II UZP 28/95

Uchwała z dnia 19 kwietnia 1996 r.

II UZP 28/95

Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Jerzy Kuźniar, Maria Tyszel (autor uzasadnienia),

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Stefana Trautsolta, w sprawie z wniosku

Damazego S. przeciwko [...] Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w G. o wysokość

emerytury kolejowej, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 19 kwietnia 1996 r.

zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Gdańsku postanowieniem z dnia 17 października 1995 r. [...] do

rozstrzygnięcia w trybie art. 391 KPC.

Czy w podstawie wymiaru emerytury kolejowej należy uwzględnić wyłącznie

wynagrodzenie z okresu zatrudnienia na kolei i okresu równorzędnego z tym zatrud-

nieniem, czy też ustalając podstawę emerytury należy przyjąć również wynagrodzenie

uzyskane w okresie zatrudnienia, poza koleją ?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Podstawę wymiaru kolejowej emerytury stanowi wynagrodzenie z okresu

zatrudnienia na kolei i okresu równorzędnego z tym zatrudnieniem (art. 9 ustawy

z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i

ich rodzin - Dz. U. Nr 23, poz. 99 ze zm. w związku z art. 7 ustawy z dnia 17

października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 405 ze zm.).

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny w Gdańsku - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przedstawił

Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne

wątpliwości o treści przytoczonej w sentencji uchwały, które powstało przy roz-

patrywaniu rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni z dnia 26 maja 1995 r., [...].

Zagadnienie to powstało na tle następującego stanu faktycznego:

Organ rentowy - [...] Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w G. decyzją z dnia

21 listopada 1994 r. odmówił Damazemu S. uznania okresu pracy na budowie

eksportowej od dnia 26 lutego 1988 r. do dnia 9 kwietnia 1990 r. za okres zatrudnienia

na kolei, a w konsekwencji uwzględnienia w podstawie wymiaru jego kolejowej

emerytury zarobków uzyskanych w tym okresie.

Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy, Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni, wyrokiem z dnia 28 maja 1995 r.,

[...] ustalił, że kolejowy organ rentowy decyzją z dnia 7 października 1994 r., przyznał

wnioskodawcy wcześniejszą kolejową emeryturę, przewidzianą dla osób zwolnionych z

pracy z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy, a legitymujących się wymaganym

stażem pracy. [...] Organ rentowy przyjął za udowodnione 31 lat,4 miesiące i 27 dni

okresów składkowych oraz 8 lat, 8 miesięcy i 16 dni pracy w gospodarstwie rolnym. Za

podstawę wymiaru świadczenia przyjęto przeciętne, miesięczne wynagrodzenie od 1

stycznia 1979 r. do 31 grudnia 1983 r. Pismem z dnia 30 września 1994 r.

wnioskodawca wystąpił do organu rentowego o zaliczenie jako pracy na PKP okresu

pracy na budowie eksportowej od dnia 26 lutego 1988 r. do dnia 9 kwietnia 1990 r. czyli

2 lat, 1 miesiąca i 14 dni oraz o przyjęcie wynagrodzenia z tego okresu do podstawy

wymiaru emerytury. Wspomnianą wyżej decyzją z dnia 21 listopada 1994 r. organ

rentowy odmówił uwzględnienia tego żądania.

Oddalając odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji Sąd I instancji ustalił, że

wnioskodawca od dnia 1 kwietnia 1975 r. był mianowany na stanowisko maszynisty

ciężkich maszyn budowlanych. W uwzględnieniu jego prośby, oraz w oparciu o treść

pisma Przedsiębiorstwa Eksportu Budownictwa Komunikacyjnego "D." w W. z dnia 16

lutego 1988 r., jego pracodawca PKP Oddział Robót Budowlanych w M. udzielił mu

bezpłatnego urlopu na wyjazd na budowę eksportową. Urlop ten, po przedłużeniach,

trwał od dnia 26 lutego 1988 r. do dnia 9 kwietnia 1990 r. Od dnia 10 kwietnia 1990 r.

wnioskodawca podjął pracę na PKP - Sekcja Budowy w P. Uzasadniając oddalenie

odwołania Sąd orzekający powołał przepis art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 kwietnia 1983

r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 23, poz.

