III ARN 100/95

Wyrok z dnia 4 września 1996 r.

III ARN 100/95

Uchylenie kary pieniężnej wymierzonej za niezgodne z prawem korzystanie

z zasobów środowiska powoduje zbędność rozstrzygnięcia w przedmiocie

odroczenia terminu płatności tej kary.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef

Iwulski, Adam Józefowicz, Janusz Łętowski, Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Waldemara Grudzieckiego, po roz-

poznaniu w dniu 4 września 1996 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjno-

Handlowego "D." Spółka z o.o. w K. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Śro-

dowiska z dnia 30 listopada 1993 r. [...] w przedmiocie odroczenia terminu płatności kar

pieniężnych z tytułu naruszenia wymagań ochrony środowiska, na skutek rewizji

nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administra-

cyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 1995 r. [...]

o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.

U z a s a d n i e n i e

Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe "D." Sp. z o.o. w K. decyzjami Wo-

jewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w K. zostało ukarane karami pieniężnymi

za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu emitowanego z Zakładu w L. w

latach 1991 i 1992.

W dniu 1 marca 1993 r. ukarane Przedsiębiorstwo wystąpiło z wnioskiem o

odroczenie terminu płatności wymierzonej kary łącznie w wysokości 218.151.800 zł z

równoczesnym zaliczeniem na poczet tej kary kwoty 560.000.000 zł., którą Przedsię-

biorstwo wydało na zrealizowanie inwestycji związanych z usunięciem przyczyn wymie-

rzenia kary. Przedsiębiorstwo "D." powołało się na to, że usunięto całkowicie przyczyny

ukarania przede wszystkim na skutek przeniesienia produkcji do specjalnie do tego celu

przygotowanej nowej hali w C.

Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w K. jako organ I instancji oraz

Główny Inspektor Ochrony Środowiska jako organ II instancji w swych decyzjach uznali

żądanie wnioskodawcy za bezpodstawne przede wszystkim dlatego, że podane przez

wnioskodawcę działania inwestycyjne zostały dokonane w listopadzie 1992 r., tj.

jeszcze przed ukaraniem, które nastąpiło w lutym 1993 r. i przed złożeniem przed-

miotowego wniosku. W tej sytuacji zdaniem organów ochrony środowiska obu instancji

nie zachodzą warunki odroczenia płatności kary dla umożliwienia ukaranemu usunięcia

przyczyn wymierzonej kary, o których jest mowa w art. 110c ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31

stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (jednolity tekst:Dz. U. z 1994 r.,

Nr 49, poz. 196).

Po rozpatrzeniu skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego "D." Spółki z

o.o. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 30 listopada 1993 r.

utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji oddalającą wniosek o odroczenie

terminu płatności kar pieniężnych, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10

lipca 1995 r. [...] uchylił decyzje organów obu instancji i zasądził od Głównego

Inspektora Ochrony Środowiska na rzecz skarżącego Przedsiębiorstwa kwotę 300 zł

tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Podstawę powyższego wyroku NSA stanowi ocena prawna tego Sądu wska-

zująca na potrzebę zastosowania art. 110c ust. 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu

środowiska, w konkretnych okolicznościach stanu faktycznego sprawy, według funkcjo-

nalnego sensu powołanego przepisu. Jeżeli - zdaniem Naczelnego Sądu Adminis-

tracyjnego - Przedsiębiorstwo ukarane karą pieniężną godzinową (dobową) za na-

ruszenie wymagań ochrony środowiska wykonało i oddało do użytku odpowiednią

inwestycję usuwającą przyczyny wymierzenia kary, to sprawą drugorzędną, z punktu

widzenia celów przedmiotowej regulacji jest to, że wymagane działania inwestycyjne

zostały wykonane jeszcze wcześniej niż to zostało przewidziane.

Od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 1995 r. wniósł

rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, który zarzucając rażące naruszenie art.

