III ARN 22/96

Wyrok z dnia 25 lipca 1996 r.

III ARN 22/96

Uwagi dodatkowe, zawarte w taryfie celnej stanowiącej załącznik nr 1 do

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1993 r. w sprawie ceł na towary

przywożone z zagranicy (Dz. U. Nr 128, poz. 591 ze zm.) uściślające i wyjaśniające

treść stawek celnych mają charakter normatywny.

Przewodniczący SSN: Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Adam Józefowicz

(sprawozdawca), Andrzej Kijowski, Janusz Łętowski, Maria Mańkowska.

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Waldemara Grudzieckiego, po

rozpoznaniu w dniu 25 lipca 1996 r. sprawy ze skargi [...] Zakładów Samochodowych w

J.-L. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 12 sierpnia 1994 r. [...] w

przedmiocie wymiaru cła od importowanych silników do autobusów, na skutek rewizji

nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administra-

cyjnego-Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu z dnia 26 czerwca 1995 r.[...].

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania

Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu we Wrocławiu.

U z a s a d n i e n i e

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 12 sierpnia 1994 r. utrzymał w

mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w W., zawartą w jednolitym dokumencie ad-

ministracyjnym SAD [...] z dnia 24 maja 1994 r. w sprawie wymiaru cła od importo-

wanych z Niemiec przez [...] Zakłady Samochodowe silników do autobusów wraz z

osprzętem, po sklasyfikowaniu ich według kodu CN 840820579 ze stawką celną

podstawową 15%, ustaloną w taryfie celnej importowej.

W swoim odwołaniu od decyzji organu I instancji importer domagał się zmiany

klasyfikacji taryfowej importowanego towaru na kod PCN 840820571 ze stawką celną

0%, argumentując swoje stanowisko faktem, iż silniki te są przeznaczone do montażu

przemysłowego produkowanych autobusów.

Prezes Głównego Urzędu Ceł powołując się na uwagę dodatkową nr 2, zawartą

w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1994 r. zmieniającego

rozporządzenie w sprawie ceł na towary importowane z zagranicy (Dz. U. Nr 25, poz.

85) stwierdził, że jednym z warunków zastosowania zerowej stawki celnej jest

posiadanie licencji od zagranicznego licencjonodawcy na montaż przemysłowy

pojazdów. Prezes GUC uznał, że oświadczenie z dnia 26 maja 1992 r., w którym firma

"M." udziela [...] Zakładom Samochodowym pozwolenia na zabudowę i użytkowanie

silników wysokoprężnych w autobusach miejskich, nie jest umową licencyjną na montaż

przemysłowy pojazdów. W sytuacji sprowadzania części do celów montażu

przemysłowego, umowa licencyjna powinna być - zdaniem Prezesa GUC - oparta o

kontrakt udzielający licencji na sposób dokonywania zmontowania części w pełną

całość, tj. pojazd. Przedłożony dokument (oświadczenie z dnia 26 maja 1992 r.) nie jest

umową licencyjną. Ponadto organ II instancji podkreślił, że oprócz posiadania licencji

na montaż przemysłowy pojazdów, istotnym kryterium kwalifikującym importowane

części "do montażu przemysłowego" jest okoliczność, iż części te muszą umożliwić

zmontowanie nowych kompletnych pojazdów, a silniki takim pojazdem nie są, lecz tylko

ich częścią.

Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu po rozpoz-

naniu skargi [...] Zakładów Samochodowych w J.-L. na decyzję Prezesa Głównego

Urzędu Ceł, wyrokiem z dnia 26 czerwca 1995 r. [...] uchylił zaskarżoną decyzję oraz

decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w W., zawartą w jednolitym dokumencie

administracyjnym SAD z dnia 24 maja 1994 r. [...] oraz zasądził od Prezesa GUC na

rzecz skarżącego kwotę 2.519,38 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że stosownie

do art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne (jednolity tekst: Dz. U. z

1994 r., Nr 71, poz. 312 ze zm.) cło wymierza się według stanu towaru i jego wartości

celnej w dniu dokonania zgłoszenia celnego i według stawek w tym dniu obo-

wiązujących. Według § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1993 r.

