I PKN 20/97

Wyrok z dnia 27 lutego 1997 r.

I PKN 20/97

Klauzula generalna zawarta w art. 45 KP odnosi się do wszystkich

wypowiedzeń umów o pracę zawartych na czas nie określony, a więc także do

wypowiedzeń dokonywanych z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Na pods-

tawie art. 45 KP sąd pracy może oceniać prawidłowość postępowania pracodaw-

cy w zakresie doboru pracowników przewidzianych do zwolnienia.

Przewodniczący SSN: Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Maria

Mańkowska (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 1997 r. sprawy z powództwa

Antoniego W. przeciwko Przedsiębiorstwu Mechanizacji Budownictwa "Z." w M.P. o

przywrócenie do pracy, na skutek kasacji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 7 listopada 1996 r. [...]

o d d a l i ł kasację

U z a s a d n i e n i e

Powód Antoni W. odwołał się od wypowiedzenia mu umowy o pracę przez

Przedsiębiorstwo Mechanizacji Budownictwa "Z." w M.P., gdzie pracował od 1967 r.

Podał, że ma na utrzymaniu troje dzieci, żona otrzymuje najniższą rentę inwalidzką, był

pracownikiem zdyscyplinowanym, toteż nie wie z jakiego powodu został zwolniony z

pracy.

Strona pozwana nie uznała powództwa podając, że Przedsiębiorstwo znajduje

się w procesie naprawczym i ze względu na znaczne ograniczenie produkcji nie ma

uzasadnienia ekonomicznego dla zatrudnienia 8 kierowców.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Radzyniu Podlaskim wyrokiem z dnia 30 kwietnia

1996 r. przywrócił powoda do pracy na dotychczasowych warunkach w pozwanym

Przedsiębiorstwie i zasądził na jego rzecz kwotę 507,52 zł tytułem wynagrodzenia za

czas pozostawania bez pracy. Sąd ustalił, że powód był zatrudniony u strony pozwanej

od 26 września 1967 r. na podstawie umowy na czas nie określony, od 1 grudnia 1971

r. na stanowisku kierowcy. Posiada prawo jazdy kategorii A, C, D, E oraz uprawnienia

maszynisty ciężkich maszyn. Nie było zastrzeżeń do jego pracy. W ostatnim okresie

zatrudnienia jeździł samochodem ciężarowym tzw. wywrotką, który był wykorzystany

tylko w około 25%. Powód ma najdłuższy, 28-letni staż pracy pośród zatrudnionych

łącznie 6 kierowców. Zdaniem Sądu Rejonowego - strona pozwana dokonała

niewłaściwego wyboru pracownika decydując o wypowiedzeniu powodowi umowy o

pracę z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Nie wzięła bowiem pod uwagę takich

kryteriów, jak staż pracy w tym zakładzie, zakres uprawnień poszczególnych kierowców,

naruszenie dyscypliny pracy przez innych kierowców, a także sytuację majątkową i

rodzinną poszczególnych pracowników.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie w wyrokiem z

dnia 7 listopada 1996 r. oddalił rewizję strony pozwanej i podzielił stanowisko Sądu

Rejonowego, że analiza zatrudnienia, jego racjonalności i przydatności poszczególnych

pracowników dla odpowiedniego funkcjonowania zakładu pracy, nie może mieć

charakteru zupełnie dowolnego, a powinna opierać się na obiektywnych ustaleniach i

ocenach. Wbrew zarzutom rewizyjnym o ingerencji Sądu I instancji w sprawy

wewnątrzorganizacyjne przedsiębiorstwa i ograniczeniu jego prawa do samodzielnego

decydowania o zatrudnieniu pracowników - Sąd Wojewódzki uznał dopuszczalność

kontroli sądowej w zakresie zasadności wypowiedzenia umowy o pracę z przyczyn

dotyczących zakładu pracy, przez którą z jednej strony rozumie się prawdziwość

wskazanej przyczyny, z drugiej zaś trafność wypowiedzenia w świetle całokształtu

okoliczności dotyczących konkretnego pracownika.

Strona pozwana zaskarżyła kasacją powyższy wyrok, zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 1 ustawy z dnia 28 grudnia

1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r., Nr

4, poz. 19 ze zm.) oraz przepisu art. 10 cytowanej ustawy - poprzez błędne przyjęcie,

że nie zachodziły przesłanki dla zastosowania tej ustawy,

2) naruszenie przepisu art. 32 Kodeksu pracy statuującego zasadę swobody

nawiązywania i rozwiązywania umów o pracę,

3) naruszenie przepisu art. 45 Kodeksu pracy poprzez błędne przyjęcie, że

wypowiedzenie umowy o pracę było nieuzasadnione.

Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu lub Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie.

W kasacji zgłoszono wątpliwość, czy w ogóle zasadne jest rozpatrywanie

dokonanego wypowiedzenia umowy o pracę w kontekście art. 45 KP, skoro pozwane

przedsiębiorstwo "Z." wypowiedziało umowę na podstawie przepisu art. 1 w związku z

art. 10 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy. Zdaniem

składającego skargę kasacyjną, ustawa ta ma w tym przypadku pierwszeństwo przed

przepisami Kodeksu pracy, a na pewno wyklucza stosowanie klauzuli generalnej okreś-

lonej w przepisie art. 45 Kodeksu pracy.

W odpowiedzi na kasację powód wskazał, że ma uprawnienia do kierowania

wszystkimi środkami transportowymi, jakimi dysponuje pozwane Przedsiębiorstwo i

posiada aktualne badania, zezwalające na kierowanie samochodami ciężarowymi i

autobusem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie

niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) przewiduje, z przyczyn

wskazanych w art. 1 możliwość zwalniania z pracy pracowników grupowo, bądź indy-

widualnie na podstawie art. 10 ust. 1. Wystąpienie zatem którejkolwiek z sytuacji wy-

mienionych w art. 1 ustawy (przyczyny ekonomiczne, zmiany organizacyjne, produ-

kcyjne albo technologiczne, upadłość lub likwidacja) uzasadnia wypowiedzenie umowy

o pracę, wymagane art. 45 KP. Przepis art. 1 ustawy stanowi zatem konkretyzację

klauzuli generalnej zawartej w art. 45 KP (por. L. Florek - Zwolnienia pracowników z

przyczyn dotyczących zakładów pracy, s. 12).

Mylne jest natomiast stanowisko kasacji, że ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r.

wyklucza stosowanie art. 45 KP. Taki pogląd nie znajduje podstawy prawnej ani

uzasadnienia w przepisach prawa pracy. Klauzula generalna zawarta w art. 45 KP,

zgodnie z którą wypowiedzenie umowy o pracę na czas nie określony powinno być

uzasadnione, odnosi się do wszystkich wypowiedzeń takich umów o pracę, a więc także

do wypowiedzeń dokonanych z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Kodeks pracy nie

dopuszcza dowolności przy rozwiązywaniu umów o pracę, którą strona pozwana

wywodzi bezpodstawnie z art. 32 § 1 KP.

Kasacja jest zatem niezasadna, bowiem Sądy obu instancji nie naruszyły

powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego i prawidłowo wywiodły

na podstawie art. 45 KP prawo sądowej kontroli wypowiedzenia umowy o pracę z

przyczyn dotyczących zakładu pracy, poprzez weryfikację prawidłowości postępowania

pracodawcy w zakresie zastosowanych kryteriów doboru pracowników przewidzianych

do zwolnienia z pracy i zbadanie czy nie doszło do nadużycia prawa pracodawcy.

Wbrew zarzutom kasacyjnym Sąd pierwszej instancji miał prawo badać akta

osobowe pracowników należących do grupy osób, z której dokonywane były zwolnienia.

Wybór pracownika do wypowiedzenia mu umowy o pracę w trybie art. 10 ust. 1 ustawy

z dnia 28 grudnia 1989 r. nie może być dowolny i Sądy obu instancji prawidłowo

przyjęły, że pozwany zakład pracy nadużył prawa, skoro zdecydował o zastosowaniu

wypowiedzenia wobec pracownika najlepszego, z najdłuższym stażem pracy,

obarczonego 5-osobową rodziną i znajdującego się w trudnej sytuacji majątkowej.

Podobne poglądy wyrażone zostały w uchwale pełnego składu Izby Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 1985 r. (III PZP 10/85,

zawierającej wytyczne w przedmiocie stosowania art. 45 KP, OSNCP z 1985 z. 11 poz.

164), która w tezie IX przyjęła, że organ rozpatrujący spory pracownicze nie jest

powołany do badania zasadności i celowości zmniejszenia stanu zatrudnienia.

Okoliczności jednak przemawiające za ochroną pracownika mogą powodować, że

wypowiedzenie umowy konkretnemu pracownikowi jest nieuzasadnione lub sprzeczne z

zasadami współżycia społecznego.

Kierując się powyższymi względami Sąd Najwyższy oddalił kasację strony

pozwanej na podstawie art. 393

12

KPC wobec braku usprawiedliwionych podstaw do jej

uwzględnienia.

========================================