III ARN 46/96

Wyrok z dnia 26 września 1996 r.

III ARN 46/96

Rewizja nadzwyczajna skierowana przeciwko uzasadnieniu prawomocnego

wyroku (art. 423 § 1 zd. 2 KPC) nie może swym wnioskiem o usunięcie jakieś

fragmentu uzasadnienia doprowadzić do tego, że przestanie być ono zrozumiałe.

W takiej sytuacji zmiana zaskarżonej części uzasadnienia powinna polegać na

zastąpieniu w nim jedynie określonych słów, czy zwrotów.

Przewodniczący SSN: Adam Józefowicz, Sędziowie SN: Kazimierz Jaśkowski,

Andrzej Kijowski (sprawozdawca), Jerzy Kuźniar, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Włodzimierza Skoniecznego, po roz-

poznaniu w dniu 26 września 1996 r. sprawy ze skargi [...] Zakładów Przemysłu Spiry-

tusowego "P." w P. na decyzję Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 27 marca 1995 r. [...]

w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o wznowieniu postępowania, na skutek

rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od uzasadnienia wyroku Naczelnego

Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 1995 r. [...]

z m i e n i ł uzasadnienie zaskarżonego wyroku w taki sposób, że w akapicie 3

na stronie 3 słowa: "Ministra Przemysłu i Handlu" zastąpił słowami: "Ministra Rolnictwa i

Gospodarki Żywnościowej".

U z a s a d n i e n i e

Romuald i Stanisław K., następcy prawni Walentego W., współwłaściciela

Wytwórni Win i Soków Owocowych "L." Spółka z o.o. w P., działający w imieniu włas-

nym oraz w imieniu następców prawnych pozostałych współwłaścicieli tej Spółki,

wystąpili w dniu 17 kwietnia 1990 r. do Ministra Przemysłu i Handlu z wnioskiem o

"zwrot" przedsiębiorstwa, gdyż jego przejęcie na rzecz Państwa nastąpiło z rażącym

naruszeniem prawa, polegającym na nieprzeprowadzeniu w sprawie żadnego postępo-

wania. Wspomniany wniosek został przekazany Ministrowi Rolnictwa i Gospodarki

Żywnościowej, który decyzją z dnia 7 stycznia 1993 r. [...] stwierdził nieważność za-

rządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 21 kwietnia 1949 r. o wznowieniu postę-

powania w sprawie przejęcia "L." na własność Państwa wobec wyjścia na jaw nowych

okoliczności, wskazujących na zatrudnianie w przedsiębiorstwie więcej niż 50

pracowników. Tą samą decyzją stwierdzono nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu

Rolnego i Spożywczego z dnia 23 lipca 1949 r. o przejęciu na własność państwa, na

podstawie przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. (Dz. U. RP Nr 3, poz. 17)

Przedsiębiorstwa Wytwórni Win i Soków "L." Sp. z o.o. - P., ul. W.

Po rozpatrzeniu skargi [...] Zakładów Przemysłu Spirytusowego "P." w P.,

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie decyzję tę uchylił wyrokiem z dnia 25

lutego 1994 r. [...] podnosząc w uzasadnieniu, że w postępowaniu administracyjnym nie

ustalono w szczególności, czy przedmiotowe przedsiębiorstwo podlegało nacjonalizacji

jako fabryka wódek (art. 3 ust. 1 lit. A pkt 10 ustawy nacjonalizacyjnej), czy też z

powodu zatrudniania więcej niż 50 pracowników na jednej zmianie (art. 3 ust. 1 lit. B

ustawy).

Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej przy ponownym rozpatrywaniu

sprawy zwrócił się w dniu 16 listopada 1994 r. do Ministra Przemysłu i Handlu o

załatwienie według kompetencji sprawy zasadności zarządzenia z dnia 21 kwietnia

1949 r. w przedmiocie wznowienia postępowania nacjonalizacyjnego, a następnie

zwrócenie akt, aby można było rozstrzygnąć sprawę zarzutów dotyczących orzeczenia

o nacjonalizacji, wydanego w dniu 23 lipca 1949 r.

