I PRN 118/96

Wyrok z dnia 21 sierpnia 1996 r.

I PRN 118/96

Wynagrodzenie prokuratora w latach 1992 i 1993 winno być ustalone na

podstawie art. 62 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (jednolity tekst:

Dz. U. z 1991 r., Nr 25, poz. 103 ze zm., obecnie Dz. U. z 1994 r., Nr 19, poz. 70 ze

zm.) tylko w okresach od dnia 1 stycznia 1992 r. do dnia 9 marca 1992 r. i od dnia

1 stycznia 1993 r. do dnia 31 marca 1993 r. W pozostałych okresach to

wynagrodzenie określały art. 16 pkt 2 ustawy z dnia 25 stycznia 1992 r. o

gospodarce finansowej państwa w 1992 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 83), art. 28 ustawy

budżetowej na 1992 r. z dnia 5 czerwca 1992 r. (Dz. U. Nr 50, poz. 229) i art. 4 ust.

2 ustawy z dnia 30 grudnia 1992 r. o kształtowaniu środków na wynagrodzenia w

państwowej sferze budżetowej w 1993 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 1, poz. 1).

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski

(sprawozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Iwony Kaszczyszyn, po rozpoznaniu w

dniu 21 sierpnia 1996 r. sprawy z powództwa Anny Ł.-B. przeciwko Prokuraturze

Wojewódzkiej w W. o wynagrodzenie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Spra-

wiedliwości [...] od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych we Wrocławiu z dnia 14 kwietnia 1994 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego-Sądu

Pracy dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu z dnia 7 lutego 1994 r. [...] w części

dotyczącej wynagrodzenia za okresy od 10 marca 1992 r. do 31 grudnia 1992 r. i od 1

kwietnia 1993 r. do 31 października 1993 r. i w tym zakresie przekazuje sprawę temu

Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania,

o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną w pozostałym zakresie.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 7 lutego 1994 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy dla Wrocławia

Śródmieścia zasądził od strony pozwanej-Prokuratury Wojewódzkiej w W. na rzecz

powódki Anny Ł.-B. kwotę 63 554 100 zł z odsetkami, tytułem wyrównania

wynagrodzenia za okres od 1 stycznia 1989 r. do 1 października 1993 r.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka w spornym okresie była zatrudniona na

stanowisku prokuratora. Strona pozwana wypłacała jej wynagrodzenie za pracę

sprzecznie z art. 62 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (jednolity tekst:

Dz. U. z 1991 r., Nr 25, poz. 103 ze zm.) oraz sprzecznie z uchwałą Rady Państwa z

dnia 20 lutego 1989 r. w sprawie zasad wynagradzania prokuratorów oraz asesorów i

aplikantów prokuratorskich (M.P. Nr 4, poz. 37) i rozporządzeniem Rady Ministrów z

dnia 1 grudnia 1990 r. (Dz. U. Nr 84, poz. 494), gdyż do obliczania tego wynagrodzenia

przyjmowała niższą podstawę niż wynikającą z przeciętnego wynagrodzenia w sferze

produkcji materialnej w gospodarce narodowej, ogłaszanego co kwartał przez Prezesa

Głównego Urzędu Statystycznego. Sąd Rejonowy uznał, że powyższe przepisy nie

zostały zmienione przez przepisy ustawy z dnia 28 września 1991 r. o wynagrodzeniach

w sferze budżetowej w 1991 r. (Dz. U. Nr 87, poz. 396), ustawy z dnia 25 stycznia 1992

r. o zasadach gospodarki finansowej państwa w 1992 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 83), ustawy

budżetowej na rok 1992 z dnia 5 czerwca 1992 r. (Dz. U. Nr 50, poz. 229) oraz ustawy z

dnia 30 grudnia 1992 r. o kształtowaniu środków na wynagrodzenia w państwowej

sferze budżetowej w 1993 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 1, poz. 1).

