III ARN 2/96

Wyrok z dnia 26 kwietnia 1996 r.

III ARN 2/96

Komendantowi posterunku MO wykonującemu w latach 1945-1949 zadania

związane ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych nie przysługują

uprawnienia określone w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz

niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych oraz okresu

powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Adam Józefowicz, Jerzy

Kwaśniewski (sprawozdawca), Janusz Łętowski, Maria Mańkowska,

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Waldemara Grudzieckiego, po roz-

poznaniu w dniu 26 kwietnia 1996 r. sprawy ze skargi Ludwika P. na decyzję Kierow-

nika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 22 grudnia

1993 r., [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich na skutek rewizji

nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] od

wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia

14 września 1995 r. [...]

o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.

U z a s a d n i e n i e

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z

dnia 22 grudnia 1993 r., na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 i art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w

związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach

oraz niektórych osobach, będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego

(Dz.U. Nr 17, poz. 75 ze zm.) pozbawił Ludwika P. uprawnień kombatanckich

przyznanych przez ZW ZBoWiD w Tarnowie decyzją z dnia 29 lipca 1976 r. z tytułu

udziału w walkach z bandami od 23 lutego 1945 r. do 31 grudnia 1947 r.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ludwik P. zarzucił, że

zaskarżona decyzja: "została wydana na podstawie hańbiącej ustawy", w której "została

zastosowana kwestia zbiorowej odpowiedzialności". Twierdził, że nie brał udziału w

walkach z reakcyjnym podziemiem politycznym a tylko z bandami kryminalnymi. Po-

nadto skarżący podał, że w lutym 1993 r. wystąpił do Związku Kombatantów i Osób

Represjonowanych w T. o "zmianę kwalifikacji z utrwalacza władzy ludowej na udział w

walkach z okupantem w organizacji BCh pod ps. "D".

Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie wyrokiem z

dnia 14 września 1995 r. skargę Ludwika P. oddalił, wobec niestwierdzenia naruszenia

prawa. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że powołane w zaskarżonej decyzji

przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. są odpowiednie do bezspornego faktu, iż

Ludwik P. pracował w aparacie bezpieczeństwa publicznego jako komendant pos-

terunku MO. Komendanci zaś dowodzili podstawowymi ogniwami aparatu bezpie-

czeństwa, które wykonywały zadania związane ze zwalczaniem organizacji niepodleg-

łościowych i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Działania

kombatanckie posterunków MO w latach 1944-1946 traktowane były jako uczestnictwo

w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Okoliczności te stanowią

wystarczającą podstawę pozbawienia Ludwika P. uprawnień kombatanckich pomimo

powołania się przez niego na to, że w czasie okupacji brał udział w walkach z Niemcami

w ramach Batalionów Chłopskich.

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł rewizję nadzwyczajną

zarzucając wyrokowi NSA z dnia 14 września 1995 r. rażące naruszenie art. 21 ust. 2

pkt 4 lit. a oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatan-

tach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojen-

nego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.), a także art. 207 § 2 pkt 1 k.p.a.

Zdaniem Prezesa NSA ta wykładnia art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a powołanej ustawy o

kombatantach, która została przyjęta w zaskarżonym wyroku pozostaje w sprzeczności

z uchwałą Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r. K 15/93 o utracie mocy

obowiązującej powołanego przepisu w części w jakiej norma ta nie przyznaje uprawnień

kombatantom i represjonowanym osobom spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa i

Informacji Wojskowej, które nie wykonywały zadań związanych ze zwalczaniem

organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i

niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Skoro więc skarżący otrzymał uprawnienia

kombatanckie w 1976 r., z tytułu udziału w walkach z bandami w latach 1945-1947 a w

toku postępowania administracyjnego i sądowego podnosił fakt udziału w walkach z

niemcami w ramach Batalionów Chłopskich, to w celu przyjęcia, iż w stosunku do niego

wystąpiła podstawa do pozbawienia uprawnień kombatanckich przewidziana w art. 25

ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach nie wystarczyło samo ustalenie, że był

zatrudniony w Milicji Obywatelskiej, a więc jednostce organizacyjnej resortu bezpie-