99 ze zm.), zwanej dalej ustawą o z.e.k.. Przepis ten stanowi, że za okresy zatrudnienia

na kolei uważa się okresy pozostawania w stosunku pracy w kolejowych jednostkach

organizacyjnych, w czasie których pracownik pobierał wynagrodzenie lub zasiłki z

ubezpieczenia społecznego. Ponieważ w spornym okresie wnioskodawca wprawdzie

pozostawał w stosunku pracy z koleją, lecz skoro nie świadczył na jej rzecz pracy i nie

otrzymywał wynagrodzenia, to ten okres urlopu bezpłatnego nie był zatrudnieniem na

kolei w rozumieniu powołanego przepisu art. 6 ust. 1 ustawy o z.e.k. Sąd wskazał

również, że za okresy równorzędne z okresami zatrudnienia na kolei uważa się między

innymi okres zatrudnienia w międzynarodowych organizacjach i zagranicznych

placówkach kolejowych, po oddelegowaniu do tego z zatrudnienia na kolei, lub

wykonywania zatrudnienia za granicą przez specjalistów w czasie trwania stosunku

pracy z kolejową jednostką organizacyjną (art. 7 pkt 7 i 8 ustawy o z.e.k.). Sąd

podkreślił też, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 marca 1984 r. w sprawie

okresów zatrudnienia za granicą i zasad udzielania świadczeń emerytalno- rentowych z

tytułu tego zatrudnienia (Dz. U. Nr 17, poz. 81) w przepisie § 2 ust. 1 stanowi, że przy

ustaleniu prawa do świadczeń uwzględnia się również okresy zatrudnienia obywateli

polskich za granicą w organizacjach międzynarodowych zagranicznych instytucjach i

zakładach, do których zostali skierowani w ramach współpracy międzynarodowej lub w

których byli zatrudnieni za zgodą właściwych władz polskich.

Żadna z wymienionych w powyższym przepisie okoliczności nie ma miejsca w

niniejszej sprawie. Wnioskodawca nie pracował ani w organizacji międzynarodowej, ani

w zagranicznych instytucjach lub zakładach, nie mówiąc już o skierowaniu do takiej

pracy w ramach współpracy międzynarodowej takich jak np. międzynarodowa

organizacja kolejowa, zagraniczna placówka kolejowa (por. Andrzej Świątkowski -

Emerytury i renty pracowników kolejowych i ich rodzin - wyd. 1987 r.). Przepis art. 7 pkt

8 ustawy o z.e.k. należy interpretować przy uwzględnieniu zasad wynikających z

powołanego wyżej rozporządzenia, które to rozporządzenie jest przepisem szczegól-

nym, mającym zastosowanie także do ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracow-

ników kolejowych.

Następnie Sąd I instancji skonstatował, że podstawę wymiaru kolejowej eme-

rytury lub renty stanowi przeciętne wynagrodzenie z kolejnych (w tym przypadku 5 lat -

wniosek o emeryturę złożony 9 września 1994 r. ) zatrudnienia na kolei lub zatrudnienia

równorzędnego z zatrudnieniem na kolei, wybranych z ostatnich 14 lat (art. 9 ustawy o

z.e.k. i art. 7 ust. 1 ustawy z 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o

zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz. U. Nr 104, poz.

450 ze zm. zwanej dalej ustawą o rewaloryzacji).

Jak wynika z powyższego brak jest podstaw do uznania zatrudnienia na budowie

eksportowej od 26 lutego 1988 r. do 9 kwietnia 1990 r., jako pracy równorzędnej z

pracą na kolei, a tym samym do przyjęcia przy ustaleniu podstawy wymiaru emerytury

kolejowej, otrzymywanej przez wnioskodawcę - wynagrodzenia wypłaconego przez

Przedsiębiorstwo "D.".