207 § 2 pkt 1 KPA oraz art. 110c ust. 2 i ust. 7 ustawy o ochronie i kształtowaniu

środowiska domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i oddalenia skargi bądź

uchylenia tego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości podkreślił, że

regulacja art. 110c ust. 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, jako wyjątkowa,

nie może podlegać wykładni rozszerzającej. W przypadku podjęcia decyzji o odroczeniu

terminu płatności kary w stosunku do zrealizowanej inwestycji, jak to przyjął NSA,

zostałaby zatracona - zdaniem Ministra Sprawiedliwości - funkcja dyscyplinująca

procedury "odroczenia" nałożonej sankcji za niezgodne z wymogami prawa korzystanie

z zasobów środowiska. Jednoznaczny zapis art.110 c ust.7 ustawy, w którym

ustawodawca określa, iż redukcji podlegać mogą jedynie kwoty kar, których termin

płatności został odroczony, przesądza, iż dokonanie odliczeń kosztów nowej inwestycji,

bez wcześniejszego faktycznego odroczenia terminu płatności kary, w intencji

ustawodawcy jest niedopuszczalne. Minister Sprawiedliwości uznał, że pewna

sztywność regulacji (brak możliwości zredukowania kary w stosunku do inwestycji

skończonych) prowadzić może do skutków niepożądanych (celowe odwlekanie zakoń-

czenia inwestycji w związku z oczekiwaniem na ustalenie kary łącznej, której termin

może być odroczony, co determinuje możliwość zredukowania kary w trybie art. 110 c

ust. 7). Jednakże te wady istniejącego rozwiązania mogą być wyeliminowane całkowicie

skutecznie tylko w ramach odpowiednich zabiegów legislacyjnych, nie zaś przy pomocy

wykładni sądowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W toku rozprawy przed Sądem Najwyższym została ujawniona zmiana sytuacji

prawnej stron, która wywołuje oczywiste i istotne konsekwencje w sferze podstaw i

wniosków rozpatrywanej rewizji nadzwyczajnej. Mianowicie po wznowieniu pos-

tępowania w sprawie wymierzenia Przedsiębiorstwu "D." kar pieniężnych za przekro-

czenie dopuszczalnego hałasu przenikającego do środowiska z zakładu produkcyjnego

nr 4 w L. w okresie od dnia 15 marca 1991 r. do dnia 31 grudnia 1991 r. i od dnia 1

stycznia 1992 r. do dnia 26 listopada 1992 r., uchylone zostały decyzje wymierzające

kary pieniężne i ostateczną decyzją Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 5

grudnia 1995 r. [...] umorzone zostało w tym przedmiocie postępowanie.

Z powyższego wynika, iż zobowiązanie Przedsiębiorstwa "D." do zapłacenia kary

pieniężnej zostało uchylone i w związku z tym bezprzedmiotowe byłoby dalsze

postępowanie w zakresie badania zasadności wniosku i rozstrzygnięć dotyczących

odroczenia terminu nieistniejącej już kary. Zaskarżony rewizją nadzwyczajną wyrok

Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezależnie od wyrażonej w nim kontrowersyjnej

interpretacji art. 110c ust. 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, w zaistniałej

sytuacji nie narusza uzasadnionych interesów żadnej ze stron. Wobec tego, że

zaskarżony wyrok nie może w obecnej sytuacji wpływać w jakikolwiek sposób na kształ-

towanie się sytuacji prawnej stron, także zawarta w tym wyroku ocena prawna nie

będzie wywoływać następstw określonych w art. 209 KPA.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy uznał, że nie jest zasadna rewizja nadz-

wyczajna, zmierzająca w swych wnioskach do uchylenia zaskarżonego wyroku i rozs-

trzygnięcia merytorycznego sprawy już bezprzedmiotowej lub przekazania sprawy NSA

do ponownego rozpoznania. Należało zatem orzec w myśl art. 421 § 1 KPC.

========================================