III ARN 35/96

Wyrok z dnia 4 września 1996 r.

III ARN 35/96

Jeżeli wydatki wskazane w art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 4 października 1991 r.

o zmianie niektórych warunków przygotowania inwestycji budownictwa miesz-

kaniowego w latach 1991-1995 oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 103,

poz. 446) zostały dokonane po dniu wejścia w życie tej ustawy (29 listopada 1991

r.), to spełnienie pozostałych przesłanek nabycia prawa do rekompensaty, w tym

także braku samodzielnego mieszkania, należy ocenić według stanu z dnia

dokonania tych wydatków.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Józef Iwulski (spra-

wozdawca), Adam Józefowicz, Janusz Łętowski, Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Waldemara Grudzieckiego, po roz-

poznaniu w dniu 4 września 1996 r. sprawy ze skargi Dariusza J. na decyzję Ministra

Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 18 kwietnia 1994 r. [...] w przedmiocie

odmowy wypłacenia rekompensaty pieniężnej na uzupełnienie wydatków na wkład

mieszkaniowy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu

Administracyjnego w Warszawie [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w

Warszawie z dnia 28 lipca 1995 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Admi-

nistracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 28 lipca 1995 r. [...] Naczelny Sąd Administracyjny w Warsza-

wie oddalił skargę Dariusza J. na decyzję Ministra Gospodarki Przestrzennej i

Budownictwa z dnia 18 kwietnia 1994 r. [...] w przedmiocie odmowy wypłacenia

rekompensaty pieniężnej na uzupełnienie wydatków na wkład mieszkaniowy. Zas-

karżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Wojewody S. z dnia 29 grudnia 1993 r. [...].

Zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzje stwierdzają, że

rekompensatę pieniężną wynikającą z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 4 października 1991 r.

o zmianie niektórych warunków przygotowania inwestycji budownictwa mieszkaniowego

w latach 1991-1995 oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 103, poz. 446) mogą

otrzymać kandydaci do spółdzielni mieszkaniowych spełniający wszystkie warunki

określone w tym przepisie, którzy w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 29 listopada 1991 r.

byli objęci listami prowadzonymi przez wojewodów lub zarejestrowani w spółdzielniach

mieszkaniowych. Prawo do rekompensaty nie przysługuje osobom, które w dniu 29

listopada 1991 r. były już członkami spółdzielni. Organy administracji odnoszą to także

do osób, których małżonkowie w tym dniu byli członkami spółdzielni mieszkaniowych.

Uważają bowiem, że zgodnie z art. 215 § 2 Prawa spółdzielczego, prawo do lokalu

mieszkalnego przydzielonego obojgu małżonkom lub jednemu z nich w czasie trwania

małżeństwa dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny należy wspólnie do

obojga małżonków.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w dniu wejścia w życie omawianej

ustawy (29 listopada 1991 r.) żona skarżącego Dorota D.-J. była członkiem spółdzielni

mieszkaniowej, do której została przyjęta 10 maja 1989 r. i w dniu 5 października 1992

r. otrzymała mieszkanie spółdzielcze. Stosownie do treści art. 215 § 1 i 2 ustawy z dnia

16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (obecnie jednolity tekst: Dz. U. z 1995 r., Nr

54, poz. 288 ze zm.) małżonkowie Dorota i Dariusz J. posiadali wspólne spółdzielcze

prawo do lokalu mieszkalnego. Potrzeby mieszkaniowe skarżącego i jego rodziny

zostały zrealizowane i zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w takiej sytuacji

nie przysługuje mu rekompensata pieniężna z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 4 października

1991 r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego celem tego przepisu nie było

wypłacanie rekompensat na rzecz obojga małżonków, jeśli każde z nich było

kandydatem do spółdzielni mieszkaniowej. Celem tym było zapewnienie realizacji

zobowiązań spółdzielczości mieszkaniowej wobec osób, które po wielu latach

oczekiwań i zmianach w organizacji spółdzielczości byłyby pozbawione mieszkania.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że zgodnie z art. 206 Prawa spółdzielczego

do małżonków będących członkami spółdzielni mieszkaniowej, istniała możliwość

realizacji tylko jednego mieszkania spółdzielczego. Prawo to zrealizowała żona

skarżącego będąca od 10 maja 1989 r. członkiem spółdzielni.

Wyrok ten zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prezes Naczelnego Sądu Adminis-

tracyjnego, który zarzucił rażące naruszenie przepisów art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4

października 1991 r. w związku z art. 215 § 2 Prawa spółdzielczego oraz art. 207 § 5 i

art. 7 KPA, a także naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej. Prezes Naczelnego

Sądu Administracyjnego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania.

