II URN 19/96

Wyrok z dnia 5 września 1996 r.

II URN 19/96

1) Podanie w wypowiedzeniu umowy o pracę oraz w świadectwie pracy

jako przyczyny rozwiązania umowy o pracę z zastępcą dyrektora zakładu pracy

okoliczności wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przy-

czyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r.,

Nr 4, poz. 19 ze zm.), nie wyłącza możliwości badania przez organ rentowy czy

faktycznie te okoliczności stanowiły rzeczywistą przyczynę zwolnienia.

2) Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia

1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy

z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 27) nie czyni różnic w

uprawnieniach do wcześniejszej emerytury w zależności od sposobu nawiązania

stosunku pracy (umowa o pracę czy powołanie).

Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar

(sprawozdawca), Janusz Łętowski.

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Witolda Bryndy, po rozpoznaniu w dniu

5 września 1996 r. sprawy z wniosku Józefa W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziałowi w W. o wcześniejszą emeryturę, na skutek rewizji nadzwy-

czajnej Ministra Pracy i Polityki Socjalnej [...] od wyroku Sądu Apelacyjnego we

Wrocławiu z dnia 9 czerwca 1994 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Wojewó-

dzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 8 lutego 1994 r.

[...] i sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 1 lutego 1993 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział we

Wrocławiu odmówił Józefowi W., urodzonemu 8 czerwca 1931 r., prawa do wcześ-

niejszej emerytury wobec niespełniania przez niego warunków do tego świadczenia

określonych przepisami rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26

stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z

pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 27). W uzasadnieniu

decyzji przyjęto, iż wnioskodawca pełnił funkcję dyrektora przedsiębiorstwa, a w takiej

sytuacji wcześniejsza emerytura przysługuje w razie likwidacji lub upadłości zakładu

pracy. Okoliczność ta natomiast w sprawie nie wystąpiła.

Rozpoznając odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji, Sąd Wojewódzki-Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z dnia 8 lutego 1994 r.

zmienił ją, przyznając wnioskodawcy prawo do dochodzonego świadczenia.,Wobec

rewizji organu rentowego Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił zaskarżony wyrok i

oddalił odwołanie wnioskodawcy od odmownej decyzji Zakładu, przyjmując, że rozwią-

zanie z nim stosunku pracy nie nastąpiło z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 i art. 10

ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie

niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r., Nr 4, poz. 19 ze zm.). Nie był on bowiem zastępcą

dyrektora zakładu pracy, skoro faktycznie pełnił obowiązki dyrektora "kierując i

odpowiadając za powierzony zakład pracy". Skoro nie doszło ani do upadłości ani do

likwidacji pracodawcy, brak podstaw do przyznania wcześniejszej emerytury, co czyni

zasadną decyzję organu rentowego.

Powyższy wyrok zaskarżył rewizją nadzwyczajną, złożoną w interesie wnios-

kodawcy, Minister Pracy i Polityki Socjalnej i zarzucając rażące naruszenie prawa, a to

art. 1 ust. 1, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy

oraz o zmianie niektórych ustaw, § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla

pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy oraz naru-

szenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

Sądu Apelacyjnego i oddalenie rewizji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 8

lutego 1994 r. Zdaniem Ministra, wbrew ustaleniom Sądu Apelacyjnego, stosunek pracy

wnioskodawcy na stanowisku dyrektora przedsiębiorstwa wygasł z dniem 21 marca

1992 r. na podstawie art. 2 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o zmianie ustawy o przed-

siębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 17, poz. 99), zaś nowy na tym stanowisku nie

powstał, skoro byłoby to możliwe (na podstawie art. 39 ustawy o przedsiębiorstwach

państwowych w brzmieniu nadanym powołaną wyżej ustawą) tylko po wyłonieniu

kandydata w drodze konkursu na podstawie decyzji uprawnionego organu.

Rada Pracownicza Przedsiębiorstwa pismem z dnia 21 marca 1992 r. potwier-

dziła zawarcie z wnioskodawcą umowy o pracę na czas nieokreślony na stanowisku

zastępcy dyrektora, a Urząd Wojewódzki powierzył mu pełnienie obowiązków dyrektora

do czasu powołania dyrektora w drodze przeprowadzonego konkursu. Uzasadnia to

przyjęcie za Sądem Wojewódzkim, że Józef W. był zatrudniony na podstawie umowy o

pracę jako zastępca dyrektora, pełniąc obowiązki dyrektora do czasu wyłonienia w

drodze konkursu nowego kandydata. Potwierdza to także wypowiedzenie umowy o

pracę z dnia 8 października 1992 r., które jako podstawę podało przyczynę wymienioną

w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., oraz ugoda sądowa zawarta przez

strony przed Sądem Rejonowym-Sądem Pracy we Wrocławiu, w której przyjęły one, iż

w okresie od 22 marca 1992 r. do 31 stycznia 1993 r. wnioskodawca był zatrudniony na

podstawie umowy o pracę jako zastępca dyrektora.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona, a jej uwzględnienie powoduje uchylenie

zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu i przekazanie sprawy temu sądowi do

ponownego rozpoznania.

Pogląd Sądu Apelacyjnego, że wnioskodawca był dyrektorem zakładu pracy nie

może być uznany za prawidłowy. Stosownie do przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 9

marca 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 17, poz.

