I PRN 97/96

Wyrok z dnia 30 października 1996 r.

I PRN 97/96

Niedopuszczalne jest żądanie na podstawie art. 64 KC, wydania przez sąd

orzeczenia stwierdzającego obowiązek danej osoby złożenia oświadczenia

procesowego o cofnięcie pozwu w innej sprawie.

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN: Kazimierz Jaśkowski, Jerzy Kuźniar.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 30 października 1996 r. sprawy z

powództwa Grupy Usługowej [...] Spółki z o.o. w W. przeciwko Grzegorzowi P. o

nakazanie złożenia oświadczenia woli, na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego

Prezesa Sądu Najwyższego [...] od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 28 marca 1996 r. [...]

1. o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.

2. o d d a l i ł wniosek pozwanego o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów

postępowania wywołanego wniesieniem rewizji nadzwyczajnej.

U z a s a d n i e n i e

Grupa Usługowa [...] Sp. z o.o. w W., pozywając Grzegorza P., domagała się

nakazania mu złożenia oświadczenia woli o treści następującej: "W wykonaniu ugody

pozasądowej zawartej w W. dnia 11 października 1994 r. zrzekam się wszelkich rosz-

czeń ze stosunków pracy wobec Grupy Usługowej [...] Sp. z o.o. oraz Firmy Usługowej

GP Grzegorz P. Sp. z o.o. a także cofam pozew z Sądu Pracy przeciwko Firmie Grupa

Usługowa [...] Sp. z o.o. oraz przeciwko Firmie Usługowej GP Grzegorz P. Sp. z o.o.".

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.

Sąd Wojewódzki Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem

z 27 października 1995 r. [...] oddalił powództwo. Sąd ten ustalił następujący stan

faktyczny:

Grzegorz P. sprzedał 19 kwietnia 1994 r. 85% udziałów w swojej Firmie Usłu-

gowej GP Grzegorz P. Sp. z o.o. Nabywcą była spółka komandytowa H.P. z siedzibą w

O. W tym samym czasie powstała Grupa Usługowa [...] spółka z o.o., w której Grzegorz

P. objął funkcję dyrektora generalnego na podstawie kontraktu menadżerskiego.

Jednocześnie pełnił on funkcję Prezesa Zarządu w Firmie Usługowej GP Grzegorz P.

sp. z o.o. pobierając wynagrodzenie na podstawie umowy o pracę z 1 stycznia 1993 r.

Nabywca udziałów w tej Firmie nie uiścił w terminie ustalonym na 12-18 września

1994 r. należnych z tego tytułu kwot. W dniach 10-11 października 1994 r. została

podpisana ugoda pozasądowa pomiędzy Grupą Usługową [...] sp. z o.o. , Firmą

Usługową GP Grzegorz P. a Grzegorzem P. Na mocy tej ugody Grupa Usługowa [...]

sp. z o.o. zobowiązała się do wydania Grzegorzowi P. świadectwa pracy i opinii do 21

października 1994 r. Dokumenty te pozwany otrzymał dopiero 14 grudnia 1994 r. Strony

ugody uzgodniły, ze 31 sierpnia 1994 r. ustały stosunki pracy pomiędzy Grzegorzem P.

a obiema firmami go zatrudniającymi. Ponadto Firma Usługowa GP Grzegorz P.

zobowiązała się w terminie dwóch miesięcy do wykupu z leasingu i przekazania

nieodpłatnie Grzegorzowi P. - w ramach odszkodowania - samochodu Peugeot oraz do

przeniesienia na jego własność przedmiotów wyposażenia mieszkania służbowego.

Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, ponieważ uznał ugodę pozasądową

zawartą na podstawie art. 917 KC za niedopuszczalną w stosunkach z zakresu prawa

pracy. Zdaniem tego Sądu ustawodawca nie przewiduje innego trybu zawarcia ugody

niż w sposób opisany w kodeksie pracy i odpowiednio w przepisach kodeksu

postępowania cywilnego regulujących postępowanie w sprawach z zakresu prawa

pracy.