Prawidłowa - zgodna z zasadami wynikającymi z art. 10 i 15 ustawy z dnia 17

października 1991 r. o rewaloryzacji jest także wysokość przyznanego wnioskodawcy

świadczenia, a tym samym też ustalony wskaźnik wysokości emerytury w relacji do

kwoty bazowej, od której świadczenie zostało obliczone, tj. 4.626.000 zł,

Wyrok zaskarżył wnioskodawca, zarzucając naruszenie prawa materialnego oraz

niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, domagał

się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu rewizji skarżący wywodził, iż stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy o

z.e.k. podstawę wymiaru kolejowej emerytury stanowi przeciętne wynagrodzenie

wypłacone pracownikowi z tytułu zatrudnienia na kolei lub zatrudnienia równorzędnego

z zatrudnieniem na kolei - ustalone i zwaloryzowane w sposób określony w przepisach

o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. W okresie pracy za granicą

według twierdzeń wnioskodawcy był on zatrudniony na stanowisku specjalisty, co

wyczerpywało dyspozycję art. 7 ust. 8 ustawy o z.e.k. Sąd I instancji odmówił wiary tym

twierdzeniom bez należytego wyjaśnienia spornej kwestii. Sąd ten, zdaniem

wnioskodawcy, zobowiązany był przeprowadzić postępowanie dowodowe, celem

wyjaśnienia, czy w okresie zatrudnienia w "D." wnioskodawca zatrudniony był jako

specjalista. Nadto skarżący wywodził, iż uwzględnienie w podstawie wymiaru emerytury

kolejowej okresu zatrudnienia w "D." znajdowało podstawę prawną w przepisie § 10 ust.

1 rozporządzenia Rady Ministrów z 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad

ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent, (jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r., Nr 11,

poz. 63 ze zm.). Zdaniem wnioskodawcy, Sąd Wojewódzki winien rozważyć jakie

uprawnienia wynikały z przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 17 grudnia 1974 r.

w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za

granicą, w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem,

oraz zwiększyć świadczenie o 1% podstawy wymiaru emerytury za każdy pełny rok

zatrudnienia na kolei ponad 20 lat pracy.

Przedstawiając Sądowi Najwyższemu do rozpoznania przytoczone wyżej zagad-

nienie prawne Sąd Apelacyjny podkreślił, że powstało ono w następstwie rozbieżności

w orzecznictwie sądów w kwestii, czy po wejściu w życie ustawy o rewaloryzacji w

podstawie wymiaru kolejowej emerytury należy uwzględnić wyłącznie wynagrodzenie z

okresu zatrudnienia na kolei i okresu równorzędnego, czy też ustalając podstawę

emerytury można przyjąć również wynagrodzenie uzyskane w okresie zatrudnienia

poza koleją.

Z uzasadnienia Sądu Wojewódzkiego wynika, iż zdaniem tego Sądu przepis art.

7 ustawy o rewaloryzacji ma jedynie "odpowiednie" zastosowanie przy ustalaniu

podstawy kolejowej emerytury, bowiem w dalszym ciągu obowiązują reguły normatywne

zawarte w art. 9 ustawy o z.e.k. w brzmieniu nadanym przez art. 9 ustawy z 24 maja

1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz.

206). Zgodnie z tym przepisem podstawę wymiaru kolejowej emerytury i kolejowej renty

stanowi przeciętne wynagrodzenie wypłacane pracownikowi z tytułu zatrudnienia na

kolei lub zatrudnienia równorzędnego z zatrudnieniem na kolei - ustalone i zwa-

loryzowane w sposób określony w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracow-

ników i ich rodzin. Taka wykładnia prowadzi do konstatacji, iż podstawę wymiaru

kolejowej emerytury dla osób, które złożyły wniosek do 31 grudnia 1994 r. stanowi

przeciętna, zwaloryzowana kwota wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia na kolei lub

równorzędnego z tym zatrudnieniem z okresu kolejnych 5 lat kalendarzowych

wybranych z ostatnich 14 lat. Nie jest natomiast dopuszczalne uwzględnienie w tej

podstawie wymiaru wynagrodzenia innego, niż osiągane z tytułu zatrudnienia na kolei i

zatrudnienia równorzędnego z pracą na kolei.