czeństwa publicznego, lecz konieczne jest wykazanie, iż wykonywał on zadania

związane ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz

suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Z akt sprawy nie wynika, aby

kwestie te były w tym kontekście badane. W szczególności nie ustalono w

postępowaniu administracyjnym charakteru organizacji, w zwalczaniu których brał

udział skarżący, a o których mowa w jego ankiecie z dnia 20 stycznia 1973 r. Ustalenie

takie było niezbędne, ponieważ nie wiadomo, czy chodzi tu o organizacje niepodle-

głościowe wymienione w cytowanej uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15

lutego 1994 r., sygn. akt K.15/93, czy o bandy kryminalne - jak twierdzi skarżący. Uchy-

bienie to sprawia, że decyzja administracyjna została wydana z rażącym naruszeniem

art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. Sąd również nie badał tych okoliczności, przyjmując dowolnie,

że skoro skarżący był komendantem posterunku MO - to wykonywał działania związane

ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz

suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Uznając, że zaskarżony wyrok został wydany z rażącym naruszeniem prawa,

Prezes NSA wniósł o jego uchylenie oraz uchylenie także decyzji kierownika Urzędu do

Spraw Kombatantów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna zarzuca naruszenie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a w związku z

art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz

niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Jed-

nakże w zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób

Represjonowanych rozstrzygnięto o pozbawieniu Ludwika P. uprawnień kombatanckich

nie tylko na podstawie wymienionych wyżej przepisów, ale ponadto na podstawie art.

25 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy.

W związku z tym należało w pierwszym rzędzie rozważyć, czy ten ostatnio wymieniony

przepis, co do którego rewizja nadzwyczajna nie zarzuciła wadliwości zastosowania, nie

stanowi wystarczającej podstawy rozstrzygnięcia.

W zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób

Represjonowanych stwierdza się, że Ludwik P. dotychczasowe swe uprawnienia kom-

batanckie, opiera wyłącznie na działalności polegającej na "utrwalaniu władzy ludowej".

Wynika to z przesłanek decyzji przyznającej te uprawnienia z dnia 29 lipca 1976 r., a

zwłaszcza z faktu wydania jej na podstawie zaświadczenia Komendy MO woj. k. z dnia

12 kwietnia 1960 r. stwierdzającego, że Ludwik P. pełnił służbę w Milicji Obywatelskiej

od 23 lutego 1945 r. i w pierwszych latach po wyzwoleniu brał czynny udział w walkach

z reakcyjnym podziemiem. Z dołączonych akt postępowania przed Urzędem do Spraw

Kombatantów i Osób Represjonowanych wynika, że okoliczności dotyczące działalności

Ludwika P. w Milicji Obywatelskiej, były jedynymi,które w ówczesnym postępowaniu

zostały w ogóle zgłoszone. Oprócz wymienionego wyżej zaświadczenia istotny jest

zwłaszcza dokument sporządzony przez Ludwika P. - ankieta z dnia 20 stycznia 1973 r.

Otóż w ankiecie tej w rubryce 13 zobowiązującej do tego ażeby: "opisać dokładnie

gdzie, kiedy, od do, pod czyim dowództwem brał udział w kampanii wrześniowej (na

wszystkich frontach) Ruchu Oporu, pobyt w obozach koncentracyjnych i w walce o

utrwalenie władzy ludowej" - Ludwik P. wpisał: "brałem czynny udział w utrwaleniu

władzy ludowej od dnia 10 lutego 1945 r." Następnie w pięciu punktach opisał działania

w tym zakresie bez jakiejkolwiek wzmianki o swym udziale w Ruchu Oporu.

Podobnie zrelacjonował Ludwik P. swą działalność kombatancką we wniosku (dek-

laracji członkowskiej) z dnia 7 marca 1961 r. o przyjęcie w poczet członków ZBoWiD, w

której w rubryce poświęconej przebiegowi działalności kombatanckiej i udziałowi w

walkach podał fakty z lat 1945-1949 dotyczące walk ze wskazanymi "bandami". W

konsekwencji tego wystąpienia uzyskał pozytywną decyzję ZBoWiD stwierdzającą, że w

okresie od lutego 1945 r. do grudnia 1948 r. prowadził działalność polegającą na

utrwaleniu władzy ludowej.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ludwik P. powołał się na to,

że w lutym 1993 r. złożył dokumenty świadczące o braniu udziału w walkach z oku-

pantem w szeregach BCH i oczekiwał w związku z tym: "zmiany kwalifikacji z utrwa-

lacza władzy ludowej na udział w walkach z okupantem w organizacji BCH pod ps."D.".

