I PKN 39/96

Wyrok z dnia 11 grudnia 1996 r.

I PKN 39/96

Wypowiedzenie umowy o pracę w okresie pierwszych trzech miesięcy

urlopu wychowawczego, w przypadku udzielenia pracownikowi tego urlopu na

okres dłuższy niż trzy miesiące jest dopuszczalne, jeżeli zwolnienie z pracy

nastąpiło z przyczyn dotyczących zakładu pracy (art. 1 ust. 1 i art. 5 ust. 3 ustawy

z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracow-

nikami stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie

niektórych ustaw - Dz. U. z 1990 r., Nr 4, poz. 19 ze zm).

Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra, Sędziowie: SN Maria Mańkowska, SA

Mieczysław Bareja (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 1996 r. sprawy z powództwa

Elżbiety M. przeciwko Państwowemu Przedsiębiorstwu Użyteczności Publicznej "Poczta

Polska" - Rejonowemu Urzędowi Pocztowemu w B.B. o uznanie wypowiedzenia umowy

o pracę za bezskuteczne, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej z dnia 8 sierpnia 1996 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 15 marca 1991 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Wadowicach

oddalił powództwo Elżbiety M. o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za

bezskuteczne. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka od 20 czerwca 1988 r. była zatrud-

niona w Urzędzie Pocztowym w Z. na stanowisku telefonistki. Powódka była pracownicą

Przedsiębiorstwa Użyteczności Publicznej "Poczta Polska" - Rejonowego Urzędu

Poczty w B.B., zaś faktycznie jako telefonistka obsługująca ręczną centralę telefoniczną

w Z. świadczyła pracę na rzecz Telekomunikacji Polskiej SA, przy czym zgodnie z

porozumieniem pomiędzy zakładami pracy, Telekomunikacja Polska SA wynagrodzenie

powódki refundowała Rejonowemu Urzędowi Poczty. Sytuacja ta wiązała się z

wyodrębnieniem przedsiębiorstwa Telekomunikacja Polska SA ze struktury

Przedsiębiorstwa Użyteczności Publicznej "Poczta Polska" w 1992 r. Z końcem grudnia

1995 r. Telekomunikacja Polska SA zlikwidowała ręczne centrale telefoniczne w B. i Z.

podłączając sieć telefoniczną z tych obszarów do centrali automatycznej. W związku z

tym zakład pracy (Rejonowy Urząd Poczty w B.B.) wypowiedział i rozwiązał umowę o

pracę z 12 telefonistkami obsługującymi dotychczas ręczne centrale telefoniczne, w tym

i z powódką. Elżbieta M. pismo dotyczące wypowiedzenia umowy o pracę z dniem 1

lutego 1996 r., z terminem rozwiązania umowy dnia 29 lutego 1996 r., otrzymała w dniu

30 stycznia 1996 r. Działające w pozwanym zakładzie pracy związki zawodowe nie

zgłosiły zastrzeżeń do tych wypowiedzeń. Sąd Pracy stwierdził zgodność

wypowiedzenia z prawem i zasadność tego wypowiedzenia. W szczególności,

powołując się na przepis art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących

zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r., Nr 4, poz. 19 ze zm.),

uznał za dopuszczalne wypowiedzenie umowy o pracę w okresie urlopu

wychowawczego, z jakiego powódka korzystała od 2 stycznia 1996 r. W motywach

wyroku Sąd Pracy dodatkowo wskazał na uprawnienia powódki wynikające z

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów

wychowawczych (Dz. U. z 1990 r., Nr 76, poz. 454 ze zm., Dz. U. z 1992 r., Nr 41, poz.

179). W rewizji pełnomocnik powódki zarzucił naruszenie prawa materialnego

polegające na błędnym zastosowaniu ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Twierdził, że

ustawa ma wyłączne zastosowanie do przedsiębiorstw podupadających i likwidowa-

nych, tymczasem pozwany zakład pracy nie znajduje się w takiej sytuacji ekonomicznej.

