I PKN 52/96

Wyrok z dnia 7 marca 1997 r.

I PKN 52/96

1. Sąd Najwyższy jest związany granicami kasacji (art. 393

11

KPC), może

jednak ocenić naruszenie przepisu wyraźnie nie wskazanego w kasacji, jeżeli

jego błędne zastosowanie doprowadziło do naruszenia innego przepisu wska-

zanego w kasacji.

2. Jeżeli w szkole utrzymują się uniemożliwiające zatrudnienie nauczyciela

mianowanego skutki przeprowadzonych zmian organizacyjnych, to nie jest

wyłączone rozwiązanie z nim stosunku pracy w trybie art. 20 Karty Nauczyciela,

po przywróceniu go do pracy na poprzednich warunkach wyrokiem sądowym z

powodu przeniesienia na inne stanowisko bez jego zgody (art. 18 ust. 1 Karty

Nauczyciela), choćby nie wystąpiły nowe okoliczności.

Przewodniczący Prezes SN: Jan Wasilewski, Sędziowie SN: Józef Iwulski

(sprawozdawca), Kazimierz Jaśkowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 marca 1997 r. sprawy z powództwa

Jana M. przeciwko Zespołowi Szkół Weterynaryjnych w Ł. o przywrócenie do pracy, na

skutek kasacji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Białymstoku z dnia 30 września 1996 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w

Łomży z dnia 28 czerwca 1996 r. [...] i przekazał sprawę temu Sądowi Rejonowemu do

ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Powód Jan M. domagał się przywrócenia do pracy na stanowisko nauczyciela

przedmiotów zawodowych w pozwanym Zespole Szkół Weterynaryjnych w Ł. W

uzasadnieniu pozwu podał, że w wyniku wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z

dnia 14 marca 1996 r., wydanego we wcześniejszej sprawie [...] został przywrócony do

pracy na warunkach sprzed 1 września 1995 r. Pozwana Szkoła nie wykonała wyroku,

lecz w dniu 10 kwietnia 1996 r. rozwiązała z nim umowę o pracę w trybie art. 20 ustawy

z dnia z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.). Powo-

łano się ponownie na zmiany organizacyjne Szkoły w roku szkolnym 1995/1996, które

wskazano już w poprzedniej sprawie, a żadne inne okoliczności nie zaistniały.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Łomży ustalił, że powód 1 września 1977 r. został

mianowany nauczycielem w Zespole Szkół Weterynaryjnych w Ł. i do 30 sierpnia 1995

r. pracował jako nauczyciel przedmiotów zawodowych. W dniu 30 sierpnia 1995 r.

przeniesiono go na stanowisko nauczyciela wychowawcy w internacie pozwanego

zespołu szkół bez jego zgody. Decyzję tę uzasadniono zmianą planu organizacyjnego

Szkoły. Od dnia 1 września 1995 r. powód podjął pracę w internacie jako wychowawca.

Odwołał się do Sądu Pracy. Wyrokiem z dnia 29 grudnia 1995 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd

Pracy w Łomży zasądził na rzecz powoda kwotę 1945,66 zł tytułem odszkodowania za

niezgodne z prawem przeniesienie na inne stanowisko. Sąd Rejonowy ustalił wówczas,

że powoda przeniesiono bez jego zgody na inne stanowisko w trybie art. 18 ust. 1 Karty

Nauczyciela. Sąd uznał wtedy, że przywrócenie do pracy na poprzednie stanowisko

byłoby niecelowe, a nawet niemożliwe ze względu na zmiany organizacyjne strony

pozwanej (art. 45 § 2 w związku z art. 47

1

i 42 § 1 KP oraz art. 98 ust. 1 Karty

Nauczyciela). Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 14 marca 1996 r.

