I PKN 62/96

Wyrok z dnia 17 stycznia 1997 r.

I PKN 62/96

1. Wskazanie podstawy kasacyjnej (art. 393

3

KPC) przez powołanie

konkretnego przepisu prawa, który miał zostać naruszony oraz uzasadnienie tego

zarzutu, może nastąpić w dowolnym miejscu skargi kasacyjnej. Naruszenie prawa

materialnego, jako podstawa kasacji, może mieć charakter pośredni.

2. Nie dochodzi do porozumienia stron stosunek pracy w zakresie

przekształcenia jego treści tylko przez sam fakt zaprzestania wypłacania przez

pracodawcę określonego składnika wynagrodzenia, przy biernym zachowaniu się

(milczeniu) pracownika.

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski

(sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 1997 r. sprawy z powództwa

Edwarda G. przeciwko "G.-T." Spółka z o.o. w G. o zapłatę, na skutek kasacji powoda

od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z

siedzibą w Gdyni z dnia 2 września 1996 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił rewizję strony pozwanej od wyroku Sądu

Rejonowego-Sądu Pracy w Gdańsku z dnia 14 marca 1996 r. [...] oraz zasądził od

strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 1125 zł (jeden tysiąc sto dwadzieścia pięć)

tytułem kosztów postępowania za drugą i trzecią instancję.

U z a s a d n i e n i e

Powód Edward G. wniósł o zasądzenie od "G.-T." Sp. z o.o. w G. kwoty 8.646,92

zł, jako dodatku za wysługę lat za okres od 26 sierpnia 1993 r. do 30 września 1995 r.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Gdańsku, wyrokiem z dnia 14 marca 1996 r. [...]

uwzględnił powództwo w całości. Sąd Rejonowy ustalił, że powód w dniu 23 czerwca

1992 r. został zatrudniony na czas nie określony w Miejskim Przedsiębiorstwie Turys-

tycznym "G.-T." w G. jako specjalista w zarządzie przedsiębiorstwa. Umowa o pracę

określiła zasady wynagradzania powoda w ten sposób, że ustaliła stawkę płacy

zasadniczej (na 3 000 000 zł), odsyłając w zakresie premii i dodatków do zasad oraz

warunków określonych w przepisach o wynagrodzeniu oraz układzie zbiorowym pracy

dla pracowników MPT "G.-T.". Zasady te szczegółowo określał regulamin zakładowego

systemu wynagradzania pracowników MPT "G.-T." z dnia 28 grudnia 1990 r.

Aktem notarialnym z dnia 29 czerwca 1992 r. (po 6 dniach od zawarcia z po-

wodem umowy o pracę) Miejskie Przedsiębiorstwo Turystyczne "G.-T." zostało

przekształcone w jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, której

udziałowcem była Gmina Miasta G. Prezesem Zarządu Spółki został powód, a jego

wynagrodzenie ustalono uchwałą podjętą na pierwszym Nadzwyczajnym Zgromadzeniu

Wspólników dnia 15 października 1992 r. (czyli po upływie prawie czterech miesięcy od

utworzenia spółki). Uchwała ta, stanowiąca regulamin zarządu, określiła

"wynagrodzenie Prezesa Zarządu za dany miesiąc do dnia 30 czerwca 1993 r. na

poziomie 15 000 000 złotych brutto". Regulamin stwierdzał, że "po tym okresie wy-

nagrodzenie Prezesa Zarządu zostanie ponownie ustalone z uwzględnieniem części

podstawowej stałej i części ruchomej - naliczanej z zysku Spółki". Na podstawie kolejnej

uchwały z dnia 31 stycznia 1994 r. ustalono "wynagrodzenie Prezesa Zarządu Edwarda

G. na 20 mln zł brutto od dnia 1 stycznia 1994 r." Prawnie skutecznej zmiany systemu

wynagradzania pracowników Spółki dokonano od 1 sierpnia 1995 r. Nowy system

wynagradzania nie przewidywał dodatków stażowych. Powód pracował do dnia 31

sierpnia 1995 r. (koniec kadencji) i w całym okresie zatrudnienia nie pobierał dodatku

stażowego.