Stanowisko to, zdaniem Sądu Apelacyjnego, budzi zastrzeżenia z uwagi na

brzmienie przepisu art. 1 pkt 7, art. 6 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji.

Zgodnie z art. 1 pkt 7 przepisy ustawy stosuje się do emerytur i rent zwanych dalej

świadczeniami, przysługujących na podstawie ustawy o z.e.k. Ta ogólna zasada

zmodyfikowana została jednak przez przepis art. 6 ust. 3 ustawy o rewaloryzacji prze-

pisy ust. 1 i 2 tego artykułu stosuje się odpowiednio przy ustalaniu prawa do świadczeń

na podstawach, których mowa w art. 1 pkt 2-8, a więc również na podstawie ustawy o

z.e.k. Zapis o odpowiednim stosowaniu art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o rewaloryzacji ma,

zdaniem Sądu rewizyjnego, to znaczenie, iż pomimo stosowania tej ustawy do

kolejowych emerytur i rent z mocy jej art. 1, w dalszym ciągu obowiązują określone w

art. 11 ustawy o z.e.k. warunki nabycia prawa do kolejowej emerytury, łącznego okresu

zatrudnienia na kolei wraz z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi. Okres ten,

wynoszący co najmniej 25 lat dla mężczyzn, to obecnie okres składkowy albo okres

składkowy uzupełnione okresami nieskładkowymi w rozmiarze nie większym niż

określony w art. 4 ust. 2 ustawy o rewaloryzacji lub okresami, o których mowa w art. 5

tej ustawy. Również okresy równorzędne z zatrudnieniem na kolei oraz zaliczalne do

tych okresów podlegają klasyfikacji na podstawie art. 6 ust. 1 i 2 ustawy

rewaloryzacyjnej jako okresy składkowe i nieskładkowe. W dalszym jednak ciągu

obowiązuje wynikający z art. 11 ust. 2 ustawy o z.e.k. warunek legitymowania się przez

ubezpieczonego co najmniej 15-letnim zatrudnieniem na kolei (łącznie z okresami

równorzędnymi z pracą na kolei i zaliczalnymi do tych okresów).

W przepisie art. 7 ustawy o rewaloryzacji, normującym zasady ustalania pods-

tawy wymiaru świadczeń, ustawodawca nie zastosował formuły odpowiedniego

stosowania tego przepisu przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczeń dla pracowników

kolejowych. Skoro przepis ten nie zawiera żadnych odstępstw od zasad w nim zawar-

tych w odniesieniu do świadczeń przysługujących na podstawie ustawy o z.e.k., to

zważywszy na brzmienie art. 1 ustawy o rewaloryzacji, przy ustalaniu podstawy wymiaru

kolejowej emerytury należałoby uwzględnić wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia również

poza koleją, jeśli wybrane przez ubezpieczonego kolejne 5 lat kalendarzowych z

ostatnich 14 lat takie zatrudnienie obejmuje.

Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z przepisem art. 45 ust. 1 ustawy o

rewaloryzacji, przepisy ustaw wymienionych w art. 1, a więc i ustawy o z.e.k. stosuje się

od 15 listopada 1991 r., o ile nie są sprzeczne z postanowieniami ustawy o rewa-

loryzacji .

Oznaczałoby to, że przepis art. 9 ustawy o z.e.k. w brzmieniu ustalonym przez

art. 6 wyżej powołanej ustawy z 24 maja 1990 r. nie ma zastosowania, a w jego miejsce

należy przy ustalaniu podstawy kolejowej emerytury uwzględnić reguły normatywne z

art. 7 ustawy o rewaloryzacji.