[...] powód został jednak, wskutek zmiany wyroku Sądu Rejonowego, przywrócony do

pracy na warunkach sprzed 1 września 1995 r. Sąd Wojewódzki uznał wówczas, że

przepis art. 45 § 2 KP nie może mieć zastosowania do nauczyciela. Sąd Rejonowy

ustalił też, że w dniu 19 marca 1996 r. powód został "przeniesiony" na stanowisko

nauczyciela zawodu w pozwanej Szkole i pozostawał do dyspozycji dyrektora Szkoły.

Od 19 marca 1996 r. do 23 marca 1996 r. powód praktycznie nic nie robił i oczekiwał na

decyzje dyrektora w pokoju nauczycielskim. W dniu 10 kwietnia 1996 r. powód został

poinformowany, iż z dniem 11 kwietnia 1996 r. zostaje rozwiązana z nim umowa o

pracę w trybie art. 20 Karty Nauczyciela, z uwagi na zaistniałe zmiany organizacyjne

szkoły - likwidację jednego oddziału Technikum Weterynaryjnego i zmiany w programie

nauczania oraz z uwagi na niewyrażenie zgody na przeniesienie na stanowisko

nauczyciela wychowawcy w internacie i niezłożenie wniosku o przeniesienie w stan

nieczynny. Sąd Rejonowy nie podzielił poglądu, że wyrok zapadły w poprzedniej

sprawie był wynikiem tylko błędu formalnego popełnionego przez stronę pozwaną -

brakiem zgody powoda na przejście do pracy w internacie. Wyrok ten obligował,

zdaniem Sądu, dyrekcję pozwanej Szkoły do jego wykonania. "Przeniesienie" powoda z

internatu do szkoły trudno nazwać wykonaniem tego wyroku. Według Sądu

Rejonowego po dniu 14 marca 1996 r. nie zaistniały żadne nowe okoliczności, które

skutkowałyby konieczność rozwiązania z powodem umowy o pracę w trybie art. 20

Karty Nauczyciela. Nie dokonano żadnych nowych, istotnych zmian organizacyjnych,

które nie były przedmiotem rozważań w poprzedniej sprawie. Nadto, zdaniem Sądu

Rejonowego, wybór powoda do rozwiązania umowy o pracę budzi zastrzeżenia. Sąd

uznał, że rozwiązanie z powodem umowy o pracę w trybie art. 20 Karty Nauczyciela w

takich okolicznościach było naruszeniem zasad współżycia społecznego i nie może

zasługiwać na ochronę (art. 8 KP). Uwzględniając to, Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 28

czerwca 1996 r., [...] przywrócił powoda do pracy i zasądził na jego rzecz wynagro-

dzenie za czas pozostawania bez pracy.

Rewizję strony pozwanej od tego wyroku, w zakresie dotyczącym przywrócenia

do pracy, oddalił Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Białymstoku wyrokiem z dnia 30 września 1996 r. [...] Sąd Wojewódzki uznał, że

istotnym w sprawie jest, czy pracodawca wykonał właściwie wyrok z dnia 14 marca

1996 r. i czy rozwiązanie umowy o pracę z powodem na zasadzie art. 20 Karty Nau-

czyciela nie stanowiło nadużycia prawa przez pracodawcę. Sąd Wojewódzki podzielił

ustalenia i oceny Sądu pierwszej instancji. Jego zdaniem, nie stanowiło wykonania

wyroku wręczenie pracownikowi pisma o przeniesieniu go do szkoły, gdy w ślad za tym

pismem nie podjęto nawet próby ustalenia godzin lekcyjnych. Ustalenie planu

organizacji nowego roku szkolnego 1996/1997 z pominięciem powoda nie może mieć,

zdaniem Sądu Wojewódzkiego, żadnego znaczenia dla oceny rozwiązania umowy o

pracę.

