III ARN 80/95

Wyrok z dnia 21 marca 1996 r.

III ARN 80/95

Organ orzekający w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich na

podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach

oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powo-

jennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.) nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy is-

tnieją przesłanki uzasadniające przyznanie takich uprawnień na podstawie art. 21

ust. 1 tej ustawy.

Przewodniczący SSN: Janusz Łętowski, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Adam

Józefowicz, Jerzy Kwaśniewski, Andrzej Wróbel (sprawozdawca),

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Włodzimierza Skoniecznego, po

rozpoznaniu w dniu 21 marca 1996 r. sprawy ze skargi Mariana K. na decyzję Kie-

rownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia

11 maja 1994 r., [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich, na skutek

rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...]

od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi z dnia

25 kwietnia 1995 r. [...]

o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.

U z a s a d n i e n i e

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z

dnia 11 maja 1994 r. [...], pozbawił Mariana K. uprawnień kombatanckich, powołując

jako podstawę rozstrzygnięcia art. 25 ust. 2 pkt 2 i art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z

art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz

niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.

U. Nr 17, poz. 75 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że Marian K. uzyskał uprawnienia kom-

batanckie z tytułu "walki zbrojnej o ustalenie władzy ludowej od 20 stycznia 1945 r. do

17 maja 1945 r.". W ocenie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób

Represjonowanych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy pozbawia się uprawnień

kombatanckich osoby, które na mocy obowiązujących przepisów uzyskały uprawnienia

wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników walk o

ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". W świetle zaś art. 21 ust. 2 pkt 1 lit. a)

uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobom, które były zatrudnione w aparacie

bezpieczeństwa publicznego, a do takich służb należy zaliczyć Milicję Obywatelską, w

której służył M. K.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 kwietnia 1995 r. [...], oddalił

skargę Mariana K. na powyższe decyzje. W ocenie Sądu warunkiem uznania ok-

reślonej osoby za kombatanta jest przynależność do formacji wojskowej walczącej o

suwerenność i niepodległość Polski, a Milicja Obywatelska, w której skarżący pełnił

służbę, nie była formacją wojskową i nie była również organizacją walczącą o niepod-

ległość Polski. Sąd, powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15

lutego 1994 r. K.15/93 (Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego z 1994 r. Część I.,

poz. 4) stwierdził, że sam fakt zatrudnienia w Milicji Obywatelskiej nie daje podstaw do

pozbawienia uprawnień kombatanckich; konieczne jest jeszcze ustalenie i ocena zadań

tam wykonywanych. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, nie miało to jednak

żadnego znaczenia, gdyż pozbawienie uprawnień kombatanckich miało wystarczającą

podstawę w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Również udział skarżącego w

walce z oddziałami niemieckimi w ramach służby w Milicji Obywatelskiej nie stanowi

tytułu do przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 tej

ustawy.

Powyższy wyrok zaskarżył Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego rewizją

nadzwyczajną, zarzucając rażące naruszenie art. 1 ust. 1, ust. 2 pkt 6, art. 25 ust. 2 pkt

2 ustawy z dnia 24 stycznia o kombatantach i art. 207 § 2 pkt 1 k.p.a., wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej ten wyrok decyzji Kierownika

Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

W ocenie Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 1 ust. 1 ustawy o

kombatantach zawiera legalną definicję pojęcia kombatanta, natomiast przepis art. 1

ust. 2 tej ustawy określa, jaką działalność uznaje się za kombatancką. Wnoszący

rewizję nadzwyczajną powołał się na utrwaloną linię orzecznictwa Sądu Administra-

cyjnego, iż uprawnienia kombatanckie przysługują i tym osobom, które brały udział w

działaniach zbrojnych, prowadzonych przez zmilitaryzowane służby państwowe, np.

Milicję Obywatelską, o ile były organizowane przeciwko oddziałom hitlerowskim, ope-

rującym na zapleczu wojsk i zajmujących się dywersją, sabotażem i szpiegostwem.

