III ZP 3/97

Uchwała z dnia 21 lutego 1997 r.

III ZP 3/97

Przewodniczący SSN: Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef

Iwulski, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego,

w sprawie z powództwa Jadwigi K., Elfrydy M. i Renaty Ż. przeciwko Skarbowi Państwa-

Prokuraturze Wojewódzkiej w G. o wypłatę premii, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym

dnia 21 lutego 1997 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki-Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni postanowieniem z dnia 20

października 1996 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 KPC.

Czy przepis § 14 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.04.1995 r. w sprawie

zasad wynagradzania pracowników Urzędów Państwowych (Dz. U. Nr 43, poz. 223) rodził

obowiązek utworzenia funduszu premiowego przez pracodawcę od dnia 1.07.1995 r.;

Jeżeli tak - to czy wobec nieutworzenia funduszu premiowego i nieopracowania zasad

przyznawania premii przysługuje ta premia i na jakich zasadach, czy odszkodowanie na

podstawie przepisów kodeksu cywilnego ?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Przepis § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 1995 r. w

sprawie zasad wynagradzania pracowników urzędów państwowych (Dz. U. Nr 43, poz.

223) zobowiązywał pracodawcę do utworzenia funduszu premiowego. Naruszenie tego

obowiązku może uzasadniać odpowiedzialność odszkodowawczą pracodawcy na

podstawie art. 471 KC w związku z art. 300 KP.

U z a s a d n i e n i e

Wątpliwości Sądu przedstawiającego zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia

powstały w następującej sytuacji.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Gdyni wyrokiem z dnia 8 lipca 1996 r. zasądził na rzecz

trzech powódek premie za okres od dnia 1 lipca 1995 r. do dnia 30 kwietnia 1996 r., z

ustawowymi odsetkami. Powódki pracowały jako maszynistki w Prokuraturze Rejonowej w

G. i były zaliczone przez przepisy płacowe do grupy pracowników pomocniczych. Do dnia

30 czerwca 1995 r. jednym ze składników ich wynagrodzenia był dodatek służbowy,

wypłacany na podstawie § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lutego 1989 r. w

sprawie zasad wynagradzania pracowników urzędów państwowych (Dz. U. Nr 8, poz.. 56 ze

zm.) oraz zarządzenia Prokuratora Generalnego. Od dnia 1 lipca 1995 r. nowe rozporządzenie

Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 1995 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników

urzędów państwowych (Dz. U. Nr 43, poz. 223) wyłączyło możliwość przyznawania

dodatków służbowych pracownikom zatrudnionym na stanowiskach pomocniczych.

Wprowadziło ono jednakże przepis (§ 14) według którego: ust. 1. dla pracowników

zatrudnionych na stanowiskach pomocniczych, robotniczych i obsługi tworzy się fundusz

premiowy w ramach posiadanych środków na wynagrodzenia; ust. 2. wysokość funduszu

premiowego, o którym mowa w ust. 1, oraz zasady przyznawania premii określa kierownik

urzędu. Sąd I instancji ustalił, że na podstawie tego upoważnienia Prokurator Wojewódzki w

G. wydał odpowiednie zarządzenie dopiero dnia 13 maja 1996 r., stosowane od dnia 1 maja

1996 r. Od tej daty powódki otrzymywały premie zgodnie z tym zarządzeniem. Sąd

Rejonowy przyjął, że skoro strona pozwana stosowała w spornym okresie do innych grup

pracowników zarządzenie Prokuratora Generalnego nr 15/94, dotyczące premii mimo, że

utraciło ono moc obowiązującą z uwagi na zaprzestanie obowiązywania rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 18 lutego 1989 r, stanowiącego jego podstawę prawną, to wobec

niewydania w terminie odpowiedniego zarządzenia na podstawie § 14 rozporządzenia z dnia

18 kwietnia 1995 r, należy wobec powódek stosować zarządzenie nr 15/94.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku nie podzielił tego

poglądu. Jego zdaniem zarządzenie nr 15/94 nie może być stosowane do powódek, gdyż po

pierwsze utraciło moc obowiązującą, a po wtóre - nie dotyczyło tej grupy pracowników.

