II UKN 39/96

Wyrok z dnia 8 stycznia 1997 r.

II UKN 39/96

Odzyskanie przez wnioskoskodawcę prawa własności gospodarstwa

rolnego i ponowne przekazanie go umową dzierżawy na okres 10 lat nie po-

woduje utraty prawa do świadczenia zbiegowego, nabytego na podstawie

przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników

indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268), w warunkach gdy

wnioskodawca nie podjął na własny rachunek prowadzenie gospodarstwa

rolnego.

Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Maria

Mańkowska (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 1997 r. sprawy z wniosku

Edwarda L przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi Re-

gionalnemu w B. o zbieg świadczeń, na skutek kasacji pozwanego od wyroku Sądu

Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 12 wrześ-

nia 1996 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wnioskodawca Edward L. odwołał się od decyzji Kasy Rolniczego Ubezpie-

czenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w B. z dnia 4 września 1995 r., którą

odmówiono mu prawa do świadczenia zbiegowego od dnia 1 września 1995 r. Organ

rentowy ustalił, że na mocy wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 18 lipca

1994 r. [...] wnioskodawca stał się ponownie właścicielem gospodarstwa rolnego, które

następnie wydzierżawił w listopadzie 1994 r. na okres 10 lat. W związku z tym organ

rentowy uznał, że wnioskodawca utracił prawo do renty rolniczej na podstawie art. 28

ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i tym samym do

świadczenia zbiegowego.

W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca podniósł, iż stał się ponownie właś-

cicielem gospodarstwa rolnego od 14 września 1994 r., jednakże do czasu jego

wydzierżawienia w listopadzie 1994 r. nie prowadził działalności gospodarczej.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro-

kiem z dnia 17 maja 1996 r. zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że wnioskodawca

Edward L. jest uprawniony do zbiegu świadczeń od dnia 1 września 1995 r. Sąd wska-

zał bezsporne fakty w sprawie, że Edward L. pobierał od dnia 18 kwietnia 1961 r. rentę

inwalidzką wojskową i przekazał swojemu synowi Ryszardowi L. gospodarstwo rolne

aktem notarialnym z dnia 10 listopada 1987 r. Z tego względu wnioskodawca nabył w

1987 r. prawo do świadczenia zbiegowego, tj. renty inwalidzkiej wojskowej z emeryturą

rolną z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14

grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich

rodzin.

Wyrokiem z dnia 18 lipca 1994 r. [...] Sąd Wojewódzki w Białymstoku rozwiązał

umowę o przekazanie gospodarstwa rolnego przez małżonków L. na rzecz Ryszarda L.,

zawartą w dniu 10 listopada 1987 r. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 13 września

1994 r.

W dniu 21 listopada 1994 r. wnioskodawca zawarł umowę dzierżawy przedmio-

towego gospodarstwa z Grzegorzem L. na okres 10 lat.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uznał, że Edward L.

istotnie stał się ponownie właścicielem gospodarstwa rolnego w dniu 13 września 1994

r., jednakże z uwagi na szczególną porę roku: wrzesień, październik i listopad -

przedmiotowym gospodarstwem rolnym władał nadal Ryszard L., który uprawiał je,

zbierając plony. Ta ostatnia okoliczność nie mogła zatem spowodować utraty prawa do

świadczenia zbiegowego, skoro Edward L. nie rozpoczął prowadzenia działalności

rolniczej na własny rachunek.

Sąd Wojewódzki powołał również art. 28 ust. 9 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.

o ubezpieczeniu społecznym rolników, według którego w przypadku podjęcia

działalności rolniczej na gruncie odzyskanym w wyniku rozwiązania umowy, wypłata nie

ulega zawieszeniu przez okres 1 roku.

Rewizję od powyższego wyroku złożył organ rentowy zarzucając naruszenie

prawa materialnego, a w szczególności art. 107 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. w

związku z art. 35 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. oraz sprzeczność istotnych ustaleń

Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału przez przyjęcie, że Edward L. nie był

właścicielem gospodarstwa rolnego od dnia 13 września 1994 r.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 12

września 1996 r. [...] oddalił rewizję, uznając, że zaskarżony wyrok nie narusza prawa

materialnego i Sąd I instancji nie dopuścił się sprzeczności istotnych ustaleń z treścią

zebranego materiału w sprawie. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Wojewódz-

kiego, że wnioskodawca nabył prawo do świadczenia zbiegowego na podstawie

przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. i wówczas został spełniony warunek prze-

kazania gospodarstwa rolnego. Prawomocne rozwiązanie umowy o przekazaniu tego

gospodarstwa w dniu 13 września 1994 r. spowodowało, że Edward L. stał się

ponownie właścicielem gospodarstwa rolnego, jednakże działalności rolniczej nie pro-

wadził i niezwłocznie przekazał to gospodarstwo umową dzierżawy na okres 10 lat.

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją organ rentowy zarzucając naruszenie prawa

materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 28 ust. 9 ustawy z dnia 20 grudnia

1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, błędną wykładnię art. 107 tej ustawy

oraz art. 8 ust. 3 ustawy z 24 lutego 1990 r. o niektórych warunkach funkcjonowania

ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin przez

przyjęcie, iż warunek przekazania gospodarstwa rolnego jest spełniony, również w

przypadku gdy prawo własności gospodarstwa rolnego odzyskał uprzedni właściciel

tego gospodarstwa i następnie przekazał to gospodarstwo w 1994 r.