99) "stosunek pracy dyrektora przedsiębiorstwa państwowego powołanego przed

wejściem w życie niniejszej ustawy wygasa z upływem dwóch lat od dnia jej wejścia w

życie, jeżeli nie ustanie wcześniej". W rozpoznawanej więc sprawie - niezależnie od

woli stron - stosunek pracy z wnioskodawcą wygasł z mocy prawa z dniem 21 marca

1992 r., a zatrudnienie na stanowisku dyrektora mogło od tej daty nastąpić jedynie po

przeprowadzeniu konkursu, ponieważ w myśl art. 39 w brzmieniu nadanym tą ustawą,

powołanie dyrektora bez przeprowadzenia konkursu jest nieważne. Józef W. został

zatrudniony na stanowisku zastępcy dyrektora przedsiębiorstwa, a organ założycielski

powierzył mu pełnienie obowiązków dyrektora przedsiębiorstwa do czasu powołania

nowego dyrektora w trybie przewidzianym przepisami (po przeprowadzeniu konkursu).

Fakt, iż wnioskodawca faktycznie kierował zakładem pracy, odpowiadając za niego, nie

może być równoznaczny z pełnieniem tej funkcji po powołaniu przez właściwy organ.

Dopuszczalne jest bowiem zatrudnienie na stanowisku zastępcy dyrektora zakładu

pracy, z powierzeniem obowiązków dyrektora, o ile odpowiada to kwalifikacjom

pracownika i nie powoduje obniżenia wynagrodzenia. Nawiązanie stosunku pracy z

kierownikiem zakładu pracy i jego zastępcą następowało na podstawie powołania przez

właściwy organ, także na czas nie określony, stosownie do przepisów art. 68 § 1 i § 1

1

KP, przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks

pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 24, poz. 110). Wynikało to też wprost

z przepisu art. 44 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych

(jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 18, poz. 80 ze zm.). Również i na tle obecnego

stanu prawnego, tj. art. 68 § 1 KP w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 2 lutego 1996 r.,

stosunek pracy z zastępcą dyrektora przedsiębiorstwa nawiązuje się na podstawie

powołania. Nie ma to jednak znaczenia przesądzającego dla rozpoznawanej sprawy,

skoro rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w

sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn

dotyczących zakładów pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 27) nie czyni różnic w uprawnieniach do

wcześniejszej emerytury dla pracowników w zależności od sposobu nawiązania sto-

sunku pracy (umowa o pracę, czy powołanie), ale wymaga by jego rozwiązanie nas-

tąpiło w okolicznościach określonych w art. 1 ust. 1 i 2 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków

pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z

1990 r., Nr 4, poz. 19 ze zm.). Okoliczności te to zmniejszenie zatrudnienia z przyczyn

ekonomicznych lub w związku ze zmianami organizacyjnymi, produkcyjnymi albo

technologicznymi. Jeżeli stosunek pracy powstał na podstawie powołania i dotyczył

dyrektora przedsiębiorstwa, to wymieniona wyżej ustawa mogłaby znaleźć

zastosowanie tylko w przypadku odwołania równoznacznego z wypowiedzeniem umowy

o pracę w trybie art. 70 § 2 KP lub porozumienia stron, jeżeli jego przyczyną było

ogłoszenie upadłości zakładu pracy lub jego likwidacja (uchwała Sądu Najwyższego z

dnia 24 stycznia 1992 r., I PZP 5/92, OSNCP 1992 z. 9 poz. 150). Jeżeli takie

zmniejszenie zatrudnienia dotyczy zastępcy dyrektora zakładu pracy, badaniu podlega

czy rzeczywiście ono było wyłączną podstawą rozwiązania stosunku pracy, a więc czy

faktycznie doszło do zmniejszenia liczebności kierownictwa zakładu pracy, biorąc pod

uwagę, w okolicznościach sprawy, stan istniejący przed i po dniu 31 stycznia 1993 r.

(data ustania stosunku pracy z wnioskodawcą). Sam fakt, że wypowiedzenie umowy o

pracę oraz świadectwo pracy jako przyczynę rozwiązania umowy o pracę podają oko-

liczności zawarte w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. nie wyłącza możli-

wości badania przez organ rentowy, czy faktycznie one właśnie doprowadziły do decyzji

pracodawcy. Odnosząc to do badanej sprawy, należy podzielić stanowisko zawarte w

rewizji nadzwyczajnej, iż wnioskodawca był zastępcą dyrektora zakładu pracy, co trafnie

przyjął Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu, ale

skoro nie zbadał on, czy przyczyny rozwiązania stosunku pracy leżały po stronie

pracodawcy i były związane ze zmniejszeniem zatrudnienia w kierownictwie zakładu

pracy, postępowanie wymaga uzupełnienia w tym kierunku.

W ponownym postępowaniu rzeczą Sądu I instancji będzie odpowiednie

przeprowadzenie postępowania dowodowego, a następnie - po jego ocenie - ustalenie,

czy Józef W. został zwolniony z pracy z omówionych wyżej przyczyn, co uzasadniałoby

i zmianę decyzji organu rentowego i przyznanie mu dochodzonego wcześniejszego

świadczenia emerytalnego. Odmowa przyznania pracownikowi emerytury bez

dostatecznego wyjaśnienia sprawy nie tylko rażąco narusza prawo, ale także interes

Rzeczypospolitej Polskiej, która gwarantuje pracownikom - po spełnieniu ustawowych

wymogań - świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 422 § 2 KPC orzeczono jak w

sentencji.

========================================