II UKN 79/96

Wyrok z dnia 14 lutego 1997 r.

II UKN 79/96

1. Wydając decyzję o wymierzeniu dodatkowej składki na ubezpieczenie

społeczne pracowników na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz

rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz.

U. z 1993 r., Nr 68, poz. 330 ze zm.), ZUS działając na wniosek uprawnionego

organu nie ma obowiązku kontrolowania czy i w jaki zakresie doszło do

przekroczenia dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla

zdrowia.

2. Przepis art. 393 pkt 5 KPC nie wyłącza kasacji w sprawie opisanej w

punkcie pierwszym.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Maria

Tyszel, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 1997 r. sprawy z wniosku

Kombinatu Cementowo-Wapienniczego "W." Spółka Akcyjna w D. przeciwko Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ł. o składkę na ubezpieczenie społeczne, na

skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Łodzi z dnia 12 września 1996 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 27 listopada 1995 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w

Z.W. wymierzył Kombinatowi Cementowo-Wapienniczemu "W." SA w D., poczynając

od dnia 1 grudnia 1995 r., dodatkową składkę na ubezpieczenie społeczne pra-

cowników w wysokości 7% podstawy wymiaru składki w związku z wnioskiem Okrę-

gowego Inspektora Pracy w Ł. z dnia 31 października 1995 r. Jako podstawę prawną

decyzji organ rentowy wskazał art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o

organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 1989 r., Nr

25, poz. 137 ze zm.) oraz § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r.

w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne,

zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z

ubezpieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r., Nr 68, poz. 330 ze zm.).

Odwołanie Kombinatu od tej decyzji Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Łodzi oddalił wyrokiem z dnia 15 lipca 1996 r. Sąd ustalił, że wniosek

Okręgowego Inspektora Pracy w Ł. o wymierzenie dodatkowej składki był spo-

wodowany systematycznym wzrostem w latach 1993-1995 liczby pracowników

bezpośrednio produkcyjnych zatrudnionych w warunkach przekroczenia najwyższych

dopuszczalnych stężeń (NDS) i natężeń (NDN) czynników szkodliwych dla zdrowia.

Przekroczenie NDS pyłów w 1993 r. występowało na 24 stanowiskach pracy i obejmo-

wało 152 osoby. Przekroczenie NDN hałasu występowało na 17 stanowiskach obej-

mując 84 osoby. Liczby te uległy znacznemu podwyższeniu w roku 1994 i pierwszym

półroczu 1995 r., dochodząc odpowiednio do 50 stanowisk z 239 osobami pracującymi

w warunkach przekroczenia NDS pyłów i 29 stanowisk z 138 osobami w warunkach

przekraczających NDN hałasu. W toku postępowania odwoławczego Państwowa

Inspekcja Pracy-Okręgowy Inspektorat Pracy w Ł. potwierdził prawidłowość działania

Inspektora Pracy.

Apelację od tego wyroku wniesioną przez Kombinat Cementowo-Wapienniczy

Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił. Sąd ten podzielił trafność zarzutu apelującego, że w

postępowaniu sądowym kontrolą winny być objęte także merytoryczne przesłanki

decyzji "warunkujące ocenę, czy ustalenia uprawnionego inspektora uzasadniały

wymierzenie dodatkowej składki", doszedł jednak do przekonania, że zaskarżony wyrok

jest zasadny. Fakt, że wyniki pomiarów w II półroczu 1995 r. i I półroczu 1996 r.

wykazały poprawę warunków pracy, nie mógł mieć wpływu na ocenę sprawy, która

dotyczy innego okresu. Utrzymująca się poprawa warunków pracy uczyniła skutecznymi

starania zakładu pracy o zaprzestanie pobierania dodatkowej składki na ubezpieczenie

społeczne.

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją Kombinat i zarzucając naruszenie prawa

materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie § 5 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. oraz przepisów postępowania "poprzez

nieustosunkowanie się do przedstawionych dowodów w postaci protokołów kontroli

Państwowej Inspekcji Pracy ze stycznia i lipca 1996 r.", wniósł "o uchylenie zaskarżo-

nego wyroku w całości i uchylenie decyzji ZUS lub uchylenie... wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu lub Sądowi Wojewódzkiemu

w Łodzi".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W myśl art. 392 § 1 KPC kasacja do Sądu Najwyższego przysługuje stronie od

wyroku wydanego przez sąd drugiej instancji i kończącego postępowanie w sprawie (a

więc wyroku oddalającego apelację, albo zmieniającego wyrok sądu pierwszej instancji i

orzekającego co do istoty sprawy).

