I PR 2/96

Wyrok z dnia 11 lipca 1996 r.

I PR 2/96

Obowiązek przedstawienia ogólnokrajowej organizacji związkowej sprawy

nieuwzględnienia przez pracodawcę zastrzeżeń zakładowej organizacji

związkowej co do zamierzonego przezeń wypowiedzenia umowy o pracę (art. 38 §

3 KP) istnieje tylko wtedy, gdy zakładowa organizacja związkowa jest składową

częścią struktury ogólnokrajowego związku zawodowego (art. 38 § 4 KP), a więc

nie istnieje organizacja związkowa stanowiąca samodzielny (odrębny) związek

zawodowy, będący członkiem krajowej federacji związków zawodowych.

Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska, Sędziowie SN: Kazimierz Jaśkowski,

Andrzej Kijowski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 1996 r. sprawy z powództwa

Marka G. przeciwko Przedsiębiorstwu Cukrownia "L." w L. o przywrócenie do pracy, na

skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Zgierzu z dnia 7

listopada 1995 r. [...]

o d d a l i ł rewizję.

U z a s a d n i e n i e

Powód Marek G. w pozwie z dnia 25 marca 1995 r. skierowanym przeciw

Przedsiębiorstwu Cukrowni "L." w L. wniósł o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia

umowy o pracę, a następnie, tj. po ustaniu stosunku pracy - o przywrócenie do pracy.

Odpowiadając na pozew w dniu 25 maja 1995 r., strona pozwana wniosła o oddalenie

powództwa ze względu na istnienie przyczyn uzasadniających dokonane

wypowiedzenie.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Zgierzu wyrokiem z dnia 7 listopada 1995 r. [...]

oddalił powództwo po ustaleniu następującego stanu faktycznego.

Powód był w pozwanym zakładzie pracy zatrudniony od dnia 23 czerwca 1980 r.,

początkowo jako stażysta, następnie jako starszy inspektor surowcowy, a od dnia 1

maja 1990 r. na stanowisku samodzielnego inspektora surowcowego. W dniu 8 marca

1995 r. tuż po godz. 7

oo

powód zgłosił się u Anny J. - referenta do spraw zbytu o

odręczne wypisanie dokumentów umożliwiających mu wpłacenie do kasy gotówki

uzyskanej ze sprzedaży herbicydów. Wspomniana pracownica zwróciła jednak

powodowi uwagę, że musi obsłużyć kierowców, którzy w nocy przyjechali po cukier i

czekają w kolejce. Powód odpowiedział na to, że "ma gdzieś klientów-biznesmenów".

Wówczas Paweł C., jeden z kierowców, wytknął powodowi niestosowność zachowania,

na co usłyszał w odpowiedzi, że "zanim się do powoda odezwie, powinien najpierw

umyć zęby". Wywołało to między zainteresowanymi słowną utarczkę, w której powód

wykrzykiwał żądanie, aby Paweł C. wyszedł z nim na zewnątrz pomieszczenia i "załatwił

sprawę po męsku". Takie zachowanie powoda wywołało wśród oczekujących

kierowców poruszenie i oburzenie.

W dniu następnym, tj. 9 marca 1995 r., pracodawca powiadomił działający w

zakładzie NSZZ Pracowników Cukrowni "L." o zamiarze wypowiedzenia powodowi

umowy o pracę. Związek zawodowy uznał jednak, że zachowanie powoda, nie będą-

cego skądinąd jego członkiem, nie jest wystarczającą przyczyną zwolnienia z pracy.

Stanowiska tego dyrektor pozwanej Cukrowni nie konsultował z Federacją Związków

Zawodowych Pracowników Przemysłu Cukrowniczego, uznając, iż zakładowa organi-

zacja związkowa nie wchodzi w jej skład. Wprawdzie organizacja płaciła wcześniej

składki na rzecz Federacji, ale uchwałę w sprawie przystąpienia do niej podjęła w dniu

1 września 1995 r. Poprzestając zatem na zasięgnięciu opinii zakładowego związku

zawodowego, pracodawca wypowiedział powodowi umowę o pracę w dniu 20 marca

1995 r.