Sąd Rejonowy uznał, że powodowi przysługiwał dodatek za staż pracy wyni-

kający z regulaminu zakładowego systemu wynagradzania pracowników MPT "G.-T." z

dnia 28 grudnia 1990 r., do którego odsyłała zawarta z powodem umowa o pracę. W

wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa, strona pozwana stała się z mocy prawa, na

podstawie art. 23

1

§ 2 KP, pracodawcą powoda. W wyniku tego przekształcenia nie

uległa zmianie umowa o pracę, w szczególności w zakresie warunków wynagradzania

powoda. Zdaniem Sądu Rejonowego, strony dalej obowiązywał regulamin zakładowego

systemu wynagradzania z dnia 28 grudnia 1990 r. Statut Spółki i regulamin Zarządu nie

pozostawał w sprzeczności z treścią tego zakładowego systemu wynagradzania. Sąd

Rejonowy uznał, że zasady wynagradzania powoda ustalone w uchwałach organów

Spółki "miały odniesienie wyłącznie do należnego powodowi wynagrodzenia

zasadniczego i dodatku funkcyjnego, pozostałe natomiast elementy wynagrodzenia (w

tym dodatek stażowy) przysługiwały powodowi na zasadach ogólnych".

W uwzględnieniu rewizji strony pozwanej, Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni, wyrokiem z dnia 2 września 1996 r.

[...] zmienił wyrok Sądu Rejonowego i oddalił powództwo. Sąd Wojewódzki nie podzielił

stanowiska, że po przekształceniu strony pozwanej, w dalszym ciągu wiązała strony

umowa o pracę i nie uległa ona zmianie, w szczególności w odniesieniu do warunków

wynagradzania określonych w tej umowie. Przeciwko temu poglądowi, zdaniem Sądu

Wojewódzkiego, przemawia to, iż po powołaniu powoda na stanowisko Prezesa nie

pełnił on funkcji głównego specjalisty, ale był osobą kierującą Spółką. W zakresie

ustalenia wynagrodzenia powoda "nastąpiła zmiana natury zasadniczej, i to w oparciu o

przepisy obowiązujące w pozwanej Spółce, zgodnie z Kodeksem handlowym, bez

jakiegokolwiek odniesienia do zakładowego systemu wynagradzania pracowników MPT

"G.-T."". Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, przesądza to o przyjęciu, że "strony zmieniły

treść dotychczas obowiązującej umowy o pracę, w wyniku całkowitej zmiany przedmiotu

czynności wykonywanych przez powoda i zakresu obowiązków służbowych oraz

wysokość wynagrodzenia". Sąd Wojewódzki uznał, że "akt przekształcenia

przedsiębiorstwa państwowego w spółkę z o.o. stanowi wyłączne źródło i podstawę

prawną ustalenia wynagrodzenia powoda", a "wybiórcze zastosowanie uregulowań

zakładowego systemu wynagradzania przedsiębiorstwa" jest niemożliwe.

Od tego wyroku kasację złożył powód, który wniósł o jego uchylenie i oddalenie

rewizji od wyroku Sądu Rejonowego lub o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił naruszenie

przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, a w szczególności art.

369 pkt 2 KPC, 381 § 1 KPC oraz art. 477

4

§ 1 KPC. W komparycji kasacji nie został

wskazany żaden przepis prawa materialnego, który miał być naruszony zaskarżonym

wyrokiem. W uzasadnieniu kasacji w tym zakresie stwierdzono, że "Sąd Wojewódzki

stosując restrykcje wobec powoda w związku z przyznaniem mu wyższego

indywidualnego wynagrodzenia zasadniczego naruszył w sposób rażący przepis art. 18

§ 1 KP. Pominięto w rozumowaniu Sądu Wojewódzkiego, że postanowienia indy-

widualnej umowy o pracę mogą być bardziej korzystne i wiązać strony".

Naruszenie przepisów postępowania polega, zdaniem powoda, na podjęciu

rozstrzygnięcia przez Sąd Wojewódzki bez dostatecznego wyjaśnienia sprawy, przy

czym uzasadnienie orzeczenia nie odpowiada warunkom określonym w art. 328 § 2

KPC. W kasacji wywodzi się nadto, że zgodnie z regulaminem Zarządu i Rady Nad-

zorczej strony pozwanej, w sporach między członkiem Zarządu a Spółką, reprezentuje

ją Rada Nadzorcza. Tymczasem w imieniu strony pozwanej działał Zarząd, co powinno

skutkować uznanie braku należytej reprezentacji, a więc nieważność postępowania,

prowadzącą do uchylenia wyroków Sądów obu instancji i zniesienia postępowania w

sprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty kasacji dotyczące naruszenia przepisów postępowania nie są zasadne.