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem

z dnia 14 kwietnia 1994 r. [...] oddalił rewizję strony pozwanej. Sąd Wojewódzki

podkreślił, że przepisy ustawy o prokuraturze mają pierwszeństwo do ustalania wyso-

kości wynagrodzeń prokuratorów przed ustawami okołobudżetowymi, które nie mogą

przekształcać praw nabytych.

Od tego wyroku rewizję nadzwyczajną złożył Minister Sprawiedliwości, który

zarzucił mu rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 28

września 1991 r. o wynagrodzeniach w sferze budżetowej w 1991 r. (Dz. U. Nr 87, poz.

396), art. 16 pkt 2 ustawy z dnia 25 stycznia 1992 r. o zasadach gospodarki finansowej

państwa w 1992 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 83), art. 28 ustawy budżetowej na rok 1992 z

dnia 5 czerwca 1992 r. (Dz. U. Nr 50, poz. 229) oraz art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 30

grudnia 1992 r. o kształtowaniu środków na wynagrodzenia w państwowej sferze

budżetowej w 1993 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 1, poz. 1). Rewidujący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w części

uwzględniającej powództwo i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Minister Sprawiedliwości wywiódł, że wskazane wyżej przepisy ustaliły, że do ustalenia

wynagrodzenia zasadniczego prokuratorów w 1991 r. stosuje się przeciętne wynagro-

dzenie w sferze produkcji materialnej w I kwartale 1991 r.; do takiego wynagrodzenia w

1992 r. - do czasu uchwalenia ustawy budżetowej na ten rok - także przeciętne

wynagrodzenie w sferze produkcji materialnej w I kwartale 1991 r., a od dnia 1 czerwca

1992 r. do dnia 31 grudnia 1992 r. przeciętne wynagrodzenie w sferze produkcji

materialnej w I kwartale 1992 r.; oraz w okresie od 1 kwietnia 1993 r. do 31 grudnia

1993 r. - przeciętne wynagrodzenie w sferze produkcji materialnej w gospodarce

narodowej, bez wypłat z zysku, w trzecim kwartale 1992 r. Zdaniem skarżącego bez

znaczenia jest kwestia, że w przepisach wyżej wskazanych ustaw nie dokonano

wyraźnej zmiany lub uchylenia art. 62 ustawy o prokuraturze. Sprzeczność między

przepisami różnych ustaw, w przypadku gdy późniejsze nie uchylają w wyraźny sposób

wcześniejszych, podlega bowiem zdaniem Ministra Sprawiedliwości, usunięciu przy

zastosowaniu zasady lex posterior derogat priori, co powoduje, że przepisy wskazanych

wyżej ustaw jako późniejsze uchylają w okresie ich obowiązywania moc art. 62 ustawy

o prokuraturze. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości bez znaczenia jest, że regulacje

prawne dotyczące wynagrodzeń prokuratorów zostały zamieszczone w wyżej opisanych

ustawach. O znaczeniu i wykładni przepisów nie decyduje bowiem to w jakim akcie

prawnym zostały zamieszczone, lecz ich treść i wynikająca z niej funkcja.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest wynagrodzenie za pracę

prokuratora za okres od 1 stycznia 1989 r. do 31 października 1993 r. W okresie tym

występowały różne regulacje prawne, które wymagają odrębnego rozpatrzenia. Już

jednak w tym miejscu można stwierdzić, że zarzuty rewizji nadzwyczajnej w ogóle nie

dotyczą objętego roszczeniem okresu od 1 stycznia 1989 r. do 31 grudnia 1990 r.

Rewizja nadzwyczajna powołuje się bowiem na przepisy art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 28

września 1991 r. o wynagrodzeniach w sferze budżetowej w 1991 r. (Dz. U. Nr 87, poz.

