III ARN 92/95

Wyrok z dnia 14 maja 1996 r.

III ARN 92/95

W postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym dotyczącym

rejestracji samochodu, organy orzekające nie są uprawnione do ustalania na

podstawie art. 169 Kodeksu cywilnego, prawa własności samochodu nabytego

od osoby nieuprawnionej, jeżeli dowód nabycia samochodu i dowód rejestracyjny

okazały się fałszywe.

Przewodniczący SSN: Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Adam

Józefowicz (sprawozdawca), Andrzej Kijowski, Walerian Sanetra,

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Waldemara Grudzieckiego, po roz-

poznaniu w dniu 14 maja 1996 r. sprawy ze skargi Zbigniewa Ł. na decyzję Wojewody

P. z dnia 29 sierpnia 1994 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Rejo-

nowego w Z. z dnia 2 sierpnia 1994 r. w przedmiocie odmowy rejestracji samochodu,

na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w

Warszawie [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy

w Poznaniu z dnia 27 czerwca 1995 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił skargę

U z a s a d n i e n i e

Zbigniew Ł. złożył w Urzędzie Rejonowym w Z. wniosek o zarejestrowanie na

swoje nazwisko samochodu osobowego, Audi 80, załączając umowę kupna-sprzedaży,

dowód rejestracyjny pojazdu wydany przez Urząd Rejonowy w T. na nazwisko

Eugeniusza D. oraz tablice rejestracyjne. Samochód ten został zarejestrowany na okres

jednego miesiąca. Wysłane zostało także zawiadomienie do Urzędu Rejonowego w T.

o zarejestrowaniu pojazdu. Naczelnik Wydziału Komunikacji Urzędu Miejskiego w T.

zawiadomił pismem z 25 lipca 1994 r., że druk dowodu rejestracyjnego i tablice

rejestracyjne nie były emitowane w tamtejszym Wydziale Komunikacji.

Decyzją z dnia 2 sierpnia 1994 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w Z. na pods-

tawie art. 62 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. - Prawo o ruchu drogowym

(jednolity tekst: Dz. U. z 1992 r., Nr 11, poz. 41) i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra

Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 14 kwietnia 1993 r. w sprawie rejestracji,

ewidencji i oznaczenia pojazdów (Dz. U. Nr 37, poz. 164) odmówił Zbigniewowi Ł.

rejestracji samochodu, ponieważ przedstawiony przez niego dowód rejestracyjny okazał

się niezgodny ze stanem faktycznym.

Wojewoda P. po rozpoznaniu odwołania Zbigniewa Ł. decyzją z dnia 29 sierpnia

1994 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Od powyższej decyzji Zbigniew Ł. złożył skargę, w której podniósł, że spełnił

wszystkie warunki do zarejestrowania pojazdu i zachował należytą staranność przy

zakupie samochodu.

Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wyrokiem z

dnia 27 czerwca 1995 r., [...] uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

Kierownika Urzędu Rejonowego w Z. z dnia 2 sierpnia 1994 r. oraz zasądził od Woje-

wody P. na rzecz skarżącego Zbigniewa Ł. kwotę 423 zł tytułem zwrotu kosztów postę-

powania. W uzasadnieniu wyroku NSA stwierdził, że organy obu instancji wydały de-

cyzje bez należytego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy z naruszeniem art. 77 §

1 k.p.a. oraz nie uwzględniły § 3 ust. 4 cytowanego rozporządzenia. Zdaniem NSA, gdy

właściciel nie przedstawi ostatniego dowodu rejestracyjnego (z czym równoznaczne jest

przedstawienie dokumentu sfałszowanego) winien przedstawić dokument pozwalający

ustalić prawo własności pojazdu. Skarżący przedstawił organom rejestrującym umowę

kupna-sprzedaży z 24 czerwca 1994 r. Umowa ta według § 4 pkt 3 cyt. rozporządzenia

stanowi dowód własności, którego organy obu instancji nie oceniły.

W związku z tym, że okazało się, iż sprzedawca jest osobą o nieprawdziwych

personaliach - zdaniem NSA - umowa ta podlegała ocenie według art. 169 § 1 k.c.,

zgodnie z którym, jeżeli osoba nieuprawniona do rozporządzania rzeczą ruchomą

zbywa rzecz i wydaje ją nabywcy, nabywca uzyskuje własność z chwilą objęcia rzeczy

w posiadanie, chyba że działał w złej wierze. Sąd uznał, że także organy rejestracyjne

powinny ocenić, czy można skarżącemu przypisać złą wiarę, o której mowa w art. 169 §

2 k.c. i art. 7 k.c. i czy są podstawy do przyjęcia, że skarżący uzyskał własność

spornego pojazdu.

Od powyższego wyroku złożył rewizję nadzwyczajną Prezes Naczelnego Sądu

Administracyjnego, w której zarzucił zaskarżonemu wyrokowi rażące naruszenie: art.

