III ARN 88/95

Wyrok z dnia 14 maja 1996 r.

III ARN 88/95

Osobom pełniącym służbę w Milicji Obywatelskiej i Korpusie Bezpie-

czeństwa Wewnętrznego, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na pods-

tawie dotychczasowych przepisów także z innych tytułów, niż działalność w

latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie

władzy ludowej§, należy w toku postępowania weryfikacyjnego wykazać, że

wykonywały zadania związane ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i

osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej

Polskiej, aby pozbawić te osoby uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25

ust. 2 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz

niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych oraz okresu

powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Andrzej Wróbel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef

Iwulski, Adam Józefowicz, Andrzej Kijowski, Walerian Sanetra

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Waldemara Grudzieckiego, po

rozpoznaniu w dniu 14 maja 1996 r. sprawy ze skargi Józefa K. na decyzję Kierownika

Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 15 lutego 1994 r. [...]

w przedmiocie odmowy pozbawienia uprawnień kombatanckich, na skutek rewizji

nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] od

wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia

31 maja 1995 r. [...]

1) u c h y l i ł zaskarżony wyrok,

2) u c h y l i ł decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób

Represjonowanych z dnia 15 lutego 1994 r., [...],

3) zasądził od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjo-

nowanych na rzecz Józefa K. 10 zł (dziesięć) tytułem zwrotu kosztów postępowania

sądowego.

U z a s a d n i e n i e

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z

dnia 15 lutego 1994 r. [...] pozbawił Józefa K. uprawnień kombatanckich. W uza-

sadnieniu decyzji wyjaśniono, że Józef K. otrzymał uprawnienia kombatanckie

przyznane przez ZBOWiD z tytułu: udziału w wojnie obronnej 1939 r. na podstawie zaś-

wiadczenia Wojewódzkiej Komendy Uzupełnień w G. z dnia 23 grudnia 1982 r.,

działalności w ruchu oporu w Batalionach Chłopskich na podstawie zaświadczenia

Zakładu Historii Ruchu Ludowego z dnia 2 grudnia 1975 r. i na podstawie zeznań

świadków oraz za utrwalanie władzy ludowej na podstawie zaświadczenia Komendy

Powiatowej Milicji Obywatelskiej w Z. stwierdzającego, że od dnia 1 lutego do dnia 18

października 1945 r. był funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej i na podstawie zaświad-

czenia Wojewódzkiej Komendy Uzupełnień w G. z dnia 10 grudnia 1975 r. stwier-

dzającego, że służył w Ludowym Wojsku Polskim od dnia 22 lipca 1945 r. do dnia 31

marca 1952 r. i brał udział w walkach z bandami. Ponadto z deklaracji członkowskiej

ZBOWiD-u wynika, że wnioskodawca służył w Korpusie Bezpieczeństwa Wew-

nętrznego od 1947 r. do 31 marca 1952 r. W ocenie Kierownika Urzędu do Spraw

Kombatantów i Osób Represjonowanych osobom zatrudnionym w aparacie bez-

pieczeństwa publicznego, a za taki należy niewątpliwie uznać Milicję Obywatelską i

Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego, stosownie do przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a)

ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i oraz niektórych osobach będących

ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.)

uprawnienia kombatanckie nie przysługują, a zatem zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a

tej ustawy należało orzec o pozbawieniu Józefa K. uprawnień kombatanckich.

Przedstawione przez Józefa K. zaświadczenie Sądu Wojewódzkiego w G. z dnia 1

czerwca 1992 r., stwierdzające, że był on skazany i przebywał w areszcie od dnia 17

października 1950 r. do dnia 20 października 1951 r. za działalność związaną z walką o

suwerenność i niepodległość Polski nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia, wobec

kategorycznych sformułowań art. 21 i 25 powyższej ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku wyrokiem z

dnia 31 maja 1995 r. [...] skargę Józefa K. na powyższą decyzję oddalił. W ocenie Sądu

z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika w sposób nie budzący

wątpliwości, że skarżący był zatrudniony w aparacie bezpieczeństwa publicznego w

rozumieniu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy, a zatem nie przysługują mu uprawnienia

kombatanckie z żadnych tytułów. Udział skarżącego w wojnie obronnej z 1939 r., dzia-

łalność w Batalionach Chłopskich i Armii Krajowej, które dawały samodzielną podstawę

przyznania uprawnień kombatanckich w świetle art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a) w związku z art.

21 ust. 2 pkt 4 lit a) ustawy są bez znaczenia dla poprawnego rozstrzygnięcia sprawy.

Powyższy wyrok zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prezes Naczelnego Sądu Ad-

ministracyjnego, zarzucając rażące naruszenie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) i art. 21 ust. 2

pkt 4 lit a) ustawy o kombatantach oraz art. 207 § 2 pkt 1 k.p.a., wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej ten wyrok decyzji Kierownika Urzędu do

Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W ocenie wnoszącego rewizję

nadzwyczajną przedstawiona przez Sąd wykładnia art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy nie

znajduje uzasadnienia w obowiązującym prawie. Przepis ten utracił moc obowiązującą

wobec obwieszczenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 września 1994 r.

