III ARN 15/96

Wyrok z dnia 4 grudnia 1996 r.

III ARN 15/96

Mianowanemu pracownikowi kolejowemu w sprawie przeniesienia na inne

stanowisko przysługuje droga sądowa (przed sądem pracy)

Przewodniczący: SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie: SN

Janusz Łętowski, NSA Jerzy Sulimierski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 1996 r. sprawy ze skargi

Tadeusza J. na decyzję Dyrektora Generalnego Polskich Kolei Państwowych z dnia 15

lipca 1994 r. [...] w przedmiocie zmiany stanowiska pracy, na skutek rewizji nadzwy-

czajnej Rzecznika Praw Obywatelskich [...] od postanowienia Naczelnego Sądu

Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 1994 r. [...]

o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.

U z a s a d n i e n i e

Naczelny Dyrektor Śląskiego Okręgu Kolei Państwowych w K. decyzją z dnia 23

maja 1994 r. wyznaczył z dniem 1 lipca 1994 r. pracownikowi mianowanemu [...] DOKP

w K. Tadeuszowi J. nowe stanowisko pracy - kontrolera do spraw inwentaryzacji w

Biurze Ekonomiczno-Finansowym (z zachowaniem dotychczasowego wynagrodzenia).

Po rozpoznaniu odwołania Tadeusza J. powyższą decyzję utrzymał w mocy Dyrektor

Generalny Polskich Kolei Państwowych decyzją z dnia 15 lipca1994 r. [...].

Tę ostatnio wymienioną decyzję Tadeusz J. zaskarżył do Naczelnego Sądu

Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 listopada 1994 r. [...]

skargę odrzucił na podstawie art. 196 § 4 pkt 7 KPA. NSA przyjął, że skarga jest

niedopuszczalna w świetle zmiany § 46 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27

grudnia 1974 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników kolejowych (Dz. U. Nr 51,

poz. 327) wynikającej z nowelizacji dokonanej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia

20 kwietnia 1993 r. (Dz. U. Nr 35, poz. 155) i obowiązującej od 19 maja 1993 r. Skoro

obowiązujący odtąd przepis § 46 powołanego rozporządzenia nie wyłącza właściwości

sądów pracy w sprawach ze stosunku pracy pracowników kolejowych, to - zdaniem

NSA - te sądy, a nie NSA są rzeczowo właściwe w takich sprawach.

Powyższe postanowienie NSA zostało zaskarżone rewizją nadzwyczajną wnie-

sioną przez Rzecznika Praw Obywatelskich do Sądu Najwyższego w dniu 1 marca

1996 r. Skarżący zarzucił rażące naruszenie przepisów stanowiących podstawę zas-

karżonego postanowienia oraz naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej i na

podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz obowią-

zującego wówczas art. 421 KPC żądał uchylenia zaskarżonego postanowienia i prze-

kazania sprawy do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej Rzecznik Praw Obywatelskich podniósł,

że w konsekwencji wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu NSA poglądu o

właściwości sądu powszechnego w rozpatrywanej sprawie, Tadeusz J. wystąpił z od-

powiednim powództwem do Sądu Pracy. Jednakże ani Sąd Rejonowy w Katowicach ani

Sąd Wojewódzki w Katowicach nie podzieliły stanowiska Naczelnego Sądu Admi-

nistracyjnego a pozew Tadeusza J. o przywrócenie go na poprzednio zajmowane

stanowisko został odrzucony.

Rzecznik Praw Obywatelskich podzielił interpretację [...] przyjętą w orzeczeniach

Sądów Rejonowego i Wojewódzkiego w Katowicach wskazując na to, że powoływany w

tych orzeczeniach § 46 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w

sprawie praw i obowiązków pracowników kolejowych, w brzmieniu ustalonym nowelą z

dnia 20 kwietnia 1993 r., stanowi o tym, że odwołania kolejowych pracowników

mianowanych w sprawach dotyczących rozwiązania stosunku pracy, wyznaczenia na

inne stanowisko lub przeniesienia do innej jednostki organizacyjnej rozpatruje kierownik

jednostki nadrzędnej nad jednostką organizacyjną zatrudniającą pracownika, w trybie

przepisów o postępowaniu administracyjnym. Ustalony został w ten sposób - zdaniem

Rzecznika Praw Obywatelskich - tryb postępowania administracyjnego i w konsekwencji

poddanie wydanej w tym trybie decyzji ostatecznej - kontroli Naczelnego Sądu

Administracyjnego na podstawie art. 196 § 1 i § 2 KPA. Zasad tych nie zmieniają

przepisy ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, która weszła w życie od 1

października 1995 r.