W praktyce jednak organy rentowe w dalszym ciągu, również po wejściu w życie

ustawy o rewaloryzacji, rozpoznając wnioski o emeryturę złożone po tej dacie stosują

art. 9 ustawy o z.e.k., a sądy nie są konsekwentne rozstrzygając w tym przedmiocie.

Rozstrzygając przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy rozważył, co

następuje:

Wątpliwości podkreślone przez Sąd Apelacyjny powstały w związku z treścią art.

45 ustawy o rewaloryzacji, stanowiącym, że:"przepisy ustaw i dekretu, wymienionych w

art. 1, stosuje się od dnia wejścia w życie ustawy o ile nie są sprzeczne z pos-

tanowieniami niniejszej ustawy." Ustawa ta - w myśl przepisu art. 1 pkt 7 - ma zasto-

sowanie również do świadczeń emerytalno-rentowych przyznawanych na postawie us-

tawy o z.e.k. System tego zaopatrzenia emerytalnego przewiduje, że do podstawy

wymiaru kolejowej emerytury lub renty przyjmuje się wynagrodzenie uzyskane z

zatrudnienia na kolei względnie z zatrudnienia równorzędnego z takim zatrudnieniem

(art. 9 ustawy o z.e.k.).

Sposób obliczania podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych wpro-

wadzony przepisem art. 7 ustawy o rewaloryzacji, nie określa odmiennego ustalania tej

podstawy dla pracowników kolejowych, w przeciwieństwie do duchownych i twórców

(art. 7 ust. 2 i 4), w stosunku do których przepis art. 7 stosuje się "odpowiednio".

Dla rozstrzygnięcia więc przedstawionego zagadnienia prawnego, konieczne jest

rozważenie, co oznacza zawarty w przytoczonym wyżej art. 45 ustawy o rewaloryzacji,

zwrot: "o ile nie są sprzeczne z postanowieniami niniejszej ustawy".

Sąd Najwyższy, w składzie orzekającym, podziela pogląd wyrażony w stano-

wiskach Prokuratora Generalnego oraz Dyrekcji Generalnej Przedsiębiorstwa Polskie

Koleje Państwowe, że ustanowiona w art. 9 ustawy o z.e.k. odrębność w sposobie

ustalania podstawy wymiaru emerytury, nie może być uznana za "sprzeczność" z

przepisem art. 7 ustawy o rewaloryzacji w rozumieniu jej art. 45. Zawarte w przepisie

art. 9 ustawy o z.e.k. ograniczenie, przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczeń, źródeł

wynagrodzenia za pracę do wynagrodzenia uzyskanego, w stosownym okresie, z tytułu

zatrudnienia na kolei lub równorzędnego z takim zatrudnieniem, stanowi jedynie

konsekwencję odrębności prawnych zaopatrzenia emerytalnego kolejarzy, odrębności

nadal obowiązujących, przyznających tej grupie zawodowej szereg korzystniejszych

uregulowań, niż to przewiduje ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).

Skoro zatem przepisy art. 6 i 7 ustawy o z.e.k., zachowały swą aktualność, po

wejściu w życie ustawy o rewaloryzacji, podobnie jak art. art. 11, 13, 15, regulujące

warunki nabycia świadczeń emerytalno-rentowych, to również art. 9 tejże ustawy,

dotyczący sposobu ustalania podstawy wymiaru tych świadczeń, nie jest sprzeczny z

ustawą o rewaloryzacji. Odmienne stanowisko prowadziłoby do dalszego,

nieuzasadnionego uprzywilejowania pracowników kolejowych. Tak więc podstawę

wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych należy ustalać w sposób wskazany w art. 7

ustawy o rewaloryzacji przy uwzględnieniu treści przepisu art. 9 ustawy o z.e.k.

[...]

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł , jak w sentencji uchwały.

========================================