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego podniósł, że stosownie do art. 7 ust.

1 i 2 ustawy z dnia 4 października 1991 r. do ubiegania się o rekompensatę pieniężną

na uzupełnienie wydatków poniesionych przez kandydata między innymi na wkład

mieszkaniowy lub budowlany do spółdzielni mieszkaniowej, jest uprawniona osoba,

która w dniu wejścia w życie tej ustawy była kandydatem do spółdzielni mieszkaniowej

umieszczonym na liście prowadzonej przez wojewodę lub była zarejestrowana w takiej

spółdzielni jako kandydat na członka, zgromadziła do końca 1990 r. wkład

mieszkaniowy (budowlany), była pełnoletnia, nie posiadała samodzielnego mieszkania

lub mieszkała w lokalu, w którym na jedną osobę przypadało mniej niż 5 m

2

powierzchni

mieszkalnej i udokumentowała, że wydatki na uzupełnienie których była przeznaczona

rekompensata, nie były niższe niż dwukrotna wysokość rekompensaty. Ustawa z dnia 4

października 1991 r. ma szczególny charakter i zgodnie z jej art. 2 w sprawach nią

uregulowanych nie mogą być stosowane przepisy innych ustaw. Zdaniem Prezesa

Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeżeli ustawodawca przewidział rekompensatę

pieniężną na uzupełnienie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb

mieszkaniowych, to ograniczenie możliwości przyznania tej rekompensaty mogłoby

wynikać jedynie z wyraźnego przepisu ustawowego, a nie wykładni przepisów. Przepis

art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 4 października 1991 r. oznacza, że jeżeli dana osoba spełnia

jego wymagania w dniu wejścia w życie ustawy, to powinna ona otrzymać

rekompensatę. Nie może być jej pozbawiona przez fakt zawarcia w późniejszym czasie

małżeństwa. Zdaniem Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw

do wnioskowania, że przepis art. 215 § 2 Prawa spółdzielczego może oddziaływać na

sposób wykonania ustawy z dnia 4 października 1991 r. W szczególności brak

przesłanek, które pozwalałyby na pozbawienie jednego z małżonków wcześniej

nabytych uprawnień. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił, że Dorota

D. i Dariusz J. zawarli związek małżeński w dniu 19 stycznia 1991 r. Mieszkanie

spółdzielcze Dorota D. otrzymała 5 października 1992 r. z tytułu członkostwa w [...]

Spółdzielni Mieszkaniowej i będąc członkiem tej Spółdzielni od października 1989 r. nie

występowała o przyznanie rekompensaty. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego

uważa, że sprawa spełniania przez Dariusza J. wymagań do otrzymania rekompensaty

nie została wyjaśniona w postępowaniu przed sądem administracyjnym, a także nie

znalazła wyrazu w orzeczeniach organów administracyjnych.

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego powołał się na orzecznictwo (wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1996 r., III ARN 58/95), z którego wynika

niedopuszczalność dokonywania takich zabiegów interpretacyjnych, które prowadzą do

formułowania dodatkowych przesłanek pozytywnych lub negatywnych, do-

prowadzających do pozbawiania obywateli praw przyznanych im przez ustawę. Nadto

podniósł, że przepis art. 206 Prawa spółdzielczego, na który powołał się Naczelny Sąd

Administracyjny został uchylony przez ustawę z dnia 7 lipca 1994 r. o zmianie ustawy -

Prawo spółdzielcze oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 90, poz. 419).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Faktycznie przepis art. 206 Prawa spółdzielczego został uchylony w sposób

wskazany w rewizji nadzwyczajnej. Nastąpiło to jednak dopiero z dniem 26 września

1994 r. Z tej przyczyny przepis ten mógł odnosić się do stanu faktycznego sprawy i

mógł być analizowany przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie mógł on jednak wpły-

nąć na rozstrzygnięcie ze względu na jego treść. Przepis ten bowiem nie zawierał

zakazu nabycia prawa do drugiego (czy kolejnego) lokalu spółdzielczego. Stanowił on w