Minister Przemysłu i Handlu, decyzją z dnia 27 marca 1995 r. [...] stwierdził na

podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i 158 § 1 KPA nieważność zarządzenia z dnia 21 kwietnia

1949 r. w sprawie wznowienia postępowania dotyczącego przejęcia Wytwórni "L." na

własność Państwa. W skardze na tę decyzję [...] Zakłady Przemysłu Spirytusowego "P."

w P. podniosły, że stwierdzenie nieważności nastąpiło bez uprzedniego zbadania

podstawy prawnej wznowienia postępowania zarządzeniem z dnia 21 kwietnia 1949 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 4 grudnia 1995 r.

[...] uchylił zaskarżoną decyzją, wskazując w uzasadnieniu, że wskutek jej wydania

powstał taki stan prawny, jakby wznowienie postępowania nigdy nie nastąpiło, podczas

gdy obowiązuje nadal orzeczenie Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia 23

lipca 1949 r. o przejęciu przez Państwo Wytwórni "L.".

Ponadto Sąd stwierdził w uzasadnieniu, że "Jest poza dyskusją, iż przedmiotem

rozpoznania przez Ministra Przemysłu i Handlu powinna być ocena orzeczenia Ministra

Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia 23 lipca 1949 r., jako mająca zasadnicze

znaczenie w sprawie, a decyzję o wznowieniu postępowania należało rozpoznać

jednocześnie z decyzją merytoryczną, jako wstępny etap procesowy decyzji

merytorycznej. Skutkować to powinno wydaniem jednej decyzji w przedmiocie wzno-

wienia i co do meritum sprawy".

Cytowany fragment uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w

Warszawie rewizją nadzwyczajną z dnia 26 czerwca 1996 r. zaskarżył Minister

Sprawiedliwości, zarzucając, iż narusza on interes Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż

pozostaje w rażącej sprzeczności z art. 157 § 1 KPA. W związku z tym, na podstawie

art. 57 § 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.

U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) skarżący domagał się korektury zaskarżonego uzasadnienia

przez "nakazanie" skreślenia cytowanego fragmentu.

W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej skarżący podniósł, że z przepisu art. 157

§ 1 KPA wynika wyraźnie, iż organem pierwszej instancji właściwym do stwierdzenia

nieważności decyzji w przypadkach określonych w art. 156 KPA jest organ wyższego

stopnia w stosunku do organu, który wydał decyzję w sprawie objętej postępowaniem, a

jeżeli decyzję wydał organ naczelny, to postępowanie o stwierdzenie jej nieważności

prowadzi ten sam organ lub jego następca prawny. Skoro więc orzeczenie z dnia 23

lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa Wytwórni "L." w P. wydał Minister

Przemysłu Rolnego i Spożywczego, to właściwym do przeprowadzenia postępowania w

trybie art. 157 § 1 KPA i rozstrzygnięcia, czy istnieją podstawy do stwierdzenia

nieważności wspomnianego orzeczenia, jest dziś Minister Rolnictwa i Gospodarki

Żywnościowej. Odmienne stanowisko wyrażone w zaskarżonym uzasadnieniu stanowi

rażące naruszenie powołanego przepisu oraz interesu Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż

może w praktyce orzecznictwa organów administracyjnych prowadzić do wydawania

decyzji dotkniętych nieważnością, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 KPA.

Odpowiadając na rewizję nadzwyczajną w dniu 2 września 1996 r., Spółka z

z.o.o. "L." wniosła o jej uwzględnienie, z tym, że w miejsce kwestionowanego fragmentu

uzasadnienia domagała się wpisania innego, zaproponowanego przez siebie tekstu.

Natomiast odpowiedź na rewizję nadzwyczajną, wniesiona w dniu 13 września 1996 r.

przez [...] Zakłady Przemysłu Spirytusowego "P." w P., nie kwestionuje wprawdzie

trafności zarzutu Ministra Sprawiedliwości, ale zwraca uwagę na przekroczenie

sześciomiesięcznego terminu z art. 421 § 2 KPC, a ponadto podnosi, że uzupełnienie

zaskarżonego wyroku o fragment proponowany przez Spółkę prowadziłoby do

merytorycznego przesądzenia toczącego się sporu.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Przepis art. 157 § 1 KPA nie pozos-

tawia bowiem wątpliwości co do tego, że właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji

w przypadkach wymienionych w art. 156 KPA jest organ wyższego stopnia, a jeżeli

kwestionowaną decyzję wydał naczelny organ administracji państwowej - to jemu

przysługuje wspomniana kompetencja. Jest przy tym oczywiste, że w razie ewentualnej

likwidacji określonego organu, właściwość w sprawach unormowanych przez art. 157 §

