura

swoista zmiany nazwiska w porównaniu z ogólnymi regułami, które w sprawie zmiany

nazwiska zostały określone w ustawie z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i

nazwisk (jednolity tekst: Dz. U. z 1963 r., Nr 59, poz. 328).

Zgodnie z art. 59 k.r. i o. w ciągu trzech miesięcy od chwili uprawomocnienia się

orzeczenia rozwodu małżonek rozwiedziony, który wskutek zawarcia małżeństwa

zmienił swoje dotychczasowe nazwisko, może przez oświadczenie złożone przed kie-

rownikiem urzędu stanu cywilnego powrócić do nazwiska, które nosił przed zawarciem

małżeństwa. Ma to więc być "oświadczenie" którego elementem formalnym jest

złożenie go przed określonym organem. Z tego względu nie jest wystarczająca prze-

prowadzona przez Naczelny Sąd Administracyjny analiza oświadczenia Dobrosławy K.

co do zachowania warunków przewidzianych dla formy pisemnej. Zwrócić przy tym

należy uwagę na to, że ustawodawca w art. 59 k.r. i o. zamieścił wymaganie, ażeby

oświadczenie, o którym mowa zostało złożone "przed kierownikiem urzędu stanu

cywilnego", a więc nie chodzi tu o sytuacje, w których wystarcza złożenie określonego

dokumentu "do" określonego organu.

Wobec odrębności omawianej regulacji i jej ścisłego związania z instytucjami

prawnymi z zakresu prawa rodzinnego słusznie zauważono w rewizji nadzwyczajnej, że

w obrębie tego prawa przewidziane zostały szczególne uprawnienia ustawowe, np. w

art. 6 k.r. i o., do złożenia określonego oświadczenia przez pełnomocnika. Natomiast

konsekwentnie takiego upoważnienia nie przewiduje regulacja procedury powrotu do

poprzedniego nazwiska małżonka rozwiedzionego.

Z powyższych przyczyn uznając, że wykazane zostały podstawy rewizji nadz-

wyczajnej, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku (art. 422 § 1 k.p.c.).

========================================