Informacja ta dodatkowo potwierdza prawidłowość ustalenia zaskarżonej decyzji, że

Ludwik P. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach

1945-1949 w charakterze uczestnika walk o utrwalenie władzy ludowej.

W świetle powyższych ustaleń nie może budzić wątpliwości zastosowanie w

rozpoznawanej sprawie przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Re-

presjonowanych art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Przepis ten bowiem poz-

bawia uprawnień kombatanckich osoby, które te uprawnienia uzyskały na mocy

dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności "w latach 1944-1956 w

charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej".

Jeżeli zaś chodzi o zainicjowane przez Ludwika P. postępowanie w przedmiocie

ustalenia uprawnień kombatanckich z innego tytułu, niż działalność w charakterze

uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, to - jak wynika z

dołączonych akt - wydana została w tym przedmiocie odrębna decyzja Kierownika

Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 22 grudnia 1993 r.

[...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy uznał, że rewizja nadzwyczajna nie wy-

kazała wadliwości zaskarżonego wyroku w zakresie oceny zaskarżonej decyzji co do jej

zgodności z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, który stanowił odrębną i

wystarczającą podstawę prawną rozstrzygnięcia w sprawie o pozbawienie uprawnień

kombatanckich uzyskanych przez Ludwika P. wyłącznie z tytułu "utrwalania władzy

ludowej".

Niezależnie od tego, wobec rozpatrywania w niniejszym postępowaniu przes-

łanek zastosowania także art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach, Sąd

Najwyższy uznał, że także w tym zakresie rewizja nadzwyczajna nie wykazała zgło-

szonego zarzutu.

Stosownie do powołanego przepisu uprawnienia kombatanckie nie przysługują

osobie, która była zatrudniona w aparacie bezpieczeństwa publicznego lub informacji

wojskowej. Zastosowanie tego przepisu w okolicznościach faktycznych niniejszej

sprawy nie budzi wątpliwości. Po pierwsze - jak to zostało bezpośrednio ustalone -

Ludwik P. będąc Komendantem Posterunku Gminnego MO w R. był zatrudniony w

podstawowym jak to określił NSA, ogniwie aparatu bezpieczeństwa publicznego. Po

drugie, ta jednostka organizacyjna aparatu bezpieczeństwa publicznego, którą kierował

Ludwik P. brała bezpośrednio udział w walce z "bandami reakcyjnego podziemia". W

świetle ustalonych okoliczności faktycznych nie nasuwa zastrzeżeń ocena Sądu

Administracyjnego, że komendant jednostki organizacyjnej aparatu bezpieczeństwa

publicznego, wykonujący zadania związane ze zwalczaniem organizacji nie-

podległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Polski, nie

podlega wyłączeniu z restrykcji art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy o kombatantach na

podstawie powołanego w rewizji nadzwyczajnej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 15 lutego 1994 r. K 15/93. Zaskarżony rewizją nadzwyczajną wyrok Naczelnego

Sądu Administracyjnego jest zgodny z powołanym orzeczeniem Trybunału

Konstytucyjnego, w uzasadnieniu którego Trybunał wyjaśnił, że: "Współpraca z

organami represji nastawionymi na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych

musi być oceniona negatywnie i to bez względu na to o jakie stanowiska i jaki charakter

zatrudnienia w tych organach chodzi. Dotyczy to aparatu represji państw obcych, jak i

komunistycznego aparatu represji w Polsce. Samo więc kryterium wyłączenia z grona

osób, którym należą się szczególne uprawnienia, tych którzy współpracowali z

aparatem represji nastawionym na zwalczanie ruchów niepodległościowych należy

uznać za trafne i nienaruszające zasady sprawiedliwości."

Z przedstawionych przyczyn wobec niezasadności rewizji nadzwyczajnej Sąd

Najwyższy orzekł o jej oddaleniu stosownie do art. 421 § 1 k.p.c.

========================================