Sąd Najwyższy na wniosek prokuratora odroczył rozprawę w związku z tym, że

wynikające w rozpatrywanej sprawie zagadnienie prawne dotyczące dopuszczalności

skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzje, o których mowa w § 46

powołanego rozporządzenia Rady Ministrów, zostało poddane rozpoznaniu Sądu

Najwyższego w składzie siedmiu sędziów w sprawie III AZP 3/96. W podjętej w tej

sprawie uchwale z dnia 22 października 1996 r. Sąd Najwyższy [...] wyjaśnił, że "Mia-

nowanemu pracownikowi kolejowemu w sprawie rozwiązania stosunku pracy przysłu-

guje odwołanie do sądu pracy, natomiast nie przysługuje mu skarga do Naczelnego

Sądu Administracyjnego na decyzję kierownika jednostki nadrzędnej nad jednostką

organizacyjną zatrudniającą pracownika wydaną na podstawie § 6 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników

kolejowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r., Nr 98, poz. 449)".

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym rewizję nadzwyczajną Rzecznika Praw

Obywatelskich od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17

listopada 1974 r. uznał, że rozstrzygnięta w powołanej wyżej uchwale kwestia prawna

odnosi się wprawdzie bezpośrednio do [...] rozwiązania stosunku pracy z mianowanym

pracownikiem kolejowym, ale jest identyczna również w stanie faktycznym, w którym

chodziło o dochodzenie roszczeń wynikających z wyznaczenia mianowanego

pracownika kolejowego na inne stanowisko. Oba bowiem te przypadki zostały jednolicie

uregulowane w powołanym przepisie.

Rozpoznający niniejszą sprawę skład Sądu Najwyższego podziela stanowisko

wyrażone w uchwale składu 7 sędziów. Wynika ono z analizy z § 46 rozporządzenia

Rady Ministrów w sprawie praw i obowiązków pracowników kolejowych, jako aktu

wykonawczego do Kodeksu pracy (art. 298 KP) z uwzględnieniem zmian, jakie nas-

tępowały w ustawowo określonym systemie rozpoznawania spraw ze stosunków pracy.

Sprawy wymienione w § 46 rozporządzenia z 27 grudnia 1974 r. są typowymi

sprawami ze stosunku pracy i jako takie mieszczą się w pojęciu spraw z zakresu prawa

pracy w rozumieniu Kodeksu postępowania cywilnego i tym samym należą do

właściwości sądów powszechnych (sądów pracy). Po to, by mogły one trafić na drogę

sądownictwa administracyjnego, potrzebny jest przepis szczególny, który przewi-

dywałby (jak § 46 analizowanego rozporządzenia w pierwotnym jego brzmieniu) ich

wyłączenie z drogi sądownictwa powszechnego (sądownictwa pracy), bądź też, nie

rozstrzygając sprawy w ten sposób, pozytywnie stwierdzałby, że należą one do właś-

ciwości NSA. Nie wystarczy natomiast norma postanawiająca, iż są one rozstrzygane w

drodze decyzji administracyjnych, czy też że rozstrzyga się o nich "w trybie przepisów o

postępowaniu administracyjnym".

Przepis § 46 rozporządzenia z dnia 27 grudnia 1974 r., w nowym brzmieniu, nie

zawiera stwierdzenia, iż wymienione w nim sprawy nie należą (są wyłączone) do

właściwości sądów powszechnych (sądów pracy) ani też nie formułuje pozytywnie uję-

tego stwierdzenia, iż podlegają one rozpoznaniu w trybie skargi do NSA. Dla oceny, na

jakiej drodze mają być rozstrzygane określone sporne sprawy najistotniejsze, w

charakterze punktu wyjścia i ogólnej zasady jest ustalenie natury prawnej stosunku

prawnego, z którego spory wynikają, nie zaś rodzaj i charakter czynności (szeroko ro-

zumianych) stanowiących ich przedmiot. Stąd też zastosowanie w jakimś przypadku do

określonej czynności mieszczącej się w stosunku pracy (w obrębie spraw z zakresu

prawa pracy) procedury administracyjnej nie oznacza, iż powstały na tym tle spór

przestaje być sporem ze stosunku pracy i nie podlega rozpoznaniu na drodze postę-

powania przed sądami pracy. Po to, by droga ta została wyłączona potrzebny jest wy-

raźny przepis. Obecnie (od 1993 r.), gdy idzie o mianowanych pracowników kolejowych,

przepisu takiego brakuje.

Na uwadze należy także mieć to, ze skutkiem nowelizacji art. 298 KP, w wyniku

uchwalenia ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o

zmianie niektórych ustaw, Rada Ministrów utraciła kompetencję do wyłączania moż-

liwości dochodzenia roszczeń na drodze sądownictwa powszechnego (sądownictwa

pracy). Ustawodawca dał tym samym wyraz [...] stanowisku, iż kwestie tego typu nie

powinny być rozstrzygane w aktach wykonawczych. Zmiana dokonana w art. 298 KP

powinna być ponadto rozumiana jako wyraz generalnego stanowiska prawodawcy, iż w

ogóle od zasady, że sprawy z zakresu prawa pracy należą do sądownictwa pracy nie

należy wprowadzać [...] wyjątków, a jeżeli jest to w jakichś szczególnie uzasadnionych

przypadkach konieczne, może nastąpić tylko w drodze ustawy regulującej materię

prawa pracy, a nie stosunki administracyjnoprawne.

Z powyższych przyczyn rewizja nadzwyczajna Rzecznika Praw Obywatelskich

nie mogła być uwzględniona.

========================================