Powódki nie mają prawa do premii ponieważ nie utworzono funduszu premiowego i wbrew

obowiązkowi nie ustalono regulaminu premiowania. Sąd Wojewódzki skłania się do poglądu,

że strona pozwana powinna ponosić odpowiedzialność na podstawie art. 415 KC w związku z

art. 300 KP za zawinione zaniechanie wydania regulaminu premiowania, dostrzega jednakże

trudność w ustaleniu szkody. Niewydanie regulaminu spowodowało negatywne skutki

finansowe dla powódek, jednakże - zdaniem Sądu II instancji - praktycznie nie jest możliwe

ustalenie wysokości szkody.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Prawo do premii może wynikać z umowy o pracę lub przepisów płacowych. W

niniejszej sprawie sytuacja jest o tyle szczególna, że strona pozwana (a powinna nią być

Prokuratura Rejonowa w G. jako zakład pracy zatrudniający powódki) w ogóle nie wydała

regulaminu premiowania, mimo że § 14 rozporządzenia z dnia 18 kwietnia 1995 r. do tego ją

zobowiązywał. W tej sytuacji Sądy słusznie przyjęły, że poczynając od dnia 1 maja 1996 r.

do powódek ma zastosowanie regulamin premiowania wydany przez jednostkę nadrzędną

nad ich zakładem pracy, tj. Prokuraturę Wojewódzką w G.

Trafnie przyjął Sąd Wojewódzki, że do powódek w spornym okresie nie można

stosować zarządzenia nr 15/94, głównie z tego względu, że nie obejmowało ono pra-

cowników pomocniczych (do których należały powódki). Oznaczałoby to bowiem

rozszerzającą wykładnię przepisów płacowych polegającą na stosowaniu ich do grupy

zawodowej, która nie jest nimi objęta. Jest to niedopuszczalne.

Strona pozwana naruszyła jednakże prawo nie wydając regulaminu premiowania

mimo obowiązku wynikającego z § 14 rozporządzenia z dnia 18 kwietnia 1995 r. Obowiązek

ten ciąży na pracodawcy bez względu na wielkość posiadanych środków na wynagrodzenia.

Wielkość tych środków może mieć jedynie wpływ na wysokość premii określonych w

regulaminie. Słusznie Sąd II instancji dopatruje się w tym przypadku odpowiedzialności

pracodawcy na podstawie odpowiednio stosowanych przepisów Kodeksu cywilnego (art. 300

KP). Nie można jednak uznać za prawidłowe wskazanie jako podstawy odpowiedzialności

art. 415 KC w związku z art. 300 KP. Swoje roszczenie powódki wywodzą bowiem ze

stosunku umownego (stosunku pracy), należy zatem stosować do nich art. 471 KC w związku

z art. 300 KP. Obowiązek wydania regulaminu premiowania należy wprawdzie do

zbiorowego prawa pracy, gdyż ten regulamin jest wewnątrzzakładowym źródłem prawa

pracy. W tej płaszczyźnie jego niewydanie nie jest zatem - ściśle rzecz ujmując - określonym

w art. 471 KC niewykonaniem umowy. Obowiązek wydania tego regulaminu jest jednak

także powinnością wobec wszystkich pracowników, których ma dotyczyć, a zatem stanowi

element indywidualnych stosunków pracy. Z tego względu przepis art. 471 KC może mieć w

sprawie odpowiednie zastosowanie.

Nie można podzielić poglądu Sądu II instancji, że mimo stwierdzonego uszczerbku

finansowego po stronie powódek, nie da się ustalić wysokości szkody. W takiej sytuacji,

jeżeli Sąd uzna, że ścisłe udowodnienie wysokości żądania nie jest możliwe lub nader

utrudnione, to może zasądzić odpowiednią sumę według swej oceny opartej na rozważaniu

wszystkich okoliczności sprawy (art. 322 KPC). W niniejszej sprawie szkoda związana jest

normalnym związkiem przyczynowym z niewydaniem regulaminu premiowania przez

kierownika urzędu zatrudniającego powódki (do czasu rozpoczęcia stosowania regulaminu

wydanego przez jednostkę nadrzędną). Wysokość odszkodowania należy zatem ustalić na

podstawie tego regulaminu, z uwzględnieniem przesłanek nabycia i utraty prawa do premii

oraz posiadanych przez pracodawcę środków na wynagrodzenia.

Z tych względów orzeczono, jak w sentencji.

========================================