W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Rejonowy uznał wypowiedzenie za uza-

sadnione, gdyż zachowanie powoda w dniu 8 marca 1995 r. było wobec klientów

Cukrowni niegrzeczne, okazywało im lekceważenie i zakłóciło porządek oraz spokój w

miejscu pracy. Zakład pracy nie naruszył też, zdaniem Sądu Rejonowego, postanowień

art. 38 § 3 KP. Związek Zawodowy Pracowników Cukrowni "L." nie należał bowiem do

ogólnokrajowej organizacji związkowej, więc pracodawca nie był obowiązany do

przedstawienia jej sprawy zamierzonego zwolnienia powoda.

Wyrok ten rewizją zaskarżył powód, zarzucając: sprzeczność istotnych ustaleń

Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego, wyrażającą się w konkluzji, że

organizacja związkowa pozwanej Cukrowni nie wchodzi w skład ogólnokrajowej or-

ganizacji związkowej; istotne uchybienia procesowe wpływające na wynik sprawy, a

polegające na oddaleniu zgłoszonych wniosków dowodowych; naruszenie prawa ma-

terialnego przez jego błędne zastosowanie i uznanie, że istniała uzasadniona przyczyna

wypowiedzenia umowy o pracę. W oparciu o te zarzuty skarżący domagał się zmiany

zaskarżonego wyroku i przywrócenia do pracy, względnie uchylenia wyroku i

przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi uznał, że

rozpoznanie rewizji powoda zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia praw-

nego budzącego poważne wątpliwości i zagadnienie to postanowieniem z dnia 10 maja

1996 r. [...] przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 KPC w następującym

sformułowaniu: "czy kierownik zakładu pracy, w którym działa tylko jedna organizacja

związkowa ma obowiązek, na podstawie art. 38 § 1 KP, zawiadamiania tej organizacji

na piśmie o zamiarze wypowiedzenia umowy o pracę na czas nie określony

pracownikowi nie zrzeszonemu w związku zawodowym, który nie zgłosił wniosku o

obronę jego praw i interesów w trybie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o

związkach zawodowych (Dz.U., Nr 55, poz. 234)."

W uzasadnieniu cytowanego pytania prawnego Sąd Wojewódzki podkreślił, że

znana jest mu teza uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 1992 r., I PZP 40/92,

wyrażająca pogląd, iż kierownik zakładu pracy, w którym działa tylko jedna organizacja

związkowa, jest na podstawie art. 38 § 1 KP obowiązany zawiadomić ją na piśmie o

zamiarze wypowiedzenia bezterminowej umowy o pracę pracownikowi nie zrzeszonemu

w związku, pomimo niezłożenia wniosku o obronę jego pracowniczych praw i interesów

w trybie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. Teza powołanej uchwały była

zamieszczona w "Pracy i Zabezpieczeniu Społecznym" nr 10-11 z 1992 r. oraz w

"Biuletynie Biura Orzecznictwa Sądu Najwyższego" nr 7 z 1992 r., natomiast nigdzie

dotąd nie opublikowano jej uzasadnienia, więc jego argumentacja może być jedynie

przedmiotem domysłów. Sąd Wojewódzki przypuszcza zatem, że przepis art. 30 ust. 2

ustawy związkowej, zwalniający pracodawcę od obowiązku konsultowania

indywidualnych spraw ze stosunku pracy pracownika, który nie będąc członkiem

związku nie wskazał też organizacji mającej go bronić, względnie wskazana organizacja

nie wyraziła na to zgody, został przez Sąd Najwyższy potraktowany jako wyjątek od

ogólnej reguły. Zasadą we wszystkich powstałych sytuacjach byłby więc dla

pracodawcy nakaz konsultowania ze związkiem zawodowym decyzji personalnych

wobec ogółu pracowników.