386), art. 16 pkt 2 ustawy z dnia 25 stycznia 1992 r. o zasadach gospodarki finansowej

państwa w 1992 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 83), art. 28 ustawy budżetowej na rok 1992 z

dnia 5 czerwca 1992 r. (Dz. U. Nr 50, poz. 229) i art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 30 grudnia

1992 r. o kształtowaniu środków na wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej w

1993 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 1, poz. 1), a te, zgodnie z ich wyraźnym brzmieniem, mogły

znaleźć zastosowanie tylko co do okresów od 1 stycznia 1991 r. do 31 października

1993 r. Inaczej mówiąc rewizja nadzwyczajna nie przedstawia w ogóle żadnych

zarzutów, a więc także zarzutu rażącego naruszenia prawa, w zakresie

uwzględniającym roszczenie powódki o wyrównanie wynagrodzenia za okres od 1

stycznia 1989 r. do 31 grudnia 1990 r. W tym przedmiocie również Sąd Najwyższy nie

dostrzega naruszenia prawa w zaskarżonych wyrokach. Są one zgodne ze znajdującą

analogiczne zastosowanie uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 1991 r., I

PZP 34/91 (PiZS 1991 nr 10 s. 70, Rejent 1991 nr 6 s. 148.) oraz uchwałą Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 17 lutego 1993 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 81). W tej części rewizja

nadzwyczajna podlega więc oddaleniu na podstawie art. 421 § 1 KPC.

Jeżeli chodzi o okres od 1 stycznia 1991 r. do 31 grudnia 1991 r., to problem

sprowadza się do oceny mocy obowiązującej art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 28 września

1991 r. o wynagrodzeniach w sferze budżetowej w 1991 r., według którego do ustalenia

wynagrodzenia zasadniczego sędziów w tym roku stosowało się przeciętne wy-

nagrodzenie w sferze produkcji materialnej w I kwartale 1991 r. Orzeczeniem z dnia 29

stycznia 1992 r., K 15/91 (OTK 1992 cz. I poz. 8, PiP 1993 nr 2 str. 98 z gosą. C.

Jackowiaka) Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 28 września

1991 r. jest niezgodny z Konstytucją, zarówno w zakresie odnoszącym się do czasu

przed dniem jego wejścia w życie, jak i po tym dniu. Słuszność tego orzeczenia została

uznana przez Sejm, który jednak nie dokonał zmiany ani uchylenia tego przepisu. Sąd

Najwyższy przyjął, że uznanie przez Sejm za zasadne tego orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego nie oznaczało, iż nie obowiązywało wynikające z tej ustawy zawie-

szenie waloryzacji płac w roku 1991 (uchwała z dnia 2 marca 1993 r., I PZP 3/93, OSP

1994 z. 2 poz. 35 z glosą J. Trzcińskiego; por. też wyrok Sądu Apelacyjnego w

Gdańsku z dnia 29 grudnia 1992 r., III APr 76/92, OSA 1993 nr 6 poz. 23). Co do

zasady należy więc uznać, że reguły obliczania wynagrodzenia zasadniczego

prokuratorów zostały czasowo zmodyfikowane przez przepis art. 4 ust. 1 ustawy z dnia

28 września 1991 r. o wynagrodzeniach w sferze budżetowej w 1991 r. (por. wyrok z

dnia 12 kwietnia 1994 r., I PRN 12/94, OSNAPiUS 1994 nr 4 poz. 61), gdyż

ograniczenie obowiązywania regulacji prawnej może następować zarówno przez jej

wyraźne uchylenie, jak też przez wydanie aktu późniejszego, w myśl zasady lex poste-

rior derogat legi anteriori (tak wyrok z dnia 12 kwietnia 1994 r., I PRN 11/94, nie publi-

kowany). Należy uznać, że Sądy obu instancji naruszyły prawo odmawiając zas-

tosowania art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. Zważyć jednak trzeba, iż w

wyniku uznania przez Sejm za słuszne opisanego orzeczenia Trybunału Konstytucyj-

nego, sprzeczne z Konstytucją obniżenie wynagrodzeń prokuratorów w 1991 r. zostało

częściowo zrekompensowane w ustawie z dnia 30 kwietnia 1993 r. o narodowych

funduszach inwestycyjnych i ich prywatyzacji (Dz. U. Nr 44, poz. 202 ze zm.). Zgodnie z

art. 30 ust. 1 pkt 1 lit. c tej ustawy osoby, które w okresie od dnia 1 lipca 1991 r. do dnia