w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy (Dz. U. Nr 128, poz. 591) do towarów

przywożonych z zagranicy mają zastosowanie stawki celne określone w taryfie celnej,

stanowiącej załącznik nr 1 do tego rozporządzenia. Zgodnie z taryfą celną, silniki

przeznaczone do montażu przemysłowego w pojazdach mechanicznych, objętych

pozycją nr 8702 i 8704 klasyfikowane są do pozycji kodu PCN 840820571 z podsta-

wową stawką celną "O". Powołane przepisy prawa i zapisy taryfy nie uzależniają

zastosowania stawki "O" od tego, żeby importowane silniki były przeznaczone do

montażu w pojazdach samochodowych montowanych przemysłowo w oparciu o

uzyskaną licencję od zagranicznego licencjonodawcy. Dopiero w uwadze dodatkowej

działu 84 taryfy celnej (która ma charakter interpretacyjny, a nie normy prawnej) wyjaś-

niono, że: wyrażenie "do montażu przemysłowego" dotyczy faktycznie nowych podwozi,

nadwozi oraz części i akcesoriów do pojazdów samochodowych i mechanicznych,

objętych pozycjami od 8701 do 8705 taryfy celnej, które umożliwiają zmontowanie

kompletnych nowych pojazdów samochodowych i mechanicznych, także posiadających

zasadniczy charakter wyrobu kompletnego lub gotowego (objętego pozycjami nr

8701,8702,8703, 8704 i 8705) dokonywanego w zakładzie montującym lub

produkującym wyżej wymienione pojazdy, pod warunkiem, że pojazdy będą montowane

przemysłowo w oparciu o uzyskaną licencję od zagranicznego licencjonodawcy.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że uwaga dodatkowa zamieszczona w

określonym dziale taryfy celnej nie może zmieniać ani przepisu prawa, ani treści taryfy,

do której ten przepis odsyła. Z brzmienia cytowanej uwagi wynika, że normodawcy

chodzi o to, aby silniki do pojazdów (objętych omówionymi pozycjami) nie były

wykorzystywane jako części zamienne do gotowych pojazdów, gdyż w takim wypadku

cło jest wymierzane na ogólnych zasadach. Mając to na uwadze NSA uznał, że nie

wyjaśniono wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy z

naruszeniem art. 7, 75 § 1 i 77 § 1. Ponadto NSA stwierdził, że organy celne pominęły

przedłożone przez skarżące Zakłady takie dokumenty, jak umowa licencyjna z firmą

"B." o współpracy technicznej i produkcji autobusów z firmy "Z." (Niemcy) oraz nie

wyjaśniły dlaczego odmówiły wiarygodności mocy dowodowej tym dokumentom, wbrew

przepisom art. 107 § 3 KPA i nie oceniły oświadczenia firmy "M." z dnia 26 maja 1992 r.

w powiązaniu z innymi dowodami, przedłożonymi przez skarżące [...] Zakłady. Organy

celne uchybiły - zdaniem NSA - powyższym przepisom w sposób, który mógł istotnie

wpłynąć na wynik sprawy. Z tego względu uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Od powyższego wyroku Minister Sprawiedliwości złożył rewizję nadzwyczajną, w

której zarzucił temu wyrokowi rażące naruszenie art. 207 § 5 KPA w związku z art. 23

ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne (jednolity tekst: Dz. U. z 1994 r.,

Nr 71, poz. 312) oraz stawki celnej na towary przywożone z zagranicy w wysokości

określonej w taryfie celnej, stanowiącej załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 21 grudnia 1993 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy

(Dz. U. Nr 128, poz. 591 ze zm.), zamieszczonej pod pozycją 840820579 z uwz-

ględnieniem pkt 2 "Uwagi dodatkowej" do działu 84 Taryfy celnej, a nadto naruszenie

interesu Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

oddalenie skargi. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej Minister wyraził pogląd, że

zamieszczenie w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1993 r., załącznika

nr 1 w dziale 84 "Uwagi dodatkowej" pkt 2, stanowi autentyczną wypowiedź organu

uprawnionego do określenia stawek celnych (w tym samym akcie prawnym, w którym te

stawki zostały określone), wyjaśniającą treść określonych stawek. W związku z tym

skarżący uważa, że NSA wadliwie ocenił znaczenie prawne "Uwagi dodatkowej" pkt 2 i

wskutek tego bezpodstawnie uprzywilejował [...] Zakłady Samochodowe uchyleniem

decyzji o wymiarze cła.