Kasację od tego wyroku złożyła strona pozwana. Zarzuciła naruszenie prawa

materialnego przez niewłaściwe zastosowanie konstrukcji naruszenia zasad współżycia

społecznego do rozwiązania umowy w trybie art. 20 Karty Nauczyciela oraz nadużycie

prawa wynikającego z art. 20 Karty Nauczyciela w sytuacji bezspornej redukcji etatów w

szkole, czyli ingerencję Sądu w "zasady reorganizacyjne szkolnictwa". Strona pozwana

podniosła także naruszenie przepisów postępowania przez pominięcie dowodu z

uzupełniającego przesłuchania świadka M. Wniosła o uchylenie orzeczeń Sądów obu

instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sądy obu instancji uznały zasadność powództwa przyjmując, że zastosowanie

przez stronę pozwaną art. 20 Karty Nauczyciela i rozwiązanie z powodem stosunku

pracy było sprzeczne z art. 8 KP (zasadami współżycia społecznego i społeczno-gos-

podarczym przeznaczeniem prawa). W istocie więc kasacja zarzuca naruszenie tego

przepisu, choć nie wymienia go w sposób skonkretyzowany. Sąd Najwyższy jest

wprawdzie związany granicami kasacji (art. 393

11

KPC), jednakże możliwa jest ocena

naruszenia przepisu wyraźnie w kasacji nie wskazanego, jeżeli błędne jego zastoso-

wanie prowadzi w konsekwencji do nieprawidłowego stosowania innego przepisu,

wskazanego w kasacji. Ocena ewentualnego naruszenia art. 8 KP nie była więc w

niniejszej sprawie wyłączona, gdyż Sądy poprzez ten przepis, uznały za nieprawidłowe

rozwiązanie z powodem stosunku pracy w trybie art. 20 Karty Nauczyciela.

Podstawą wyroku Sądu Rejonowego z dnia 29 grudnia 1995 r. [...] zasą-

dzającego na rzecz powoda odszkodowanie było w istocie ustalenie, że w pozwanej

Szkole zaistniały zmiany organizacyjne uzasadniające rozwiązanie z nim stosunku

pracy w trybie art. 20 Karty Nauczyciela. Zamiast tego, pozwana Szkoła w sposób

niezgodny z prawem (art. 18 ust. 1 Karty Nauczyciela), bo bez zgody powoda, prze-

niosła go do internatu. Oceny istnienia tych okoliczności nie zakwestionował Sąd Woje-

wódzki w Białymstoku przy wydaniu wyroku z dnia 14 marca 1996 r. [...] Sąd ten jedynie

uznał, że naruszono przepis art. 18 ust. 1 Karty Nauczyciela i nie można stosować do

rozstrzygnięcia art. 45 § 2 KP.

W rozpoznawanej sprawie pozwana Szkoła z powołaniem się na te same oko-

liczności (twierdząc, że w dalszym ciągu występują skutki zmian organizacyjnych unie-

możliwiające zatrudnienie powoda) rozwiązała stosunek pracy w trybie art. 20 Karty

Nauczyciela. W tej sytuacji rzeczą Sądów było przede wszystkim zbadanie istnienia

(utrzymywania się) skutków zmian organizacyjnych uniemożliwiających zatrudnianie

powoda i ocena prawidłowości rozwiązania z powodem stosunku pracy ze względu na

dobór pracownika podlegającego zwolnieniu (por. wyrok z dnia 7 września 1994 r., I

PRN 56/94, OSNAPiUS 1995 nr 1 poz. 5). Sąd Rejonowy tymczasem w tym zakresie

nie poczynił wyraźnych ustaleń i ocen, przechodząc do analizy czy po rozstrzygnięciu

poprzedniej sprawy zaistniały nowe okoliczności i czy rozwiązanie stosunku pracy nie

naruszyło art. 8 KP, co zostało w znacznej części utożsamione z "niewykonaniem"

poprzedniego orzeczenia Sądu. Takiego rozumowania nie można zaakceptować.

Przedmiot spraw był różny i odmienne były okoliczności faktyczne uzasadniające

ewentualne roszczenia. W pierwszej z nich istota problemu sprowadzała się do

ustalenia, że przeniesienie powoda na inne stanowisko nastąpiło bez jego zgody, czyli z

naruszeniem art. 18 ust. 1 Karty Nauczyciela. W rozpatrywanej sprawie natomiast

istotne były wyżej wskazane okoliczności dotyczące zastosowania art. 20 Karty

Nauczyciela.