Nadto powódka w dacie wypowiedzenia umowy o pracę, jak i jej rozwiązania nie

przebywała jeszcze na urlopie wychowawczym przez okres trzech miesięcy i zdaniem

rewizji z tej przyczyny przepis art. 5 ust. 3 wyżej wskazanej ustawy nie może być

stosowany wobec powódki. Powołując się na ukończenie przez powódkę dodatkowego

kursu, rewizja wywodzi, że była ona przygotowana zawodowo do wykonywania innej

pracy i taką inną pracę, niezależnie od obsługi centrali telefonicznej, wykonywała

obsługując okienko pocztowe. Okoliczności te nie zostały zaś zbadane i ocenione przez

Sąd Pracy pomimo zgłoszonych dowodów.

Wyrokiem z dnia 8 sierpnia 1996 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Bielsku-Białej oddalił rewizję. W motywach wyroku stwierdził, że

ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. ma zastosowanie, zgodnie z art. 1, nie tylko do

przedsiębiorstw słabych ekonomicznie, lecz także w przypadkach zakładów pracy

dokonujących zmian organizacyjnych, zmian w produkcji albo technologii, w tym także

w sytuacjach, gdy zmiany te następują w celu poprawy warunków pracy lub warunków

środowiska naturalnego. Likwidacja ręcznych central telefonicznych i zastąpienie ich

centralami automatycznymi jest taką zmianą organizacyjną. Konsekwencją

przeprowadzenia takiej zmiany jest zwolnienie z pracy zbędnych w nowej sytuacji

telefonistek obsługujących ręczne centrale telefoniczne. Skoro powódka nie ma za-

wodowego przygotowania do obsługi automatycznej centrali telefonicznej, to wypo-

wiedzenie jej umowy o pracę było koniecznością organizacyjną i ekonomiczną.

Wskazując na treść dokumentów stosunku pracy (akta osobowe), w tym treść umów o

pracę i fakt w sprawie bezsporny, że powódka była zatrudniona przez cały okres pracy

od 1988 r. na etacie telefonistki i praca telefonistki stanowiła jej podstawowe obowiązki

pracownicze, Sąd Wojewódzki stwierdził, że ewentualne dodatkowe czynności, jakie

wykonywała, nie zmieniają sytuacji prawnej w sprawie. Dokonując szczegółowej analizy

przepisu art. 5 ust. 3 wyżej wskazanej ustawy Sąd Wojewódzki uznał dopuszczalność

wypowiedzenia umowy o pracę pracownicy korzystającej z urlopu wychowawczego

również w trakcie trzech pierwszych miesięcy korzystania z tego urlopu, w sytuacji, w

której urlop wychowawczy udzielony został na okres trzech lat.

W kasacji pełnomocnik powódki, zarzucając naruszenie prawa materialnego (art.

5 ust. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.), wywodził, że przepis ten nie pozwala na

dokonanie wypowiedzenia umowy o pracę pracownicy korzystającej z urlopu wy-

chowawczego w okresie trzech pierwszych miesięcy korzystania z tego urlopu. W ogóle

kwestionował dopuszczalność wypowiedzenia umowy o pracę w okresie urlopu

wychowawczego twierdząc, że zakład pracy nie ma interesu w tym, aby dokonywać w

tego rodzaju sytuacji wypowiedzenia umowy o pracę, skoro będzie to mógł uczynić po

zakończeniu urlopu wychowawczego. Zarzucił również naruszenie prawa procesowego,

polegające na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy

okoliczności poprzez pominięcie dowodu z zeznań świadków na okoliczności związane

z zakresem obowiązków powódki. Powołując się na świadectwo dotyczące ukończenia

kursu zawodowego wywodził, że powódka ma przygotowanie zawodowe do

wykonywania innej pracy niż telefonistka w Urzędzie Pocztowym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie jest zasadna.

Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie

niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) wprowadziła istotne zmiany w

polskim prawie pracy. W sytuacji głębokich przemian ustrojowych, obejmujących całość

życia gospodarczego, zaszła konieczność dokonania zmian w systemie prawnym i

umożliwienia podmiotom gospodarczym przekształceń nie tylko ekonomicznych, lecz

także organizacyjnych i technologicznych, przy zachowaniu uprawnień tak związków

zawodowych, jak i uprawnień pracowniczych w możliwych do utrzymania granicach. Art.

5 ust. 3 tej ustawy stworzył możliwość prawną rozwiązania umowy o pracę z

pracownikami, którzy korzystają z długotrwałego urlopu. Przepis ten ogranicza zakaz

wypowiadania umów o pracę zawarty w art. 41 KP. Nadal przepis art. 41 KP chroni

prawo do wypoczynku przysługujące pracownikowi nawet w sytuacji, w której po stronie

zakładu pracy istnieją podstawy do rozwiązania umowy o pracę określone w art. 1

powołanej wyżej ustawy. W takiej sytuacji ochrona dotyczy tylko urlopów trwających

krócej niż trzy miesiące. W pozostałych przypadkach, niezależnie od charakteru urlopu

[...] ustawodawca uznał, że nie zachodzi konieczność szczególnej ochrony prawa do

urlopu (do wypoczynku). W związku z tą ustawową zmianą uległy zmianie przepisy

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wycho-

wawczych (Dz. U. z 1990 r., Nr 76, poz. 454 ze zmianą w Dz. U. z 1992 r., Nr 41, poz.

179), obowiązującego w dacie rozwiązania umowy o pracę (obowiązującego do dnia 2

czerwca 1996 r.). Przepis § 4 ust. 5 tego rozporządzenia wprost stwierdza, że zakaz

wypowiadania umów o pracę pracownikom korzystającym z urlopu wychowawczego nie

ma zastosowania w sytuacji, w której stosowane są w zakładzie pracy zwolnienia z

pracy określone art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Twierdzenia zawarte w

kasacji, jakoby przepis art. 5 ust. 3 tej ustawy chronił przed wypowiedzeniem umowy o

pracę pracownika korzystającego z urlopu trwającego dłużej niż trzy miesiące w okresie

pierwszych trzech miesięcy trwania urlopu, jest sprzeczne z tym przepisem i to

niezależnie od tego, czy zastosuje się do niego wykładnię gramatyczną, logiczną czy

celowościową. Z tych względów zarzut naruszenia prawa materialnego podniesiony w

kasacji nie jest zasadny.

Orzekające w sprawie Sądy dokonały szczegółowej analizy treści stosunku pracy

łączącego powódkę z pozwanym zakładem pracy. Ustalenia te są prawidłowe.

Powódka została zatrudniona jako telefonistka i przez cały okres pracy w pozwanym

zakładzie pracy, zgodnie z wszystkimi dokumentami stosunku pracy, była zatrudniona

jako telefonistka. Pracę tę faktycznie wykonywała zgodnie ze stanowiskiem służbowym.

Kwestia, że w ramach podziału obowiązków mogła wykonywać dodatkowo również inne

czynności, zasadnie oceniona została przez Sąd Wojewódzki jako nie mająca

znaczenia prawnego w sprawie. Jest bowiem zrozumiałe, że te ewentualne dodatkowe

czynności nie decydowały o zatrudnieniu powódki, o potrzebie i celowości

kontynuowania przez nią stosunku pracy. Podnoszona w kasacji kwestia przydatności

powódki do pracy w urzędzie pocztowym na innym stanowisku pracy wykracza poza

przedmiot sporu (poza ocenę prawną dopuszczalności wypowiedzenia umowy o pracę).

Z tych wszystkich przyczyn uznając kasację za niezasadną, stosownie do art.

393

12

KPC orzeczono jak w sentencji.

========================================