Sąd Najwyższy po rozpatrzeniu rewizji nadzwyczajnej uznał, że zawarte w niej

zarzuty są uzasadnione.

Podstawową kwestią wymagającą najpierw rozważenia jest ocena charakteru

prawnego "Uwagi dodatkowej" nr 2, do działu 84 Taryfy celnej, stanowiącej załącznik nr

1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1993 r. w sprawie ceł na towary

przywożone z zagranicy (Dz. U. Nr 128, poz. 591). Z mocy przepisu § 1 pkt 2

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1994 r. zmieniającego rozporządzenie

w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy (Dz. U. Nr 25, poz. 85) powyższa

uwaga dodatkowa nr 2 otrzymała nowe, zmienione brzmienie, ustalone tym

rozporządzeniem. W związku z tym nowa treść zmienionej uwagi nr 2 do działu 84 ma

moc obowiązującą i powinna być w niniejszej sprawie brana pod uwagę przy ustalaniu

stawki celnej za towar przywożony z zagranicy. Jednakże Naczelny Sąd

Administracyjny przy rozpatrywaniu, na skutek skargi strony zainteresowanej, zgod-

ności z prawem ostatecznej decyzji administracyjnej pominął nową treść zmienionej

uwagi dodatkowej nr 2 do działu 84. Powołując się ogólnikowo na ustalone orzecz-

nictwo NSA, Sąd orzekający odmówił uznania normatywnego charakteru uwagi nr 2 w

nowym brzmieniu, które zmieniło poprzednią treść omawianej uwagi.Sąd ten uznał, że

uwaga dodatkowa ma niewątpliwie charakter interpretacyjny, a nie charakter normy

prawnej, z tego względu nie może ona zmieniać ani przepisu prawa, ani treści taryfy, do

której się odnosi.

Zdaniem Sądu Najwyższego nie można zgodzić się ze stanowiskiem NSA,

odmawiającym uznania normatywnego charakteru omawianej uwagi dodatkowej nr 2. Z

zawartego w art. 4 ust. 5 pkt 1-3 Prawa celnego upoważnienia (na podstawie którego

zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1994 r.) wynika, że

Rada Ministrów jest upoważniona nie tylko do ustanowienia w drodze rozporządzenia

stawki celnej w odniesieniu do konkretnego towaru, lecz także do zmiany zasad ich

pobierania i stosowania przez organy celne w przypadkach uzasadnionych potrzebami

gospodarczymi i społecznymi. W ocenie Sądu Najwyższego uwagi dodatkowe do

poszczególnych działów taryfy celnej, stanowiącej załącznik nr 1 do rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1993 r., mają zgodnie z wolą prawodawcy moc

precyzującą i wyjaśniającą sposób stosowania stawek celnych. Uwagi dodatkowe nie

mają charakteru wskazówek interpretacyjnych, lecz są stosowanym w prawie celnym

rodzajem legalnej definicji pojęć zawartych w przepisach prawa, pochodzących od

organu ustawowo powołanego do określania stawek celnych i ich zmiany w drodze

rozporządzenia, określającego stawki w taryfie celnej, stanowiącej załącznik do

rozporządzenia. Tego rodzaju definicja legalna, zawarta w uwadze dodatkowej,

uściślającej stosowanie stawki celnej, ma zatem walor normy prawnej. Uwaga

dodatkowa nr 2 do działu 84, zmieniająca treść dotychczas obowiązującej uwagi

została dokonana w drodze rozporządzenia Rady Ministrów, a zatem w formie

przewidzianej prawem przez organ do tego ustawowo upoważniony i w granicach

upoważnienia.