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 marca 1996 r. oddalił rewizję

strony powodowej od opisanego wyroku.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego w zawartej między stronami ugodzie znajduje się

stwierdzenie, że zrzekają się one roszczeń ze stosunku pracy, zaś pozwany cofa

powództwo wniesione do sądu pracy przeciwko stronie powodowej. Sąd ten nie

podzielił poglądu Sądu I instancji co do generalnej niedopuszczalności zawierania ugód

pozasądowych między pracownikiem a zakładem pracy. Dopuszczalność zawierania

takich ugód jest jednakże ograniczona przez przepisy prawa pracy mające charakter

bezwzględnie obowiązujący. Do takich przepisów należy art. 84 KP, z którego wynika,

że wszelkie oświadczenia woli pracownika, również zawarte w ugodach pozasądowych,

dotyczące zrzeczenia się prawa do wynagrodzenia (w tym roszczenia o wynagrodzenie)

są z mocy prawa nieskuteczne i jako sprzeczne z ustawą - nieważne. Ugoda

pozasądowa zawarta między stronami dotyczy cofnięcia powództwa przez pozwanego

w sprawie ze stosunku pracy dotyczącego również wynagrodzenia i zrzeczenia się

roszczeń w tym zakresie. Zdaniem Sądu Apelacyjnego konstrukcja prawna powództwa

byłaby trafna "gdyby roszczenie strony powodowej nie wiązało się z oświadczeniem

woli o charakterze przyczynowym oraz gdyby nie treść przepisu art. 4 KP".

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł rewizję nadzwyczajną od omó-

wionego wyroku. Podniósł zarzut rażącego naruszenia przepisów art. 64 i 917 KC w

związku z art. 300 KP oraz art. 84 i 243 KP i wniósł o uchylenie tego wyroku oraz po-

przedzającego go wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych w Warszawie z dnia 27 października 1995 r. i o nakazanie pozwanemu złożenia

oświadczenia woli zgodnego z treścią ugody zawartej między stronami 11 października

1994 r.

W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono, ze ugoda zawarta między

stronami nie dotyczyła prawa do wynagrodzenia w rozumieniu art. 84 KP. Pozwany

zobowiązał się wycofać dwa powództwa o przywrócenie do pracy, względnie o

odszkodowanie za wadliwie dokonane rozwiązanie stosunku pracy. Co prawda kodeks

pracy postanawia, że pracownikowi przywróconemu do pracy przysługuje wy-

nagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, ale nie jest to wynagrodzenie w rozu-

mieniu art. 84 KP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna nie jest uzasadniona.

Ugoda zawarta między stronami jest umową, o której traktują przepisy art. 917 i

918 KC. Wykonanie zobowiązań wynikających z zawartej ugody może być dochodzone

w taki sposób, jak wykonanie innych umów. W szczególności, gdyby ugoda zawierała

zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, możliwe byłoby dochodzenie złożenia

tego oświadczenia poprzez żądanie stwierdzenia w orzeczeniu sądu takiego obowiązku

(art. 64 KC). Przepis art. 64 KC dotyczy oświadczeń woli. Zgodnie z treścią art. 60 KC

oświadczenie woli to wyrażenie woli osoby dokonywającej czynności prawnej.

Zobowiązanie Grzegorza P. zawarte w punkcie 4 ugody (na który powołuje się strona

powodowa - jak oświadczył jej pełnomocnik na rozprawie przed Sądem Najwyższym)

nie jest zobowiązaniem do złożenia oświadczenia woli w rozumieniu powołanych

przepisów. Grzegorz P. zobowiązał się w nim do "wycofania pozwu z Sądu Pracy

przeciwko Firmie Grupa Usługowa [...] Sp. z o.o. oraz przeciwko Firmie Usługowej GP

Grzegorz P. Sp. z o.o.". Z treści tego zobowiązania wynika w sposób nie budzący

wątpliwości, że nie dotyczy ono złożenia oświadczenia woli osoby dokonującej

czynności prawnej. Pozwany w niniejszej sprawie zobowiązał się do dokonania

czynności procesowej, o której mowa w art. 203 KPC. Cofnięcie pozwu nie jest

czynnością prawną, a oświadczenie o cofnięciu pozwu nie jest oświadczeniem woli, o

którym mowa w art. 60 i 64 KC. Cofnięcie pozwu jest czynnością procesową. Jest to akt

dyspozycyjny strony procesu podlegający kontroli sądu (art. 203 § 4 KPC). W razie

sprzeciwu Sądu nie dochodzi do skutecznego cofnięcia pozwu, a wszelkie czynności,

choćby podjęte poza sądem, dla uchylenia się od skutków takiego sprzeciwu są

nieważne (art. 203 § 4 zdanie drugie KPC).