Wprawdzie art. 38 § 1 KP nie dzieli pracowników na zrzeszonych oraz nie

zrzeszonych w związku zawodowym, ale przepis ten został - zdaniem Sądu Wojewódz-

kiego - ustanowiony w innej sytuacji społeczno-ekonomicznej i w odmiennym stanie

prawnym dotyczącym działania związków zawodowych. Obowiązująca wówczas ustawa

z dnia 1 lipca 1949 r. stanowiła, iż związek zawodowy działający w zakładzie pracy

reprezentuje interesy wszystkich zatrudnionych, w tym osób nie zrzeszonych. Również

przepis art. 6 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr

32, poz. 261) do czasu jej nowelizacji ustawą z dnia 7 kwietnia 1989 r. (Dz. U. Nr 20,

poz. 105) stanowił, że związek reprezentuje interesy i broni praw wszystkich

pracowników. Dopiero przepis art. 37 ust. 1 po nowelizacji ustawy, jak też art. 7 ust. 2

aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 23 maja 1991 r. przewidują, że w indywidualnych

sprawach ze stosunku pracy związki zawodowe reprezentują swoich członków, choć na

wniosek pracownika nie zrzeszonego związek może się podjąć obrony jego praw i

interesów wobec pracodawcy.

Sąd Wojewódzki uważa, że przepis art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991

r.stanowi dyrektywę interpretowania art. 38 § 1 KP, który w odniesieniu do pracownika

nie zrzeszonego miałby zastosowanie tylko wówczas, gdy zainteresowany wystąpił z

wnioskiem o obronę swoich praw i interesów wobec pracodawcy, a związek wyraził na

to zgodę. Dotyczy to w przekonaniu Sądu Wojewódzkiego również sytuacji, gdy w

zakładzie działa tylko jedna organizacja związkowa. Z zasadą swobodnego

przynależenia albo nieprzynależenia do związków zawodowych nie da się bowiem

pogodzić takiego rozumienia art. 38 § 1 KP, że o reprezentowaniu interesów

pracownika w indywidualnych sprawach dotyczących wypowiedzenia stosunku pracy

decyduje pracodawca, a nie pracownik poprzez przystąpienie do związku bądź przez

zgłoszenie wniosku, o którym mowa w art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r.

Sąd Najwyższy postanowił przejąć sprawę do rozpoznania (art. 391 § 1 zdanie 2

KPC), gdyż zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Wojewódzki nie może już od

dnia 2 czerwca 1996 r., budzić wątpliwości. W dniu tym weszła bowiem w życie ustawa

z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz.U. Nr 24, poz. 110), która zakres zastosowania art. 38 § 1 KP konkretyzuje w

taki sposób, że obowiązek konsultowania przez pracodawcę zamiaru wypowiedzenia

bezterminowej umowy o pracę odnosi jedynie do sytuacji, gdy pracownik jest przez

zakładową organizację związkową "reprezentowany". O reprezentacji można zaś mówić

tylko wtedy, gdy pracownik należy do związku zawodowego albo gdy - nie będąc

członkiem związku - zwrócił się do danej organizacji związkowej o obronę swych

pracowniczych uprawnień, a wybrana organizacja wyraziła na to zgodę. Poza tym

wspomnianą wyżej ustawą nowelizacyjną wprowadzono do art. 30 ustawy z dnia 23

maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) nowy przepis

ust. 2

1

, który stanowi, że w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy, pracodawca

obowiązany przepisami prawa pracy do współdziałania z zakładową organizacją

związkową zwraca się do niej o informację dotyczącą pracowników korzystających ze

związkowej obrony. Nieudzielenie takiej informacji w terminie 5 dni zwalnia pracodawcę

od obowiązku współdziałania ze związkiem w sprawach tych pracowników. Oznacza to,

że pracodawca nie musi też między innymi zawiadamiać związku o zamiarze

wypowiedzenia umowy o pracę.