Dostrzeżone niedoskonałości w wyrażaniu stawek celnych i zmiany gospodarcze

spowodowały potrzebę doprecyzowania niektórych przepisów, określających stawki

celne w zapisach dodatkowych w formie uwag do tych przepisów. Budząca zasadne

zastrzeżenia NSA forma legislacyjna uwag dodatkowych do stawek taryfowych, nie

uzasadnia - zdaniem Sądu Najwyższego - odmowy uznania ich za legalne, jeśli ich

treść ma charakter normatywny i zawiera reguły postępowania organu celnego przy

stosowaniu stawek celnych. Za takim stanowiskiem przemawia wyrażony w

uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 1995 r., III ARN 80/94

(OSNAPiUS 1995 nr 14 poz. 168) pogląd, z którego wynika, że "ogólne reguły postę-

powania dotyczące ustalania wysokości stawek celnych zawarte w załączniku nr 1 do

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 czerwca 1993 r. w sprawie ceł na towary przy-

wożone z zagranicy (Dz. U. Nr 57, poz. 235) stanowią autentyczną wypowiedź organu

uprawnionego do ustalania stawek, wyjaśniającą treść tych stawek". Podobne

stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 lutego 1995 r., III ARN 81/94

(OSNAPiUS 1995 nr 15 poz. 185), w którym wyraził pogląd, że nie można zgodzić się z

wnioskiem, iż "wobec niejasności przedmiotowej stawki - nie mogą mieć zastosowania

zawarte w tym samym akcie prawnym reguły tę stawkę wyjaśniające". Stanowisko

to podziela skład orzekający Sądu Najwyższego i uznaje, że uwagi dodatkowe, zawarte

w taryfie celnej, stanowiącej załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21

grudnia 1993 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy (Dz. U. Nr 128, poz.

591 ze zm.), uściślające i wyjaśniające treść stawek celnych mają charakter

normatywny i podlegają uwzględnieniu przy wykładni i określaniu stawki celnej od

towaru, przywożonego z zagranicy. W tym świetle okazuje się, że w sprawie niniejszej

NSA bezpodstawnie pominął uwagę dodatkową nr 2 w jej nowym brzmieniu przy ocenie

zgodności z prawem zaskarżonej decyzji organu II instancji, pomimo iż ma ona

charakter normatywny. W związku z tym należy uznać, że NSA wadliwie ocenił

znaczenie prawne, zauważonych mankamentów legislacyjnych uwagi nr 2 do działu 84

sformułowanej w § 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10

lutego 1994 r. Przede wszystkim NSA nie ocenił stanu prawnego sprawy z punktu

widzenia wymagań zawartych w uwadze dodatkowej nr 2, stanowiącej normę prawną. Z

tego względu rewizja, jako zasadna podlega z mocy art. 422 § 2 KPC uwzględnieniu, a

zaskarżony wyrok - uchyleniu, gdyż sprawa nie została rozpoznana przez NSA w

świetle uwagi nr 2. NSA powinien zatem ponownie ocenić zasadność zaskarżonej

decyzji i skargi z uwzględnieniem normatywnego charakteru omawianej uwagi.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy NSA powinien także dokonać wykładni

uwagi, która nie jest w pełni przejrzysta. Brak w niej bowiem uściślenia takich pojęć, jak

np. "montaż przemysłowy" i "w oparciu o uzyskaną licencję od zagranicznego li-

cencjodawcy". Zgodnie z treścią tej uwagi zaliczenie określonych silników "do montażu

przemysłowego" wymaga spełnienia przez importera szeregu przewidzianych prawem

warunków. Naczelny Sąd Administracyjny powinien zatem zbadać, czy importowane

przez [...] Zakłady Samochodowe silniki do montażu w autobusach miejskich

odpowiadają wszystkim cząstkowym kryteriom i wymaganiom, zawartym w uwadze

dodatkowej, umożliwiającej zastosowanie stawki zerowej. Pominięcie przez Naczelny

Sąd Administracyjny przy ocenie prawnej sprawy uwagi dodatkowej do stawki celnej,

mającej charakter obowiązującej normy prawnej, spowodowało wadliwą ocenę prawną

sprawy i uchylenie decyzji celnej bez należytego wyjaśnienia jej zgodności z prawem.

Stanowi to nie tylko rażące naruszenie przepisów prawa, wymienionych w zarzutach

rewizji nadzwyczajnej, ale jest również sprzeczne z podstawowymi zasadami państwa

prawnego, tzn. obowiązkiem przestrzegania prawa i działania na podstawie przepisów

prawa. Naruszenie tych konstytucyjnych zasad powoduje, że zaskarżony wyrok narusza

interes Rzeczypospolitej Polskiej.

Z tych względów Sąd Najwyższy zgodnie z art. 421 § 2 KPC orzekł jak w

sentencji.

========================================