(Dz. U. Nr 99, poz. 482) w części, w jakiej przepis ten nie przyznaje uprawnień

kombatantom i osobom represjonowanym spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa,

Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, które nie wykonywały zadań zwią-

zanych ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz

suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe obwieszczenie

dotyczy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r. K. 15/93

(Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego 1994 cz. I, poz. 4), które w uzasadnieniu

stwierdza m.in., że przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) obejmuje swoim zakresem także te

osoby, które były zatrudnione w jednostkach służących dobru społeczeństwa. Do takich

jednostek zaliczyć trzeba służby Milicji Obywatelskiej zajmujące się utrzymaniem

porządku, zwalczaniem przestępstw, ochroną bezpieczeństwa obywateli. Zdaniem

wnoszącego rewizję nadzwyczajną do tego rodzaju jednostek zaliczyć trzeba również

Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Skoro więc skarżący otrzymał uprawnienia

kombatanckie z tytułu walki obronnej i służby w Wojsku Polskim w 1939 r., działalności

w ruchu oporu oraz utrwalania władzy ludowej, to w celu przyjęcia, że w stosunku do

niego wystąpiła podstawa przewidziana w art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) ustawy o

kombatantach, nie wystarczyło samo ustalenie, że był zatrudniony w Milicji

Obywatelskiej i pełnił służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, lecz ko-

nieczne jest wykazanie, że wykonywał zadania związane ze zwalczaniem organizacji

niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości

Rzeczypospolitej Polskiej. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby kwestia ta była w tym

kontekście badana i rozważana.

Prokurator wniósł o uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w uzasadnieniu kwes-

tionowanego niniejszą rewizją nadzwyczajną wyroku, że zawarte w art. 24 ust. 2 pkt 4

lit. a) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach

będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze

zm.) określenie Aaparat bezpieczeństwa publicznego@ oznacza wszystkie jednostki

organizacyjne resortu bezpieczeństwa publicznego, które z formalno-prawnego punktu

widzenia były określane jako służba bezpieczeństwa publicznego, w tym także jednostki

Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, nie jest trafny. Powyższy przepis utracił

bowiem moc obowiązującą wskutek obwieszczenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 9 września 1994 r. (Dz. U. Nr 99, poz. 482) w części, w jakiej przepis ten nie

przyznaje uprawnień kombatantom i osobom represjonowanym spoza struktur Urzędów

Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, które nie wykonywały

zadań związanych ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających

na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe

obwieszczenie dotyczy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r.

K. 15/93 (Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego 1994 cz. I, poz. 4), które w

uzasadnieniu stwierdza m.in., że przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy obejmuje

swoim zakresem także te osoby, które były zatrudnione w jednostkach służących dobru

społeczeństwa. Do takich jednostek zaliczyć trzeba służby MO zajmujące się

utrzymaniem porządku, zwalczaniem przestępstw, ochroną bezpieczeństwa obywateli.

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny przyjął ponadto, że

jednostkami, które mogą być zaliczone do Akomunistycznego aparatu represji w

Polsce@ były struktury Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji

Wojskowej. W świetle powyższego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego należy

zatem przyjąć, że tylko w odniesieniu do osób zatrudnionych we wskazanych w tym

orzeczeniu jednostkach organizacyjnych Akomunistycznego aparatu represji w

Polsce@ przepis art. 21 ust. 2 pkt lit. a) nakazuje odmowę przyznania im uprawnień

kombatanckich również w takich przypadkach, w których nabycie takich uprawnień

mogłoby być uzasadnione z przyczyn wymienionych w art. 1, 2 i 4 ustawy o

kombatantach. Natomiast uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobom, które

pełniły służbę w jednostkach spoza struktur Urzędów Bezpieczeństwa, Służby

Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, jeżeli wykonywały zadania związane ze

zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwe-

renności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

W związku z powołaną wyżej uchwałą Trybunału Konstytucyjnego należy

przyjąć, że osobom pełniącym służbę w Milicji Obywatelskiej i Korpusie Bezpieczeństwa

Wewnętrznego, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychcza-

sowych przepisów także z innych tytułów, niż z tytułu działalności w latach 1944-1956 w

charakterze Auczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej@, należy

wykazać w toku postępowania weryfikacyjnego, że wykonywały zadania związane ze

zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz

suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, aby można pozbawić te osoby

uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) ustawy.

Skoro więc skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie z tytułu walki obronnej i

służby w Wojsku Polskim w 1939 r., działalności w ruchu oporu oraz utrwalania władzy

ludowej, to w celu przyjęcia, że w stosunku do niego wystąpiła podstawa przewidziana

w art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) ustawy o kombatantach, nie może być uznane za

wystarczające ustalenie, że odbywał służbę w Milicji Obywatelskiej, lecz konieczne jest

wykazanie, że w ramach tej służby wykonywał zadania związane ze zwalczaniem

organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i

niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

W świetle powołanego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego należy

przyjąć, że dyspozycja art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy odnosi się do osób zatrudnionych

w Korpusie Bezpieczeństwa Publicznego, natomiast nie są nią objęci żołnierze

odbywający czynną służbę wojskową w poszczególnych jednostkach Korpusu, zatem

pozbawienie tych ostatnio wymienionych osób uprawnień kombatanckich na podstawie

art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) ustawy jest dopuszczalne wówczas, gdy w toku postępowania

weryfikacyjnego zostanie wykazane, że wykonywały zadania związane ze zwalczaniem

organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i

niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================