III ZP 4/97

Uchwała z dnia 11 marca 1997 r.

III ZP 4/97

Przewodniczący SSN: Teresa Romer (sprawozdawca), Sędziowie SN: Teresa

Flemming-Kulesza, Jerzy Kwaśniewski.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego,

w sprawie z wniosku Rejonowego Urzędu Pracy w T.M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziałowi w T.M. o zwrot nienależnych składek, po rozpoznaniu na

posiedzeniu w dniu 11 marca 1997 r., zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd

Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 20

grudnia 1996 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 KPC.

Czy zasiłek szkoleniowy, o którym mowa w art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 14 grudnia

1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 1995 r., Nr 1, poz. 1) jest

tożsamy z zasiłkiem chorobowym w rozumieniu ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

(Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 z późn. zmianami) ?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Zasiłek szkoleniowy, o którym mowa w art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 14 grudnia

1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 1995 r., Nr 1, poz. 1) nie

jest zasiłkiem chorobowym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r., Nr 30, poz. 143 ze zm.).

U z a s a d n i e n i e

Przedstawione w przytoczonym w sentencji zagadnieniu wątpliwości prawne Sądu

Apelacyjnego powstały w następującym stanie faktycznym.

Elżbieta A. została zarejestrowana jako bezrobotna w Rejonowym Urzędzie Pracy w

T.M. 2 czerwca 1993 r. z prawem do zasiłku dla bezrobotnych.

W czasie pobierania zasiłku korzystała ze zwolnienia lekarskiego od 12 września

1994 r. do 9 grudnia tego roku i od 1 stycznia 1995 r. do 7 marca 1995 r. W dniu 17 lutego

1995 r. Elżbieta A. zwróciła się do organu rentowego o przyznanie jej renty inwalidzkiej. Do

wniosku załączyła między innymi zaświadczenie Rejonowego Urzędu Pracy, w którym

potwierdzono pobieranie przez nią nadal zasiłku dla bezrobotnych wypłacanego od 2 czerwca

1993 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.M. przyznał Elżbiecie A. prawo do renty

inwalidzkiej według II grupy inwalidów od dnia 1 listopada 1994 r. - trzy miesiące wstecz od

dnia zgłoszenia wniosku, a od dnia 1 sierpnia 1995 r. rentę inwalidzką według I grupy

inwalidów.

Rejonowy Urząd Pracy zwrócił się do organu rentowego o zwrot nienależnie

wypłaconego zasiłku dla bezrobotnych od 1 listopada 1994 r. do 1 kwietnia 1995 r. w

wysokości 1.023,70 zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 27 lipca 1995 r. zobowiązał Elżbietę A.

do zwrotu zasiłku dla bezrobotnych pobranego w czasie od 1 listopada 1994 r. do 1 kwietnia

1995 r., ponieważ świadczenie to pobierała równocześnie z rentą inwalidzką. Przypisana

wnioskodawczyni do zwrotu kwota odpowiadała tej, której zażądał Urząd Pracy od organu

rentowego.

W decyzji z 2 lutego 1996 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomił Elżbietę

A. o anulowaniu decyzji przyznającej prawo do renty inwalidzkiej od 1 listopada 1994 r.,

ponieważ prawo do renty inwalidzkiej nabyła dopiero od 8 marca 1995 r., tj. od następnego

dnia po zaprzestaniu wypłacania jej zasiłku chorobowego przez Rejonowy Urząd Pracy.

Elżbieta A. zmarła 6 marca 1996 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 12

lutego 1996 r. zobowiązał Rejonowy Urząd Pracy w T.M. do zwrotu 1.626 zł 52 gr tytułem

nadpłaty renty inwalidzkiej wypłaconej Elżbiecie A. w okresie od 1 listopada 1994 r. do 7

marca 1995 r. oraz nadpłaty należności przekazanych temu Urzędowi za okres od 1 sierpnia

1995 r. do 29 lutego 1996 r.

Tę decyzję zaskarżył Rejonowy Urząd Pracy do Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Ł. w części dotyczącej zwrotu kwoty 1.625 zł 52 gr wypłaconej

Elżbiecie A. w spornym okresie tytułem renty inwalidzkiej.