W szczególności nie jest słuszny zarzut naruszenia przepisu art. 369 pkt 2 KPC (w

brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie

Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo

upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania ad-

ministracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych

innych ustaw - Dz.U. Nr 43, poz. 189), polegający na braku właściwej reprezentacji

strony pozwanej. Przepis art. 203 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia

27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy (Dz. U. Nr 57, poz. 502 ze zm.) stanowi, że w

umowach pomiędzy spółką z ograniczoną odpowiedzialnością a członkami zarządu,

tudzież w sporach z nimi, reprezentuje spółkę rada nadzorcza lub pełnomocnicy,

powołani uchwałą wspólników. Przepis ten dotyczy jednak tylko członków zarządu, a

nie byłych członków zarządu. W sporze powoda, będącego byłym członkiem zarządu

ze Spółką, mógł więc reprezentować Spółkę jej zarząd.

Nie jest również słuszny zarzut naruszenia przepisów art. 381 § 1 KPC, art. 477

4

§ 1 KPC i 328 § 2 KPC. Sąd drugiej instancji nie poczynił bowiem w sprawie żadnych

nowych ustaleń, zwłaszcza odmiennych od ustaleń Sądu drugiej instancji.

Uzasadnienie wyroku Sądu drugiej instancji spełnia wymagania określone art. 328 § 2

KPC.

Sąd Najwyższy uważa, że wskazanie podstaw kasacyjnych, czyli powołanie

konkretnego przepisu prawa, który miał zostać naruszony oraz uzasadnienie w tym

zakresie (art. 393

3

KPC) może nastąpić w dowolnym miejscu skargi kasacyjnej. Dlatego

skutecznie i zasadnie zarzucono w kasacji naruszenie przepisu art. 18 KP, z tym że

przepis ten został naruszony w sposób pośredni. Rozstrzygnięcie sprawy zależało

bowiem od analizy treści łączącego strony stosunku pracy po przekształceniu

przedsiębiorstwa państwowego w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, a także

oceny ewentualnych dalszych zmian warunków płacy powoda w Spółce. Sąd Rejonowy

uznał, że po przekształceniu przedsiębiorstwa państwowego w Spółkę, powód nadal

pozostawał pracownikiem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę i w zakresie

wynagrodzenia stosował się do niego zakładowy system wynagradzania obowiązujący

u strony pozwanej przed przekształceniem w Spółkę z o.o. Sąd Rejonowy powołał się

na przepis art. 23

1

§ 2 KP. Rozumowanie to wymaga istotnych uzupełnień. Przede

wszystkim w sprawie mógł być zastosowany przepis art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca

1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298 ze zm.).

Zgodnie z nim spółka powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa

państwowego wstępowała we wszystkie prawa i obowiązki przekształconego

przedsiębiorstwa. Przepis ten przewidywał więc wejście spółki w całą sytuację prawną

tego przedsiębiorstwa. Z mocy tego przepisu spółka miała takie same obowiązki jak

przekształcone przedsiębiorstwo, możliwe więc było przyjęcie wprost dalszego

związania spółki zakładowym systemem wynagradzania obowiązującym w

przekształconym przedsiębiorstwie. Prawdopodobnie nie miał też zastosowania przepis

art. 23

1

§ 2 KP, lecz należało oceniać roszczenie w oparciu o art. 9 ust. 1 i 4 ustawy z

dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Zgodnie z tym

przepisem pracownicy przekształconego przedsiębiorstwa stawali się z mocy prawa

pracownikami spółki, a za zobowiązania wynikające ze stosunku pracy powstałe przed

przekształceniem przedsiębiorstwa odpowiadała spółka. Przepis art. 9 ustawy o

prywatyzacji był więc przepisem szczególnym i wyłączał art. 23

1

KP. Zastosowanie

wskazanych przepisów ustawy o prywatyzacji wymagałoby jednak poszerzenia ustaleń

faktycznych o okoliczności pominięte przez Sądy. W postępowaniu kasacyjnym jest to