Należy stwierdzić, że strona pozwana po przywróceniu powoda na poprzednie

stanowisko miała oczywiście obowiązek wykonać wyrok w tym zakresie. Nie pozbawiło

to jednak jej uprawnienia do rozwiązania z powodem stosunku pracy w trybie art. 20

Karty Nauczyciela, jeżeli skutki zmian organizacyjnych, uniemożliwiające zatrudnienie

powoda, utrzymywały się nadal. Nie było więc konieczne wystąpienie nowych, nie

istniejących poprzednio, okoliczności stanowiących przesłanki rozwiązania stosunku

pracy w tym trybie. Należy także podkreślić, że Sąd nie był uprawniony do oceny

celowości dokonania zmian (por. np. teza IX uchwały pełnego składu Izby Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych Sadu Najwyższego z dnia 27 czerwca 1985 r., III PZP 10/85,

wytyczne w przedmiocie stosowania art. 45 KP, OSNCP 1985 z. 11 poz. 164). Powinien

natomiast ustalić i ocenić ich rzeczywisty charakter oraz stwierdzić, czy dotyczą one

powoda jako nauczyciela, z którym należy rozwiązać stosunek pracy. Pamiętać jednak

należy, że przy wyborze pracownika, z którym zostanie dokonane rozwiązanie stosunku

pracy, niewielkie różnice pomiędzy poszczególnymi pracownikami nie mogą być przez

sąd zakwestionowane (por. teza IX uchwały z dnia 27 czerwca 1985 r., III PZP 10/85).

Dopiero wówczas mógł Sąd przeprowadzić analizę w aspekcie ewentualnego

naruszenia przez stronę pozwaną wymienionych w art. 8 KP zasad współżycia

społecznego czy społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa. Przy czym trzeba

zauważyć, że sugerowana przez Sąd Rejonowy w tym aspekcie potrzeba uprzedniego

zaoferowania powodowi innej odpowiedniej pracy, którą dysponuje strona pozwana nie

mogła stanowić podstawy zastosowania art. 8 KP (patrz teza X uchwały z dnia 27

czerwca 1985 r., III PZP 10/85). Uznać więc należy, że Sąd Rejonowy uwzględnił

powództwo (poprzez art. 8 KP), co najmniej przedwcześnie. Nadto oparł się na

błędnych założeniach, że konieczne jest zaistnienie nowych okoliczności po wydaniu

poprzednich orzeczeń oraz że strona pozwana tych orzeczeń nie wykonała.

Sąd Wojewódzki w istocie zaakceptował to stanowisko, wyprowadzając swoje

rozstrzygnięcie z takich samych, nieprawidłowych przesłanek.

Ostatecznie należy wobec tego stwierdzić, że zaskarżony wyrok narusza przepis

art. 20 Karty Nauczyciela w ten sposób, że uznaje jego zastosowanie przez stronę

pozwaną za nieprawidłowe, bez ustalenia zaistnienia przesłanek tego trybu rozwiązania

stosunku pracy. Przedwczesna oraz oparta na nieprawidłowych podstawach jest także

ocena, że postępowanie strony pozwanej było nadużyciem prawa.

Prowadzi to do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Rejonowego i

przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (art. 393

13

§

1 in fine KPC). Przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji jest niezbędne, gdyż

trzeba poczynić jednoznaczne ustalenia dotyczące utrzymywania się w chwili

rozwiązania stosunku pracy z powodem, zaistniałych wcześniej, okoliczności

wymienionych art. 20 Karty Nauczyciela. Dopiero wówczas będzie możliwa, uwzględ-

niająca powyższe wskazania, analiza czy strona pozwana nie nadużyła swojego prawa

do rozwiązania z powodem stosunku pracy.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 2

KPC w związku z art. 393

19

KPC.

========================================