1 KPA przechodzi na organ będący jego prawnym następcą.

Jeżeli zatem o przejęciu Wytwórni "L." na własność Państwa orzekł w dniu 23

lipca 1949 r. Minister Przemysłu Rolnego i Spożywczego, to wyłączną kompetencję do

stwierdzenia ewentualnej nieważności tego orzeczenia ma dziś organ będący

sukcesorem urzędu Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego, czyli Minister Rol-

nictwa i Gospodarki Żywnościowej. Wprawdzie organ ten nie kwestionował swej właś-

ciwości w tym zakresie, ale nie czuł się równocześnie kompetentny do orzeczenia o

nieważności zarządzenia w sprawie wznowienia postępowania w sprawie przejęcia "L."

na własność Państwa, gdyż zarządzenie to w dniu 21 kwietnia 1949 r. wydał Minister

Przemysłu i Handlu. Dlatego Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej przekazał

sprawę w tej części do załatwienia Ministrowi Przemysłu i Handlu. Stwierdzenie przez

tegoż Ministra nieważności zarządzenia z dnia 21 kwietnia 1949 r. spowodowało jednak

taki stan prawny, ze obok orzeczenia przez Główną Komisję do Spraw Upaństwowienia

o wykreśleniu "L." z listy przedsiębiorstw podlegających nacjonalizacji w obrocie

prawnym pozostaje - bez wznowienia postępowania - orzeczenie Ministra Przemysłu

Rolnego i Spożywczego o nacjonalizacji "L.".

Taką sytuację prawną słusznie zakwestionował Naczelny Sąd Administracyjny w

Warszawie, wskazując w uzasadnieniu swego wyroku, że decyzję w sprawie

wznowienia postępowania należało potraktować procesowo, jako wstępny etap decyzji

merytorycznej w sprawie ewentualnego unieważnienia decyzji nacjonalizacyjnej i obie

sprawy rozpoznać w jednym postępowaniu. Do badania legalności decyzji nacjo-

nalizacyjnej jest jednak bezspornie właściwy Minister Rolnictwa i Gospodarki

Żywnościowej, więc tylko jemu może też konsekwentnie przysługiwać kompetencja do

wydania orzeczenia stanowiącego "wstępny etap procesowy decyzji merytorycznej" (s.

3 uzasadnienia wyroku).

Tymczasem Naczelny Sąd Administracyjny przypisał tę kompetencję Ministrowi

Przemysłu i Handlu, co nie jest kwestią przypadku, gdyż Spółka "L." już po otrzymaniu

pisemnego uzasadnienia wyroku zwróciła się w dniu 26 lutego 1996 r. z wnioskiem o

jego wykładnię, wyjaśniającą w szczególności, który z organów administracji

państwowej pozostaje właściwy do stwierdzenia nieważności zarządzenia o wznowieniu

postępowania nacjonalizacyjnego oraz orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na

rzecz Państwa. Jednakże Sąd postanowieniem z dnia 8 marca 1996 r. odmówił

dokonania wykładni wyroku, argumentując, że skoro uchylona została decyzja Ministra

Przemysłu i Handlu, to nie może być wątpliwości, iż do wyłącznej kompetencji tego

organu należy dalsze postępowanie w sprawie.

Trafny jest więc zarzut skarżącego, że kwestionowany fragment uzasadnienia

stanowi nie tylko rażące naruszenie art. 157 § 1 KPA, ale również naruszenie interesu

Rzeczypospolitej Polskiej przez BBgroźbę&& wydawania w orzecznictwie organów

administracji decyzji dotkniętych nieważnością w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 1 KPA.

Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie sprzeciwia się zatem upływ sześciomiesięcz-

nego terminu z art. 421 § 2 KPC.

Wydanie orzeczenia w pełni zgodnego z wnioskiem rewizji nadzwyczajnej nie

było jednak możliwe. Uzasadnienie pozbawione zakwestionowanego fragmentu stałoby

się bowiem niezrozumiałe i choćby przez to niezgodne z wymaganiami art. 328 § 2

KPC. Dlatego też Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony fragment uzasadnienia w taki

sposób, że błędnie wymieniony w nim naczelny organ administracji państwowej zastąpił

wskazaniem organu właściwego, czyli Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej.

Z wyżej podanych względów, na podstawie art. 423 § 1 zd. 2 KPC orzeczono, jak

w sentencji.

========================================