niemożliwe. Nie zmienia to jednak oceny prawnej stanu faktycznego sprawy, gdyż

normy prawne zawarte w art. 9 ust. 1 i 4 ustawy o prywatyzacji i w art. 23

1

KP, w

zakresie pozwalającym na rozstrzygnięcie sprawy, były tożsame. Regulacje wynikające

z tych przepisów sprowadzają się bowiem do stwierdzenia, że w obu przypadkach z

mocy prawa dochodzi do zmiany pracodawcy, przy niezmienionej treści łączącego

strony stosunku pracy. Dotyczy to zarówno treści wynikających z umowy o pracę, jak i

regulacji układowych (zakładowych systemów wynagradzania). Jednak regulacje

układowe w zakresie, w którym układ zbiorowy pracy (zakładowy system

wynagradzania) przestaje wiązać nowego pracodawcę, wchodzą w treść

indywidualnego stosunku pracy poszczególnych pracowników. W tym zakresie

orzecznictwo Sądu Najwyższego jest jednolite. W uchwale składu siedmiu sędziów z

dnia 25 marca 1993 r., I PZP 65/92 (OSNCP 1993 z. 10 poz. 168, OSP 1994 z. 4 poz.

66 z glosą G. Goździewicza) Sąd Najwyższy stwierdził, że postanowienia układu

zbiorowego pracy obowiązującego w przejmowanym zakładzie pracy nie wiążą

pracodawcy przejmującego zakład lub jego część, jeżeli nie jest on podmiotem

reprezentowanym przez stronę tego układu. Wymienionego pracodawcę wiążą

natomiast warunki indywidualnych umów o pracę wynikające z układu zbiorowego pracy

obowiązującego w przejmowanym zakładzie pracy. Odnośnie do warunków płacy

wynikających z zakładowego systemu wynagradzania Sąd Najwyższy uznał, że

pracodawcę przejmującego na zasadzie art. 23

1

§ 2 KP inny zakład pracy wiążą

warunki indywidualnych umów o pracę wynikające z tego systemu obowiązującego w

przejmowanym zakładzie (wyrok z dnia 15 czerwca 1993 r., I PRN 63/93, OSP 1994 z.

5 poz. 95; tak samo wyrok z dnia 21 września 1995 r., I PRN 60/95, OSNAPiUS 1996

nr 7 poz. 100 czy wyrok z dnia 27 czerwca 1996 r., I PRN 44/96, OSNAPiUS 1997 nr 3

poz. 37). Praktycznie identyczną wykładnię Sąd Najwyższy stosował do przekształcenia

przedsiębiorstwa państwowego. W szczególności w uchwale z dnia 2 czerwca 1995 r., I

PZP 16/95 (OSNAPiUS 1995 nr 21 poz. 261, OSP 1996 z. 4 poz. 72 z glosą I.

Sierockiej) stwierdzono, że spółka akcyjna powstała w wyniku przekształcenia

przedsiębiorstwa państwowego na zasadach określonych w ustawie z dnia 13 lipca

1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych nie jest związana postanowieniami

układu zbiorowego pracy obowiązującego w przekształconym przedsiębiorstwie; spółka

wstępuje jednak względem pracowników i byłych pracowników przekształconego

przedsiębiorstwa w obowiązki wynikające z układu zbiorowego pracy dotychczas w nim

obowiązującego; obowiązki wynikające z takiego układu zbiorowego pracy wobec

przejętych pracowników przekształconego przedsiębiorstwa stanowią warunki

indywidualnych umów o pracę. We wszystkich tych orzeczeniach wskazano, że zmiana

treści stosunku pracy po przejęciu zakładu pracy (przekształceniu przedsiębiorstwa w

spółkę) może nastąpić w sposób przewidziany prawem, a więc w drodze

wypowiedzenia zmieniającego lub porozumienia stron. Przedstawiona wykładnia

została potwierdzona przez zmiany ustawowe dokonane ustawą z dnia 29 września

1994 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr

113, poz. 547). Zgodnie bowiem z nowym brzmieniem przepisu art. 241

8

KP w okresie

jednego roku od dnia przejęcia pracowników przez nowego pracodawcę na zasadach

określonych w art. 23

1

KP stosuje się do nich postanowienia układu, którym byli objęci

przed przejęciem. Pracodawca może stosować do tych pracowników korzystniejsze

warunki niż wynikające z dotychczasowego układu. Po upływie okresu stosowania

dotychczasowego układu wynikające z tego układu warunki umów o pracę lub innych

aktów stanowiących podstawę nawiązania stosunku pracy stosuje się do upływu okresu

wypowiedzenia tych warunków.