W rozpoznawanej sprawie kasacja jest możliwa i nie wyłączona przedmiotowo

przez przepis art. 393 pkt 1 i 5 KPC. Przedmiotem sprawy jest zasadność wymierzenia

skarżącemu dodatkowej składki na ubezpieczenie społeczne w oparciu o § 5 ust. 1

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia

społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego

(jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r. Nr 68, poz. 330 ze zm.). Ma ona więc odmienny

charakter od sprawy dotyczącej określenia podstawy wymiaru składek na ubezpie-

czenie społeczne pracowników (§ 7 powołanego rozporządzenia), w której kasacja nie

jest dopuszczalna w myśl art. 393 pkt 5 KPC. Biorąc pod uwagę tę okoliczność oraz

wartość przedmiotu zaskarżenia (znacznie wyższa niż pięć tysięcy złotych), przyjęto

dopuszczalność kasacji w rozpoznawanej sprawie.

Kasacja może być oparta na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego

wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub (i) naruszenie przepisów postępowania,

jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 393

1

KPC). W

niniejszej sprawie - jako jej podstawy - powołano nie tylko naruszenie prawa

materialnego, ale także naruszenie przepisów postępowania, z tym że nie wskazano

jakie przepisy procedury i w jakim stadium postępowania przed sądem drugiej instancji

zostały naruszone. Takie określenie podstawy kasacji nie odpowiada wymaganiom

zawartym w art. 393

3

KPC i stąd uniemożliwia - w tym zakresie - kontrolę sądową

kasacji.

Nie jest natomiast uzasadniona kasacja, gdy zarzuca naruszenie przez Sąd

Apelacyjny prawa materialnego, to jest § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29

stycznia 1990 r. Przepis ten wskazuje na obowiązek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

wymierzenia dodatkowej składki na ubezpieczenie społeczne pracowników zakładu

pracy, w którym stwierdzono pogorszenie warunków pracy, wyrażające się między

innymi wzrostem udziału liczby zatrudnionych w warunkach przekroczenia najwyższych

dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia oraz przy pracach

szczególnie uciążliwych w liczbie zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji, o ile

okręgowy inspektor pracy Państwowej Inspekcji Pracy złoży taki wniosek.

Mimo więc że decyzja w tym przedmiocie - jako dotycząca wymierzenia składek

na ubezpieczenie społeczne - należy do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych i podlega zaskarżeniu (art. 11 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 23 ust. 1 pkt 1

ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecz-

nych - tekst jednolity Dz. U. z 1989 r., Nr 25, poz. 137 ze zm.), to jednak jej mery-

toryczną podstawą jest wniosek uprawnionego inspektora pracy Państwowej Inspekcji

Pracy, który podlega kontroli przewidzianej w ustawie z dnia 6 marca 1981 r. o

Państwowej Inspekcji Pracy (jednolity tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 54, poz. 276 ze zm.). W

tej sprawie wystąpienie Okręgowego Inspektora Pracy w Ł. z dnia 31 października 1995

r. o wymierzenie dodatkowej składki na ubezpieczenie społeczne było weryfikowane w

trakcie postępowania odwoławczego przed Państwową Inspekcją Pracy - Okręgowym

Inspektoratem Pracy w Ł., który w piśmie z dnia 27 lutego 1996 r. potwierdził

prawidłowość działania Okręgowego Inspektora Pracy. W takiej sytuacji organ rentowy

nie ma obowiązku kontrolowania, czy i w jakim zakresie doszło do przekroczenia

dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia, działając jedynie

na wniosek uprawnionego organu.

Postępowanie sądowe objęło ocenę merytorycznych przesłanek decyzji i pot-

wierdziło pogorszenie warunków pracy w Kombinacie, gdy chodzi o czynnik wymieniony

w § 5 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. Ocena

zagrożeń zawodowych objęła lata 1993-1995 i wykazała systematyczny wzrost liczby

pracowników, bezpośrednio produkcyjnych, zatrudnionych w warunkach przekroczenia

najwyższych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia, to zaś uzasadniało

wniosek okręgowego inspektora pracy i decyzję organu rentowego kontrolowaną w toku

postępowania instancyjnego w tej sprawie. Takie stanowisko Sądu Apelacyjnego

wyrażone na podstawie oceny materiału dowodowego nie narusza przepisów

postępowania i nie podlega, w zakresie trafności ustaleń faktycznych, kontroli Sądu

Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym. Nie jest trafny podniesiony w kasacji zarzut

naruszenia prawa materialnego polegający na przyjęciu przez Sąd Apelacyjny, że na

ocenę zasadności i zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie mogą mieć wpływu

wyniki pomiarów za drugie półrocze 1995 r. i pierwsze półrocze 1996 r. Takie

stanowisko Sądu odpowiada prawu, skoro okoliczności te nie dotyczą okresu

poddanego kontroli inspektora pracy. Wykazują one pewną poprawę w zakresie dotąd

istniejących uchybień i jako takie mogą uzasadniać wystąpienie przez uprawniony

organ do Oddziału ZUS o zaniechanie wymierzania dodatkowej składki na ubez-

pieczenie społeczne, ale nie czynią zaskarżonej decyzji "automatycznie" bezzasadną.

Te wszystkie okoliczności dają podstawę do stwierdzenia, że kasacja nie jest

oparta na usprawiedliwionych podstawach, co mając na uwadze orzeczono jak w

sentencji po myśli art. 393

12

KPC.

========================================