Wyrokiem z dnia 27 września 1996 r. Sąd Wojewódzki zmienił zaskarżoną decyzję i

zwolnił Rejonowy Urząd Pracy w T.M. od obowiązku zwrotu spornej kwoty. W uzasadnieniu

Sąd Wojewódzki stwierdził, że Elżbieta A. pobierała zasiłek dla bezrobotnych pod rządami

dwóch ustaw: ustawy z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu (Dz. U. Nr

106, poz. 457 ze zm.) oraz ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu

bezrobociu (Dz. U. z 1995 r., Nr 1, poz. 1 ze zm.). Sąd Wojewódzki powołał się na art. 20

ust. 12 i art. 15 ust. 9 ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu oraz art. 16 ust. 6 i art. 31 ust. 1

ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, z których to przepisów wynika

jednoznacznie, że zasiłek przyznany bezrobotnym w okresie niezdolności do pracy

stwierdzonej zaświadczeniami lekarskimi jest świadczeniem wypłacanym ze środków

Funduszu Pracy. Świadczenie to podlega rozliczeniu w ciężar składek, co nie zmienia jego

charakteru jako zasiłku dla bezrobotnych. Elżbieta A. z dniem przyznania renty inwalidzkiej

straciła status bezrobotnej zgodnie z art. 21 ust. 5 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu i

po tej dacie nie powinna otrzymywać zasiłku dla bezrobotnych. Wypłacanie tego zasiłku nie

ma wpływu na prawo do renty inwalidzkiej, gdyż nie jest świadczeniem z ubezpieczenia

społecznego, lecz świadczeniem z Funduszu Pracy.

Sąd Wojewódzki podkreślił, że w sprawie nie może mieć zastosowania art. 37 ust. 6

ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych

(jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r., Nr 25, poz. 137 ze zm.), albowiem Urząd Pracy podał

organowi rentowemu prawidłowe dane. Nie miał też do Elżbiety A. zastosowania przepis art.

76 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin

(Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), według którego prawo do renty inwalidzkiej powstaje z

dniem zaprzestania pobierania zasiłku chorobowego. Zasiłek dla bezrobotnych nie jest

zasiłkiem chorobowym. Nie należał się on Elżbiecie A. z dniem przyznania renty

inwalidzkiej. Dlatego też nienależnym świadczeniem nie była renta inwalidzka, lecz zasiłek

dla bezrobotnego.

Sąd Apelacyjny, do którego organ rentowy wniósł apelację od wyroku Sądu I

instancji w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego zwrócił uwagę, że zgodnie

z art. 15 ust. 10 ustawy z dnia 16 października 1991 r. i art. 16 ust. 7 ustawy z 14 grudnia

1994 r. zasiłki szkoleniowe wypłacane za udokumentowane okresy niezdolności do pracy,

podlegają rozliczeniu przez rejonowe urzędy pracy w ciężar składek na ubezpieczenie

społeczne w trybie przewidzianym dla tych składek. Z przepisów tych wynika, że zasiłki te

pokrywane są z funduszu ubezpieczeń społecznych a nie, jak to przyjął Sąd I instancji, ze

środków Funduszu Pracy. Z analizy przytoczonych przepisów Sąd Apelacyjny wyprowadził

swój pierwszy wniosek, że zasiłek szkoleniowy wypłacony bezrobotnemu w czasie

udokumentowanej niezdolności do pracy nosi cechy zasiłku chorobowego przewidzianego w

ustawie z 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w

razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r., Nr 30, poz. 143 ze zm.). W

konsekwencji w sprawie miałby zastosowanie art. 76 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Sąd Apelacyjny wskazał na możliwość

innego poglądu. Sąd Apelacyjny powołał się na art. 29 ustawy z 14 grudnia 1994 r. o zatrud-

nieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, który reguluje zasady potrącania z przyznanych

emerytur i rent wcześniej pobranych zasiłków dla bezrobotnych i zasiłków szkoleniowych.

Podejmując przytoczoną w sentencji uchwałę Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Na akceptację zasługuje stanowisko Sądu Apelacyjnego, że nie można utożsamiać

zasiłków szkoleniowych wypłaconych bezrobotnym w okresie niezdolności do pracy z

zasiłkami z ubezpieczenia społecznego chorobowego. Pojęcie zasiłków z ubezpieczenia

chorobowego zawarte w art. 4 ust. 1 pkt 3a wspomnianej ustawy z dnia 17 października 1991

r. jest pojęciem szerszym od zasiłków chorobowych, o których mowa w ustawie z dnia 17

grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa, które są świadczeniami przewidzianymi w ubezpieczeniu społecznym

pracowników. Okresy pobierania zasiłków z ubezpieczenia społecznego chorobowego są

zgodnie z tym przepisem okresami nieskładkowymi.

Przepis art. 76 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin uzależnia powstanie prawa do renty inwalidzkiej bądź do

emerytury dla pracownika, który pobiera zasiłek chorobowy od zaprzestania pobierania tego

zasiłku.