207 § 5 k.p.a. w związku z art. 59 ust. 3 i 6 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. - Prawo o

ruchu drogowym (jednolity tekst: Dz. U. z 1992 r., Nr 11, poz. 41 ze zm.) oraz § 3 ust. 4

rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 14 kwietnia 1993 r. w

sprawie rejestracji, ewidencji i oznaczenia pojazdów (Dz. U. Nr 37, poz. 164).

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.

Rozpatrując rewizję nadzwyczajną Sąd Najwyższy wziął pod uwagę co

następuje:

Przepis art. 59 ust. 3 w/w ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. - Prawo o ruchu dro-

gowym stanowi, że rejestracji pojazdu dokonuje się na wniosek właściciela, a przepis §

3 ust. 1 cyt. rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 1993 r. w sprawie rejestracji, ewidencji i

oznaczenia pojazdów, określa dokumenty, jakie wnioskodawca jest obowiązany

przedstawić przy wniosku o zarejestrowanie pojazdu. Wśród tych dokumentów

wymienia się m.in. oryginał dowodu własności pojazdu, a jeżeli pojazd był już za-

rejestrowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, także ostatni dowód rejestracyjny.

W przypadku, gdy dowód własności pojazdu jest niezgodny z ostatnim dowodem

rejestracyjnym (§ 3 ust. 4 cyt. rozporządzenia) w zakresie danych dotyczących

właściciela, właściciel obowiązany jest przedstawić dokument pozwalający ustalić pra-

wo własności pojazdu. Z przepisów tych wynika, że w wypadku niespełnienia prze-

widzianych prawem warunków (w tym nieprzedłożenia wymaganych dokumentów), nie

może nastąpić rejestracja pojazdu. Dokumenty te nie mogą budzić uzasadnionych

wątpliwości co do ich zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy i powinny być

sporządzone przez powołane do tego organy. Nie może być uznane za dopełnienie

powyższych warunków przedstawienie, jako dowodu własności pojazdu umowy

sprzedaży, sporządzonej przez sprzedawcę posługującego się fikcyjnym nazwiskiem i

dowodem rejestracyjnym niezgodnym ze stanem faktycznym, nawet jeżeli nabywca

zawierając umowę sprzedaży działał w dobrej wierze i składając wniosek o rejestrację

pojazdu był przekonany o prawidłowości przedkładanych dokumentów. Z uwagi na to,

że rejestracja pojazdu odbywa się wyłącznie na podstawie dokumentów, organ

administracyjny nie ma podstaw do zarejestrowania pojazdu, jeżeli dokumenty okażą

się nieprawdziwe. Sprawy, których przedmiotem jest rozstrzygnięcie o prawie własności

pojazdu, jako sprawy cywilne, należą do właściwości sądów powszechnych (art. 189

k.p.c.). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 marca 1995 r., III ARN 5/95 (OSNAPiUS

1995 nr 19 poz. 236) wyjaśnił,że w postępowaniu administracyjnym i

sądowoadministracyjnym dotyczącym rejestracji pojazdu samochodowego, organ

administracyjny ani sąd administracyjny nie są właściwe do ustalenia na podstawie art.

169 Kodeksu cywilnego prawa własności pojazdu samochodowego nabytego od osoby

nieuprawnionej. Przepisy ustawy - prawo o ruchu drogowym nie wprowadziły w tym

zakresie żadnego wyjątku w odniesieniu do pojazdów, podlegających rejestracji w

postępowaniu administracyjnym. Bezzasadny jest zatem pogląd Naczelnego Sądu

Administracyjnego wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w postępowaniu

administracyjnym dotyczącym rejestracji samochodu dopuszczalne jest rozstrzyganie o

przesłankach nabycia samochodu, określonych w art. 169 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego.

Tego rodzaju wadliwy pogląd NSA doprowadził do bezpodstawnego uchylenia

prawidłowych decyzji administracyjnych odmawiających rejestracji samochodu z

jednoczesnym błędnym zobowiązaniem organu administracyjnego (art. 209 k.p.a.) do

rozstrzygania zagadnień cywilnoprawnych w postępowaniu administracyjnym z

naruszeniem właściwości sądów powszechnych.

W tym świetle okazuje się, że zarzuty rewizji nadzwyczajnej są w pełni uzasad-

nione. Dlatego rewizja nadzwyczajna podlega uwzględnieniu. W bezspornie ustalonym

stanie faktycznym sprawy w postępowaniu administracyjnym, skarga okazałą się

bezzasadna, gdyż zaskarżone decyzje były zgodne z prawem, a NSA powinien skargę

oddalić na podstawie art. 207 § 5 k.p.a. Z tego względu Sąd Najwyższy uwzględniając

rewizję nadzwyczajną na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. orzekł także o oddaleniu skargi.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

========================================