31 grudnia 1991 r. zajmowały stanowiska prokuratorów otrzymają rekompensacyjne

świadectwa udziałowe narodowych funduszy inwestycyjnych, z wyjątkiem osób, których

roszczenia z tego tytułu zostały zaspokojone. Przepis ten więc zakłada, że

"wyrównanie" wynagrodzeń nastąpi przez wydanie świadectw udziałowych, ale stanowi

także, iż możliwe było zaspokojenie roszczeń z tego tytułu w inny sposób, np. przez

wypłatę wynagrodzeń z pominięciem art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r.

Dla uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej niezbędne jest stwierdzenie nie tylko

naruszenia prawa ale także uznanie, że naruszenie to ma charakter "rażący". W

zaskarżonych wyrokach przyjęto, że jest zgodne z prawem pominięcie przepisu, co do

którego Trybunał Konstytucyjny stwierdził jego niezgodność z Konstytucją, a nawet

Sejm uznał takie orzeczenie za słuszne. Rozumowanie to dotknięte jest wadą. Należy

jednak uznać, że niezastosowanie w takiej sytuacji określonego przepisu (art. 4 ust. 1

ustawy z dnia 28 września 1991 r.), zwłaszcza gdy późniejsza ustawa (o narodowych

funduszach inwestycyjnych) uwzględniła takie pominięcie jego stosowania, nie jest

"rażącym naruszeniem prawa" w rozumieniu art. 417 § 1 KPC. Z tego względu rewizja

nadzwyczajna, na podstawie art. 421 § 1 KPC, podlega w tym zakresie oddaleniu.

Następny okres, który należy wyróżnić, to okres od 1 stycznia 1992 r. do 10

marca 1992 r. Chodzi w nim o zastosowanie art. 16 pkt 2 ustawy z dnia 25 stycznia

1992 r. o zasadach gospodarki finansowej państwa w 1992 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 83 ze

zm.), nakazującego do czasu uchwalenia ustawy budżetowej na 1992 r. obliczać

wynagrodzenie prokuratorów według przeciętnego wynagrodzenia w sferze produkcji

materialnej w I kwartale 1991 r. Również w przedmiocie tego przepisu i jego zgodności

z Konstytucją wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny. W orzeczeniu z dnia 30

listopada 1993 r., K 18/92 (OTK 1993 cz. II poz. 41), stwierdził on, że przepis art. 16

cytowanej ustawy z dnia 25 stycznia 1992 r., w zakresie odnoszącym się do czasu

przed dniem jego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw (co nastąpiło 10 marca 1992 r.), jest

niezgodny z Konstytucją. Obwieszczeniem z dnia 15 czerwca 1994 r. (Dz. U. Nr 74,

poz. 338) Prezes Trybunału Konstytucyjnego ogłosił utratę mocy obowiązującej tegoż

art. 16 ustawy z dnia 25 stycznia 1992 r. w zakresie odnoszącym się do czasu przed

dniem jej ogłoszenia (czyli właśnie za okres od 1 stycznia 1992 r. do 10 marca 1992 r.).

Oceniając więc w świetle aktualnego stanu prawnego, wynikającego z opisanej utraty

mocy omawianego przepisu, należy uznać, że w zaskarżonych wyrokach, w

ostatecznym wyniku, nie doszło do naruszenia prawa przez pominięcie stosowania art.

16 pkt 2 ustawy z dnia 25 stycznia 1992 r. w okresie od 1 stycznia 1992 r. do 10 marca

1992 r., gdyż przepis ten utracił moc obowiązującą. Dlatego i w tym zakresie rewizja

nadzwyczajna podlegała oddaleniu.