Wykonanie zobowiązania do cofnięcia pozwu zawartego w umowie (ugodzie) nie

może być zatem dochodzone tak, jakby stanowiło zobowiązanie do złożenia

oświadczenia woli osoby dokonującej czynności prawnej. Zawarcie ugody pozasądowej

ma ten skutek, że "uchyla" istniejący spór (art. 917 KC). W razie dochodzenia przed

sądem przez jedną ze stron tej umowy roszczenia "uchylonego" wobec zawarcia ugody,

druga strona może podnieść stosowny zarzut, żądając oddalenia powództwa. Zarzut

ten podlegałby ocenie sądu orzekającego w sprawie sporu objętego treścią ugody

pozasądowej. Natomiast orzeczenie sądu nie może zastępować oświadczenia o

dokonaniu czynności procesowej w innej sprawie. Takiego żądania nie dotyczy przepis

art. 64 KC.

Prawidłowe są rozważania Sądu Apelacyjnego co do dopuszczalności ugód w

sprawach ze stosunku pracy, natomiast bezpodstawny jest pogląd o "trafności"

konstrukcji prawnej pozwu.

Żądanie pozwu obejmuje nakazanie złożenia oświadczenia "woli" o cofnięciu

pozwu oraz oświadczenia o zrzeczeniu się "wszelkich roszczeń ze stosunków pracy

wobec Grupy Usługowej [...] Sp. z o.o. Firmy Usługowej GP Grzegorz P.". Co do drugiej

części żądania pozwu stwierdzić należy, że nie znajduje ono oparcia w treści zawartej

między stronami ugody. Pozwany Grzegorz P. nie zrzekł się "wszelkich roszczeń ze

stosunków pracy". Punkt 7 ugody sformułowany jest następująco: "wszystkie strony

ugody oświadczają, że nie będą zgłaszały dalszych wzajemnych roszczeń ze

stosunków pracy". Jest to sformułowanie inne niż zawarte w pozwie. Wymagałoby ono

w razie potrzeby ewentualnie interpretacji, można jednak zauważyć, ze nie jest to

oświadczenie o zrzeczeniu się roszczeń. Zrzeczenie się "wszelkich" roszczeń

(pomijając już rozważaną przez Sąd Apelacyjny kwestię zrzeczenia się wynagrodzenia

za pracę), mogących ujawnić się w przyszłości musiałoby być uznane za

niedopuszczalne. Jest to sformułowanie wykraczające poza przesłanki z art. 917 KC, w

którym mowa jest jedynie - między innymi - o uchyleniu sporu istniejącego lub

mogącego powstać w zakresie istniejącego stosunku prawnego. Spór mogący powstać,

to nie zrzeczenie się "wszelkich roszczeń ze stosunków pracy". Pracownik nie mógłby

zrzec się skutecznie wszelkich roszczeń ze stosunku pracy, gdyż co do niektórych

roszczeń mogłaby być to czynność prawna sprzeczna z ustawą, albo z zasadami

współżycia społecznego (w zależności od tego jakich roszczeń dotyczyłoby zrzeczenie,

np. wynagrodzenia, odszkodowania związanego z zachorowaniem na chorobę

zawodową itp.).

Podkreślić jednak trzeba, że zrzeczenie się roszczeń nie wynika z treści ugody,

nie może być w szczególności wyinterpretowane z oświadczenia o niezgłaszaniu

"dalszych wzajemnych roszczeń ze stosunków pracy".

Nie można zatem podzielić poglądu rewizji nadzwyczajnej co do tego, by w

zaskarżonym wyroku i poprzedzającym go wyroku Sądu I instancji doszło do rażącego

naruszenia prawa. Powództwo nie mogło być uwzględnione, aczkolwiek z innych

przyczyn niż wskazane w uzasadnieniach obu wyroków.

Rewizja nadzwyczajna podlegała zatem oddaleniu na podstawie dotychczaso-

wego art. 421 § 1 KPC w związku z art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o

zmianie Kodeksu postępowania cywilnego... (Dz. U. Nr 43, poz. 189).

========================================