I PRN 96/96

Wyrok z dnia 8 października 1996 r.

I PRN 96/96

Świadczenie pieniężne w zamian za deputat węglowy ustalony kwotowo w

oderwaniu od ceny węgla i jej ewentualnej zmiany, może być na podstawie

przepisów art. 358

1

§ 3 KC w związku z art. 300 KP waloryzowany tylko w razie

niespełnienia świadczenia w terminie i gdy w okresie opóźnienia nastąpił znaczny

spadek wartości pieniądza.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie:

SN Kazimierz Jaśkowski, SA Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka,

po rozpoznaniu w dniu 8 października 1996 r. sprawy z powództwa Albina M. przeciwko

Przedsiębiorstwu Kompleksowej Realizacji Budownictwa "F." S.A. w S.Ś. o ekwiwalent

za deputat węglowy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od

wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z

dnia 27 czerwca 1995 r. [...]

o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.

U z a s a d n i e n i e

Albin M., pozywając Przedsiębiorstwo Budownictwa Węglowego "F." (powinno

być Przedsiębiorstwo Kompleksowej Realizacji Budownictwa "F." S.A. w S.Ś.), domagał

się urealnienia deputatu węglowego w stosunku do cen rynkowych węgla. Podał, że

pracował w tym przedsiębiorstwie, po czym przeszedł na rentę. Następnie sprecyzował

żądanie domagając się 150 nowych złotych za tonę węgla i wyrównania ekwiwalentu

począwszy od 1984 r.

Pozwane Przedsiębiorstwo wniosło o oddalenie powództwa. Podniosło, że kwota

ekwiwalentu za jedną tonę węgla wynosi od 1990 r. 138.500 zł i stosowana jest wobec

wszystkich uprawnionych (tzn. również pracowników). Sytuacja zadłużonego

Przedsiębiorstwa nie pozwala na podwyższenie ekwiwalentu. Podniosło też, że liczba

pracowników jest zbliżona do liczby emerytów uprawnionych do ekwiwalentu.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Katowicach wyrokiem z 12 kwietnia 1995 r. [...]

oddalił powództwo. Rozważając w uzasadnieniu wyroku zastosowanie w sprawie art.

358

1

§ 3 KC Sąd ten uznał, że dokonanie waloryzacji należnego powodowi ekwiwalentu

byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Powód utrzymuje się bowiem z

emerytury, której wysokość jest zbliżona do średniej płacy krajowej. Natomiast interes

pozwanego jest tożsamy z interesem ochrony miejsc pracy i podstawowych źródeł

utrzymania zatrudnionych tam osób. Pozwany zakład pracy jest w bardzo złej sytuacji

finansowej. Sąd uznał za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego różnicowanie

sytuacji powoda i pozostałych osób uprawnionych do ekwiwalentu przez dokonanie

waloryzacji. Sąd Pracy podkreślił, że waloryzacja jest w polskim systemie prawa

instytucją wyjątkową, natomiast zasadą jest nominalizm.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem

z 27 czerwca 1995 r. [...] oddalił rewizję powoda od omówionego wyroku. Sąd

Rewizyjny podzielił stanowisko Sądu Rejonowego i wskazał, że rozważenie interesu

obu stron w płaszczyźnie art. 358

1

§ 3 KC prawidłowo zinterpretowanego i zastosowa-

nego w zaskarżonym wyroku, prowadzi do oddalenia powództwa.

Od tego wyroku rewizję nadzwyczajną wniósł Minister Sprawiedliwości.

Zarzucił mu rażące naruszenie § 18 załącznika nr 32 Układu Zbiorowego Pracy

dla Przemysłu Węglowego z 1 lutego 1980 r., art. 358

1

§ 3 KC oraz naruszenie interesu

Rzeczypospolitej Polskiej. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz

poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Katowicach i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania.

W rewizji nadzwyczajnej odnosząc się do orzecznictwa Sądu Najwyższego

podniesiono, że uprawnienia emerytów (rencistów) do deputatu węglowego nie mogą

zależeć od kondycji finansowej przedsiębiorstwa objętego układem. Wysokość ekwi-

walentu powinna ulegać zmianie odpowiednio do regulacji ceny węgla. Uprawnienie do

ekwiwalentu ma samoistny mechanizm gwarantujący utrzymanie realnej wartości

świadczenia i dlatego nie podlega on waloryzacji na podstawie art. 358

1

§ 3 KC.

W odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną strona pozwana wniosła o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uprawnienie powoda do ekwiwalentu za węgiel wynika - co było w sprawie

bezsporne i na co powołano się w rewizji nadzwyczajnej - z załącznika Nr 32 do Układu

Zbiorowego Pracy dla Przemysłu Węglowego z 1980 r., którym objęte jest pozwane

Przedsiębiorstwo. W § 2 tego załącznika postanowiono, że deputat węglowy może być

realizowany w naturze i ekwiwalencie pieniężnym lub tylko w ekwiwalencie pieniężnym.

W rozdziale IV uregulowano warunki przyznawania bezpłatnego węgla byłym

pracownikom. Z § 18 zamieszczonego w tym rozdziale wynika, że byłym pracownikom

uprawnionym w okresie ich zatrudnienia do deputatu węglowego przysługuje bezpłatny

węgiel w naturze w ilości 2,5 tony rocznie (ust. 1), natomiast osoby zajmujące

mieszkanie z centralnym ogrzewaniem i gazem otrzymują ekwiwalent pieniężny za ten

węgiel. Z ustępu 6 tegoż § 18 wynika, że do osób wymienionych w ust. 1 (tzn. też do

powoda), stosuje się odpowiednio przepisy kilku paragrafów, między innymi § 5 ust. 1,

który stanowi, że ekwiwalent pieniężny za 1 tonę węgla kamiennego wynosi 550 zł.

Analiza omówionych postanowień załącznika do Układu Zbiorowego Pracy

prowadzi do wniosku, że uprawnienie powoda wynikające z obowiązujących przepisów

ponadzakładowych dotyczy ekwiwalentu za 2,5 tony węgla rocznie liczonego po 550 zł

(przed denominacją) za 1 tonę.

Bezsporne jest, że zamiast kwoty 550 zł pozwany zakład pracy wypłaca 138.500

(starych) zł za 1 tonę.

Powód nie twierdzi, by ekwiwalent otrzymywał z opóźnieniem. Świadczenie

należne powodowi określone zostało w przepisach mających zastosowanie w sprawie

jako świadczenie pieniężne, mimo zachowania nazwy ekwiwalentu. Powód nie ma

uprawnienia do otrzymania deputatu w naturze, a jedynie kwoty pieniężnej ściśle

określonej. Do takiego świadczenia jako świadczenia ściśle pieniężnego - mógłby mieć

zastosowanie art. 358

1

§ 3 KC. Jednakże Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym

niniejszą sprawę podziela poglądy wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 29 czerwca 1995 r. (I PZP 5/95 - OSANPiUS 1996 nr 4, poz. 56), w

myśl których o waloryzacji tak określonego ekwiwalentu można by mówić jedynie w

przypadku opóźnienia w jego wypłacie. Jest to bowiem świadczenie ze stosunku pracy,

którego wysokość ustalana jest w sposób właściwy dla przepisów prawa pracy. W tym

przypadku została określona w układzie zbiorowym. Zbiorowe prawo pracy obejmuje

przepisy dotyczące zmiany przewidzianych w nim świadczeń i sądowa waloryzacja z

art. 358

1

§ 3 KC może mieć zastosowanie do zmiany ich wysokości jedynie w razie

opóźnienia ich spełnienia. W razie wypłacenia świadczenia w terminie nie mogą mieć

znaczenia rozważania interesu stron stosunku pracy, a w szczególności powołany w

rewizji nadzwyczajnej brak wpływu sytuacji ekonomicznej zobowiązanego pracodawcy

na uprawnienie byłego pracownika.

Natomiast poglądy wyrażone w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 18

stycznia 1996 r. (I PRN 96/95 -dotąd nie publikowanego) odnoszą się do innego układu

zbiorowego, w którym - jak wynika z treści uzasadnienia - odmiennie niż w

rozpoznawanej obecnie sprawie ukształtowane zostało uprawnienie emerytów. Sąd

Najwyższy w szczególności nie rozważał w tamtej sprawie przepisu płacowego, kwo-

towo określającego ekwiwalent za deputat węglowy. Należy zatem stwierdzić, że w

zaskarżonym wyroku, aczkolwiek przy odmiennej argumentacji, nie doszło do narusze-

nia przepisów wskazanych w rewizji nadzwyczajnej. Tym bardziej nie można postawić

zarzutu rażącego naruszenia prawa, ani naruszenia interesu Rzeczypospolitej Polskiej.

Wobec powyższego rewizja nadzwyczajna podlegała oddaleniu (dotychczasowy

art. 421 § 1 KPC w związku z art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie

Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo

upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania

administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych

innych ustaw - Dz. U. Nr 43, poz. 189).

========================================