Podzielając te poglądy należy stwierdzić, że po przekształceniu przedsiębiorstwa

w pozwaną Spółkę treść stosunku pracy powoda, zwłaszcza w zakresie dodatku

stażowego jako składnika jego wynagrodzenia wynikającego z zakładowego systemu

wynagradzania, nie uległa zmianie. Chodzi przy tym nie o dalsze (wybiórcze)

stosowanie do powoda zakładowego systemu wynagradzania, lecz o to, że zasady

płacowe wynikające z tego systemu stały się częścią treści jego indywidualnego

stosunku pracy.

Aby zmienić treść stosunku pracy powoda (pozbawić go dodatku stażowego jako

składnika wynagrodzenia) strona pozwana musiałaby w sposób skuteczny dokonać

wypowiedzenia zmieniającego lub strony musiałyby zawrzeć w tym zakresie

porozumienie. Oczywiste jest, że strona pozwana nie dokonała w tym przedmiocie

wypowiedzenia zmieniającego. Nie może też budzić wątpliwości, że w drodze poro-

zumienia stron zmieniały się elementy treści łączącego strony stosunku pracy, takie jak

np. stanowisko, zakres obowiązków i płaca zasadnicza. Brak jest jednak przesłanek

aby przyjąć, że w wyniku konkludentnego porozumienia stron doszło do przekształcenia

treści stosunku pracy powoda przez pozbawienie go dodatku stażowego. W

szczególności słusznie Sąd Rejonowy przyjął, że zmiany zasad wynagradzania powoda

dotyczyły tylko tzw. płacy zasadniczej i nie obejmowały dodatku stażowego (pomijając

już, że nie dotyczyły całego okresu zatrudnienia powoda). Nie można też przyjąć, aby

doszło do porozumienia stron w zakresie pozbawienia powoda dodatku stażowego w

ten sposób, że strona pozwana przestała ten dodatek wypłacać, a powód nie domagał

się go. W zaprzestaniu wypłaty składnika wynagrodzenia nie można się bowiem

dopatrzyć oferty pracodawcy zawarcia porozumienia z pracownikiem w tym zakresie, a

w biernym zachowaniu (milczeniu) pracownika - zgody na pozbawienie go części

wynagrodzenia. Pracownik może bowiem z różnych przyczyn nie reagować na

niewypłacanie mu określonego składnika wynagrodzenia i nie dochodzić jego zapłaty

na drodze prawnej, aż do upływu okresu przedawnienia.

Sąd Wojewódzki nie uwzględnił wyżej wskazanej wykładni i przyjął, że treść

indywidualnego stosunku pracy powoda wynikająca z umowy o pracę, z uwzględnie-

niem wyżej wskazanych zmian, nie może być dla pracownika korzystniejsza niż ok-

reślona zasadami płacowymi przyjmowanymi przez pracodawcę. W ten sposób poś-

rednio naruszył normę zawartą w przepisach art. 18 KP.

Ponieważ wysokość roszczenia powoda nie była kwestionowana, a w sprawie

doszło wyłącznie do naruszenia prawa materialnego, Sąd Najwyższy zgodnie z art.

393

15

KPC uchylił zaskarżony wyrok Sądu drugiej instancji i oddalił rewizję strony poz-

wanej od wyroku Sądu Rejonowego. O kosztach postępowania za drugą i trzecią

instancję orzeczono na podstawie art. 98 § 1 KPC w związku z art. 393

18

KPC i art. 391

KPC oraz § 18 ust. 1 i 3 w związku z § 17 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 4 czerwca 1992 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w

postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości (Dz.U. Nr 48, poz. 220 ze zm.).

========================================