Wprawdzie przeciwny pogląd w powyższej kwestii został na tle odnoszącego się

do przedmiotowej sprawy stanu prawnego sprzed dnia 2 czerwca 1996 r. wyrażony w

uchwale Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 1992 r., I PZP 40/92 (nie publikowanej), ale

jej tezy, ani uzasadnienia nie podziela niniejszy skład Sądu Najwyższego. Rozs-

trzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego, i to niezależnie od treści

ewentualnej odpowiedzi, nie warunkuje zresztą rozpoznania rewizji. Poza sporem jest

bowiem fakt, że zamiar wypowiedzenia powodowi umowy o pracę został skonsultowany

z Samorządnym Niezależnym Związkiem Zawodowym Pracowników Cukrowni "L.".

Pytanie, czy dokonana konsultacja była dla pracodawcy przedmiotem prawnego

obowiązku nie ma zaś znaczenia dlatego, że nawet odpowiedź twierdząca nie

zaktualizowałaby pozwanemu powinności przeniesienia zastrzeżeń organizacji zakła-

dowej na forum ogólnokrajowej organizacji związkowej (art. 38 § 3 KP).

Przepis art.38 § 4 KP stanowi bowiem, że obowiązek określony w § 3, a więc

nakaz przedstawienia ogólnokrajowej organizacji związkowej sprawy nieuwzględnienia

przez pracodawcę zastrzeżeń organizacji zakładowej co do zamierzonego

wypowiedzenia bezterminowej umowy o pracę, stosuje się tylko wtedy, gdy organizacja

zakładowa "wchodzi w skład ogólnokrajowej organizacji związkowej". Obowiązek

konsultacji ponadzakładowej obarcza zatem pracodawcę jedynie wobec zastrzeżeń

takiej organizacji zakładowej, która jest składową częścią organizacyjnej struktury

ogólnokrajowego związku zawodowego. Wspomniany obowiązek nie odnosi się

natomiast do organizacji zakładowej stanowiącej samodzielny (odrębny) związek za-

wodowy, choćby nawet był on członkiem krajowej federacji takich związków. Bez zna-

czenia jest zatem kwestia, czy i ewentualnie od kiedy Samorządny Niezależny Związek

Zawodowy Pracowników Cukrowni "L." przystąpił do Federacji Związków Zawodowych

Pracowników Przemysłu Cukrowniczego.

Sąd Najwyższy nie podziela też zarzutu rewizji co do bezzasadności dokona-

nego powodowi wypowiedzenia umowy o pracę. Niegrzeczne, nieuprzejme, czy niekul-

turalne zachowanie pracownika wobec klientów pracodawcy szkodzi bez wątpienia jego

interesom zwłaszcza, że dbałość o dobro pracodawcy należy do podstawowych obo-

wiązków pracowniczych (art. 100 § 2 pkt 4 KP).Oceny tej nie podważa fakt, że klient

dotknięty słowną agresją pracownika przyjął następnie jego przeprosiny. Takie zacho-

wanie, mogące mieć prawną doniosłość w stosunkach między zainteresowanymi

osobami, nie odbiera bowiem pracodawcy kompetencji do wypowiedzenia stosunku

pracy z przyczyn dotyczących pracownika.

Chybiony jest wreszcie zarzut rewizyjny o wpływie, który na wynik sprawy miało

pominięcie w postępowaniu dowodowym wniosku powoda o przesłuchanie świadków

mogących wskazać, jaką opinią cieszy się on i cieszył w przeszłości jako pracownik.

Sąd pierwszej instancji słusznie bowiem argumentował, że opinie o powodzie, jako

pracowniku w ogólności, nie mają znaczenia dla oceny jego konkretnego zachowania,

które stało się przyczyną wypowiedzenia.

Z wyżej wskazanych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 387 KPC orzekł

jak w sentencji.

========================================