Sąd Najwyższy uwzględnił natomiast rewizję nadzwyczajną w zakresie żądania

za okres od 10 marca 1992 r. do 31 grudnia 1992 r. W tym przedmiocie Sądy pominęły

bowiem przepis art. 16 pkt 2 ustawy z dnia 25 stycznia 1992 r. oraz przepis art. 28

ustawy budżetowej na 1992 r. z dnia 5 czerwca 1992 r. Wskazanym orzeczeniem

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 listopada 1993 r., K 18/92, za okres po ogłoszeniu

ustawy z dnia 25 stycznia 1992 r., przepis art. 16 pkt 2 został uznany za zgodny z

Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 8 listopada 1994 r., I P 1/94

(OTK 1994 cz. II poz. 37) nie dopatrzył się także niezgodności z Konstytucją przepisu

art. 28 ustawy budżetowej na 1992 r.

Niezastosowanie przepisów o jednoznacznej treści, co do których nadto Try-

bunał Konstytucyjny uznał ich zgodność z Konstytucją, jest rażącym naruszeniem pra-

wa w rozumieniu art. 417 § 1 KPC i skutkuje uchylenie wyroków Sądów obu instancji i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (art. 422 § 2 KPC).

Podobnie sytuacja wyglądała w następnym okresie, za który dochodzone było

roszczenie. Wysokość wynagrodzenia powódki w 1993 r. określała ustawa z dnia 30

grudnia 1992 r. o kształtowaniu środków na wynagrodzenie w państwowej sferze

budżetowej oraz o zmianie ustawy o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze

stanowiska państwowe (Dz. U. z 1993 r., Nr 1, poz. 1). Według art. 4 ust. 3 tej ustawy w

okresie do końca marca 1993 r. wynagrodzenie powódki miało pozostawać na poziomie

z grudnia 1992 r., natomiast poczynając od dnia 1 kwietnia 1993 r. do końca roku

powinno ono być obliczane na podstawie przeciętnego wynagrodzenia w sferze

produkcji materialnej w gospodarce narodowej, bez wypłat z zysku, w trzecim kwartale

1992 r. (art. 4 ust. 2 tej ustawy). Orzeczeniem z dnia 11 września 1995 r., P 1/95 (OTK

1995 r. nr 1 poz. 3) Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 30

grudnia 1992 r. między innymi w odniesieniu do sędziów i prokuratorów jest niezgodny

z art. 1, art. 3 i art. 7 Konstytucji. W wykonaniu tego orzeczenia Prezes Trybunału

Konstytucyjnego ogłosił obwieszczenie z dnia 5 kwietnia 1996 r. o utracie mocy

obowiązującej art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 30 grudnia 1992 r. (Dz. U. Nr 44, poz. 197).

Oznacza to, że w okresie od dnia 1 stycznia 1993 r. do dnia 31 marca 1993 r. powódka

nabyła prawo do wynagrodzenia określonego w art. 62 ustawy o prokuraturze, a zatem

w tym zakresie rewizja nadzwyczajna podlega oddaleniu. Natomiast w odniesieniu do

przepisu art. 4 ust. 2, regulującego prawo powódki do wynagrodzenia w 1993 r.

poczynając od dnia 1 kwietnia Trybunał Konstytucyjny we wskazanym wyżej orzeczeniu

P 1/95 orzekł o jego zgodności z Konstytucją, a zatem na jego podstawie powódka

nabyła prawo do wynagrodzenia do końca spornego okresu i w tym zakresie należało

uwzględnić rewizję nadzwyczajną z wyżej wskazanych przyczyn.

Ostatecznie więc trzeba stwierdzić, że zaskarżone wyroki rażąco naruszają

prawo, zasądzając na rzecz powódki wyrównanie wynagrodzenia za okres od dnia 10

marca 1992 r. do 31 grudnia 1992 r. i od 1 kwietnia 1993 r. do 31 października 1993 r.

Merytoryczne rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy nie było w tym zakresie możliwe z

uwagi na konieczność ustalenia jaka kwota została powódce zasądzona tytułem

wyrównania wynagrodzenia za ten okres.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================