Skoro więc skarżący podniósł w postępowaniu administracyjnym i sądowym, że brał

udział w walkach z oddziałami niemieckimi i "własowcami", co mogło stanowić odrębną

podstawę przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy

o kombatantach, to należało okoliczności te wyjaśnić.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trafny jest pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w uzasad-

nieniu zaskarżonego niniejszą rewizją nadzwyczajną wyroku, że wystarczającą pods-

tawę pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich stanowi przepis art. 25 ust. 2

pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach

będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze

zm.), zwanej niżej "ustawą o kombatantach". Z treści i usytuowania tego przepisu w

rozdziale 7 "Przepisy przejściowe i końcowe" wynika bowiem jednoznacznie, że

zakresem powyższego przepisu objęte są wyłącznie osoby, które uzyskały uprawnienia

kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów. Przepis art. 25 ust. 2 ustawy

o kombatantach nakazuje pozbawienie nabytych w ten sposób uprawnień kom-

batanckich wymienionych w nim osób, ujętych w dwie grupy. Do pierwszej z nich należą

osoby, którym zgodnie z art. 21 ust. 2 uprawnienia kombatanckie nie przysługują, do

drugiej grupy należą natomiast osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów

uzyskały uprawnienie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze

"uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Z treści i wewnętrznej

systematyki przepisu art. 25 ust. 2 wynika ponadto, że osoby wymienione w pkt. 1 tego

przepisu pozbawia się uprawnień kombatanckich bezwarunkowo, natomiast osoby

wymienione w pkt 2 pozbawia się tych uprawnień tylko wówczas, gdy w toku

postępowania weryfikacyjnego wykazano im czyny, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt

2, 5 i 6 ustawy.

W związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r.

K.15/93 (Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego 1994, Część I, poz. 4), że nie-

przyznanie uprawnień kombatantom i represjonowanych na mocy art. 21 ust. 2 pkt 4 lit.

a) ustawy o kombatantach osobom spoza struktur Urzędów Bezpieczeństwa , Służby

Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, które nie wykonywały zadań związanych ze

zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz su-

werenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej jest niezgodne z zasadą równości

wobec prawa wyrażoną w art. 67 ust. 2 przepisów konstytucyjnych utrzymanych w mocy

przez art. 77 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych

stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz

o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 84, poz. 426 ze zm) należy przyjąć, że także

osobom pełniącym służbę w Milicji Obywatelskiej w latach 1944-1956 należy wykazać w

toku postępowania weryfikacyjnego, że wykonywały zadania związane ze stosowaniem

represji wobec organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz

suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, aby można było pozbawić te

osoby uprawnień kombatanckich na podstawie art.25 ust. 2 pkt 1 lit. a) ustawy o

kombatantach.

Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2. pozbawiający uprawnień kombatanckich osoby, które

na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z

tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie

i utrwalenie władzy ludowej" nie wymaga natomiast, aby osobom tym wykazano czyny,

o których mowa w sentencji powołanego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego,

które ponadto nie odnosi się do tego przepisu. Z treści tego przepisu nie wynika

ponadto, aby organy orzekające w sprawie pozbawienia tych osób uprawnień

kombatanckich były obowiązane do dokonywania innych ustaleń, w szczególności

mogących mieć znaczenie w sprawie ewentualnego przyznania uprawnień

kombatanckich tym osobom na podstawie art. 25 ust. 1 ustawy o kombatantach.

O ile bowiem pozbawienie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2

pkt 1 tej ustawy wyklucza ewentualność przyznania wymienionym w tym przepisie

osobom uprawnień kombatanckich, skoro zawarte w nim przesłanki pozbawienia tych

uprawnień są tożsame z określonymi w art. 21 ust. 2 przesłankami odmowy przyznania

uprawnień kombatanckich, o tyle pozbawienie uprawnień kombatanckich na podstawie

art. 25 ust. 2 pkt 2 nie wyklucza ich przyznania w drodze decyzji potwierdzającej

działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4,

chyba że zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 21 ust. 2 ustawy.

Skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych

przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w "charakterze uczestnika

walk o ustanowienie i o utrwalenie władzy ludowej", a zatem stanowi to w świetle art. 25

ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach wystarczającą podstawę do pozbawienia go tych

uprawnień . Organ orzekający w sprawie pozbawienia określonej osoby uprawnień

kombatanckich na podstawie powyższego przepisu nie jest natomiast obowiązany do

wyjaśniania, czy nie istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie takich uprawnień tej

osobie z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i 4 ustawy o kombatantach.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

========================================