Wskazując na powyższą podstawę organ rentowy wnosił o zmianę zaskarżonego

wyroku i oddalenie odwołania, bądź o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku lub Sądowi

Wojewódzkiemu w Białymstoku.

Zdaniem kasacji - Sądy obu instancji błędnie powołały się na art. 28 ust. 9 us-

tawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w myśl którego, w

przypadku podjęcia działalności rolniczej na gruncie odzyskanym w wyniku rozwiązania

umowy, wypłata nie ulega zawieszeniu przez okres jednego roku, bowiem zgodnie z art.

107 tej ustawy, sprawy zbiegu prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego

rolników indywidualnych i członków ich rodzin z prawem do emerytury lub renty z

innego ubezpieczenia społecznego, powinny być rozpatrywane na podstawie przepisów

dotychczasowych, tj. ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników

indywidualnych i członków ich rodzin.

Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o niektórych

warunkach funkcjonowania ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i

członków ich rodzin w 1990 r., należało w terminie do 31 grudnia 1990 r. przekazać

gospodarstwo rolne w celu zachowania uprawnień określonych w art. 4 ust. 2 ustawy z

dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indy-

widualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10,

poz. 53), to znaczy uprawnień do świadczenia zbiegowego. Skoro więc emeryt lub

rencista przejął własność po 31 grudnia 1990 r. całego wcześniej przekazanego

gospodarstwa rolnego, to w ten sposób utracił prawo do zbiegu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W myśl art. 15 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym

rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.),

obowiązującej do dnia 1 stycznia 1991 r., jednym z warunków przyznania rolnikowi

emerytury lub renty było nieodpłatne przekazanie gospodarstwa rolnego następcy lub

Państwu. Zgodnie z art. 35 tej ustawy rolnikowi, który uzyskał prawo do emerytury lub

renty i jednocześnie miał prawo do innego świadczenia przysługiwało tzw. świadczenie

zbiegowe. Było to uzasadnione tym, że rolnik przekazywał swą własność pozbywając

się dochodów osiąganych z prowadzonego gospodarstwa rolnego i nie mógł być

pozbawiony prawa do świadczenia innego obok rolniczego. Kontynuacją takiego

uregulowania był przepis art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy

o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o

zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53, zm. Dz. U. z 1990 r., Nr 14,

poz. 90), który zachował prawo do pobierania obydwu świadczeń w zbiegu na zasadach

dotychczasowych, o ile rolnik przekaże gospodarstwo do dnia 31 grudnia 1990 r. Tak

samo art. 107 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników

(jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r., Nr 71, poz. 342 ze zm.) stanowi, że do zbiegu

świadczeń stosuje się przepisy dotychczasowe.

Oba ostatnio wymienione przepisy uznać należy za szczególne, ponieważ

ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. wprowadziła zasadę jednego świadczenia, bez moż-

liwości ich łączenia.

Kasacja byłaby zatem uzasadniona, gdyby wnioskodawca Edward L. odzyskując

prawo własności gospodarstwa rolnego w dniu 13 września 1994 r., stał się rów-

nocześnie rolnikiem w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., tzn.

prowadził na własny rachunek działalność rolniczą. Przez działalność rolniczą (ust. 3

tego przepisu) rozumie się działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w

tym produkcji ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej, rybnej i leśnej.

Tymczasem wnioskodawca, pomimo wyroku Sądu Wojewódzkiego o rozwią-

zaniu umowy o przekazaniu tego gospodarstwa, który uprawomocnił się w dniu 13

września 1994 r., nie mógł podjąć działalności rolniczej w okresie do 21 listopada 1994

r., tj. do daty umowy dzierżawy tego gospodarstwa na okres 10 lat, ponieważ

gospodarstwem tym nadal władał Ryszard L., zbierając roczne plony. Ma rację Sąd

Apelacyjny, że szczególna pora roku: druga połowa września i dwa miesiące jesienne

uniemożliwiały wnioskodawcy rozpoczęcie prowadzenia działalności rolniczej na własny

rachunek, co powodowałoby utratę prawa do świadczenia zbiegowego w myśl art. 28

ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W szczególnych okolicznościach przedmiotowej sprawy przyjąć należało,

zgodnie z ustaleniami i stanowiskiem Sądów obu instancji, że świadczeniobiorca, który

nie podjął działalności rolniczej, nie traci z mocy tego przepisu prawa do świadczenia

zbiegowego, nabytego na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. Takie

też stanowisko zajął przedstawiciel organu rentowego na rozprawie przed Sądem

Najwyższym wnosząc o oddalenie kasacji.

Sąd Najwyższy podziela jedynie zarzut kasacyjny, że w sprawie nie ma zas-

tosowania art. 28 ust. 9 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

rolników, bowiem wnioskodawca nie podjął działalności gospodarczej. Nie ma to jednak

znaczenia dla ogólnej oceny niezasadności kasacji, bowiem zaskarżony wyrok mimo

tego błędu w uzasadnieniu, odpowiada prawu. Odzyskanie przez wnioskodawcę prawa

własności gospodarstwa rolnego od dnia 13 września 1994 r. i ponowne przekazanie go

umową dzierżawy na okres 10 lat w listopadzie 1994 r. nie powodowało utraty jego

prawa do świadczenia zbiegowego nabytego na podstawie przepisów ustawy z dnia 14

grudnia 1982 r., w warunkach gdy wnioskodawca nie podjął na własny rachunek

prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Z tych też względów i na podstawie art. 393

12

KPC Sąd Najwyższy orzekł, jak w

sentencji.

========================================