§ 2, że w takiej sytuacji (nabycia prawa do drugiego lokalu spółdzielczego) członek

spółdzielni obowiązany był w ciągu sześciu miesięcy zlikwidować ten stan. Po

bezskutecznym upływie tego terminu właściwa spółdzielnia podejmowała uchwałę o

wygaśnięciu później nabytego prawa. Zasady te stosowało się odpowiednio do sytuacji,

w której prawo do więcej niż jednego lokalu spółdzielczego nabywali małżonkowie,

którzy mieli to samo miejsce zamieszkania. Odnosząc ten przepis do stanu faktycznego

sprawy należy stwierdzić, że otrzymanie prawa do lokalu spółdzielczego przez żonę

wnioskodawcy nie oznaczało, że nie mógł on nabyć prawa do lokalu spółdzielczego z

tytułu swojego członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej. Omawiany przepis nie mógł

więc wpłynąć na ocenę, czy wnioskodawca spełniał warunki do otrzymania

rekompensaty z ustawy z dnia 4 października 1991 r.

Wskazane przez rewizję nadzwyczajną przesłanki nabycia prawa do omawianej

rekompensaty są w zasadzie prawidłowe. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 4

października 1991 r. są to: 1) objęcie osoby wnoszącej o przyznanie rekompensaty,

jako kandydata do spółdzielni mieszkaniowej, listą prowadzoną przez wojewodę lub

rejestrem spółdzielni mieszkaniowej, 2) zgromadzenie do końca 1990 r. wkładu miesz-

kaniowego, 3) pełnoletność, 4) nieposiadanie samodzielnego mieszkania bądź

zamieszkiwanie w lokalu, w którym na osobę przypada mniej niż 5 m

2

powierzchni

mieszkalnej, 5) udokumentowanie lub raczej poczynienie wydatków na cele wskazane

w art. 7 ust. 2 tej ustawy w odpowiedniej wysokości.

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego twierdzi w rewizji nadzwyczajnej, że

przesłanki te powinny być spełnione w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 29 listopada

1991 r. Jest to pogląd słuszny, ale tylko częściowo. Dotyczyć on bowiem będzie tylko

osób, które w dacie wejścia w życie ustawy już dokonały wydatków określonych w art. 7

ust. 2. Jeżeli takie wydatki zostały poczynione później (wnioski o przyznanie

rekompensaty mogły być składane do końca 1995 r. - art. 7 ust. 3) to należy uznać, że

przesłanki nabycia prawa do rekompensaty należy oceniać według stanu na dzień

dokonania tych wydatków. Oczywistem jest, że nie może nabyć prawa do

rekompensaty osoba, która w dacie wejścia w życie ustawy jeszcze nie dokonała

wydatków na cele określone w art. 7 ust. 2. Słusznie więc Naczelny Sąd Adminis-

tracyjny analizował przesłanki nabycia prawa do rekompensaty w aspekcie otrzymania

przydziału mieszkania spółdzielczego przez żonę wnioskodawcy. Chodzi bowiem o

spełnianie przez wnioskodawcę przesłanki nieposiadania samodzielnego mieszkania w

dacie dokonania wydatków określonych w art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 4 października

1991 r. Prawo do lokalu nabyte przez żonę wnioskodawcy w czasie trwania małżeństwa

(małżeńskiej wspólności majątkowej) było wspólnym prawem małżonków. Jeżeli więc

wnioskodawca w momencie dokonania wydatków, o których mowa w art. 7 ust. 2

posiadał już prawo do samodzielnego lokalu mieszkalnego (wcześniej mieszkanie takie

otrzymała jego żona, a mieszkanie weszło do wspólności małżeńskiej), to nie spełniał

on jednej z przesłanek nabycia prawa do rekompensaty.

Kwestia ta nie została w sprawie wyjaśniona, a w szczególności brak jest ustaleń

co do rodzaju poczynionych przez wnioskodawcę wydatków i daty ich dokonania,

zwłaszcza w aspekcie porównania z datą otrzymania mieszkania spółdzielczego z tytułu

członkostwa w spółdzielni żony wnioskodawcy.

W tym zakresie rewizja nadzwyczajna jest zasadna, gdyż w toku postępowania

doszło do rażącego naruszenia art. 7 KPA przez wydanie decyzji administracyjnych bez

dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Stanowi to także naruszenie

interesu Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż może prowadzić do pozbawienia obywatela

należnych mu z ustawy świadczeń, co oznacza rażącą sprzeczność z podstawowymi

zasadami postępowania administracyjnego.

Wobec tego, mimo upływu terminu określonego w art. 421 § 2 KPC, należało

uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu

do ponownego rozpoznania (art. 57 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie

Administracyjnym, Dz. U. Nr 74, poz. 368).

========================================