W sprawie, w której powstało rozstrzygane zagadnienie prawne Elżbieta A. uzyskała

prawo do renty inwalidzkiej w oparciu o przepisy ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników. Przy ustalaniu prawa do renty inwalidzkiej miał więc zastosowanie

przytoczony wyżej przepis art. 76 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. oraz z mocy art. 1 ust. 1

ustawy o rewaloryzacji - przepis art. 4 ust. 1 pkt 3a tej ustawy, a tym samym okres pobierania

zasiłków chorobowych był okresem nieskładkowym.

Zgodnie z ustawą z dnia 17 grudnia 1974 r. zasiłek chorobowy jest świadczeniem

wypłacanym pracownikowi, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie

trwania zatrudnienia (art. 5 ust. 12 ustawy) oraz osobie, która stała się niezdolna do pracy po

ustaniu zatrudnienia w warunkach określonych ściśle w art. 6 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z art.

6 ust. 2 pkt 1 tej ustawy zasiłek chorobowy, pomimo zaistnienia warunków, o których mowa

w ust. 1 tego przepisu, nie przysługuje jeżeli pracownik po rozwiązaniu stosunku pracy

podjął inną działalność zarobkową lub jest uprawniony do zasiłku dla bezrobotnych.

Treść tego przepisu jest tak jednoznaczna, iż poza literalnym jego brzmieniem, nie

wymaga jakiejkolwiek interpretacji. Ten przepis jest właściwie wystarczający do

umotywowania treści podjętej uchwały. Wyłącza on bowiem prawo do zasiłku chorobowego

osoby, która jest uprawniona do zasiłku dla bezrobotnych, a taki stan faktyczny występuje

bezspornie w rozpatrywanej sprawie.

Elżbieta A. do chwili przyznania renty inwalidzkiej była uprawniona do zasiłku dla

bezrobotnych, a tym samym była pozbawiona prawa do zasiłku chorobowego.

Ze względu na występującą okresowo niezdolność do pracy otrzymywała zasiłek

szkoleniowy początkowo na mocy art. 15 ust. 9 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o

zatrudnieniu i bezrobociu, a następnie na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia

1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.

Interpretacja gramatyczna art. 15 ust. 9 ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu wskazuje

również na to, że nie można utożsamiać zasiłku szkoleniowego za udokumentowane okresy

niezdolności do pracy z zasiłkiem chorobowym, za które przysługiwałyby zasiłki z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Oznacza to, stosując

rozumowanie a contrario, że zasiłek szkoleniowy nie przysługiwałby, gdyby w tym okresie

przysługiwał zasiłek chorobowy.

Pobieranie jednego z tych zasiłków wyklucza prawo do drugiego.

Przepis art. 73 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu dotyczy

wyłącznie możliwości dalszego pobierania zasiłku szkoleniowego i nie wnosi niczego

nowego do pojęcia tego zasiłku.

Trafnie Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę na treść przepisu art. 29 ustawy o zatrudnieniu

i przeciwdziałaniu bezrobociu. Przepis ten przewiduje wprost sytuację, gdy bezrobotnemu

lub innej uprawnionej osobie przyznano świadczenie emerytalno-rentowe za okres, za który

wypłacono zasiłek lub inne świadczenia pieniężne finansowane z Funduszu Pracy. Zakład

Ubezpieczeń Społecznych lub inne organy rentowe, które przyznały świadczenie wypłacają

je, pomniejszone o kwotę wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na konto

Funduszu Pracy właściwego rejonowego urzędu pracy.

Przepis ten expressis verbis zakłada możliwość jednoczesnego pobierania renty bądź

emerytury i zasiłków przewidzianych w ustawie o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu

bezrobociu.

Gdyby zasiłek szkoleniowy był utożsamiony przez ustawodawcę z zasiłkiem

chorobowym przepis ten byłby zbędny, albowiem powstanie prawa do renty czy emerytury

determinowałoby zaprzestanie pobierania zasiłków przewidzianych w ustawie o zatrudnieniu

i bezrobociu. Skoro ustawodawca przewiduje możliwość jednoczesnego pobierania obu

świadczeń oznacza to, że świadczenia z ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu

nie mogą być utożsamiane z zasiłkiem chorobowym, pobieranie którego wyłącza powstanie

prawa do renty inwalidzkiej lub emerytury (art. 76 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników).

Kierując się powyższymi względami Sąd Najwyższy na mocy art. 390 § 1 KPC podjął

przytoczoną w sentencji uchwałę.

========================================