II UKN 44/97

Wyrok z dnia 19 marca 1997 r.

II UKN 44/97

Przepisy ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wy-

padków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30,

poz. 144 ze zm.) nie mają zastosowania do adwokatów wykonujących zawód

indywidualnie lub wspólnie z innym adwokatem.

Przewodniczący SSN: Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar

(sprawozdawca), Maria Mańkowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 marca 1997 r. sprawy z wniosku Lidii

K.-T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w P. o jednorazowe

odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy, na skutek kasacji wnioskodawczyni od

wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia

5 listopada 1996 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z

dnia 16 maja 1996 r. oddalił odwołanie Lidii K.-T. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziału w P. z dnia 19 marca 1996 r., odmawiającej ubezpieczonej

prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy, ustalając

następujący stan faktyczny:

Wnioskodawczyni jest adwokatem i od 1991 r. prowadzi indywidualną kancelarię

adwokacką. W dniu 12 czerwca 1995 r. będąc w sprawach zawodowych w Sądzie

Rejonowym w P., potknęła się i upadła, doznając złamania szyjki kości udowej prawej.

Sąd uznał za organem rentowym, że ustawa z dnia 12 czerwca 1975 r. o

świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.

U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) nie ma zastosowania do adwokatów prowadzących

kancelarie indywidualne, skoro nie są oni pracownikami zatrudnionymi w ramach

stosunku pracy. Uprawnień pracowniczych w tym zakresie nie nadaje im również

ustawa z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124 ze zm.),

która w art. 24 ust. 1 zrównuje adwokatów - członków zespołów z pracownikami, ale

tylko w zakresie świadczeń z tytułu ubezpieczenia na wypadek choroby, macierzyństwa,

ubezpieczenia rodzinnego oraz z tytułu powszechnego zaopatrzenia emerytalnego

pracowników i ich rodzin. Odnosi się to także do adwokatów wykonujących zawód

indywidualnie lub wspólnie z innym adwokatem. Tak więc przepisy prawa o

adwokaturze dopuszczają w określonych sytuacjach traktowanie adwokatów jak

pracowników, nie przyznając im jednak statusu pracownika we wszystkich sytuacjach

prawnych. W myśl art. 42 pkt 2 ustawy wypadkowej, jej przepisy stosuje się

odpowiednio jedynie do adwokatów-członków zespołów adwokackich i ograniczenie to

nie daje podstaw, aby ustawę wypadkową stosować również do adwokatów

prowadzących kancelarie indywidualne.

Stanowisko to podzielił w całości Sąd Apelacyjny w Poznaniu, rozpoznający

rewizję wnioskodawczyni, który wyrokiem z dnia 5 listopada 1996 r. oddalił ją. Zdaniem

Sądu, zakres podmiotowy ustawy wypadkowej jest ograniczony do pracowników oraz

osób wykonujących pracę nakładczą, które spełniają warunki do uznania ich za

pracowników w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin, adwokatów z tytułu pracy w zespołach adwokackich oraz członków rolniczych

spółdzielni produkcyjnych. Świadczenia z tytułu wypadków przy pracy przysługują więc

tylko adwokatom-członkom zespołów, nie zaś adwokatom wykonującym zawód

indywidualnie, którzy są "równocześnie pracownikami i pracodawcami".

Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i zarzucając naruszenie

prawa materialnego, a to art. 5 KC w związku z art. 9-11 ustawy z dnia 12 czerwca

1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, wniosła o

zmianę wyroku i ustalenie, że przysługuje jej jednorazowe odszkodowanie z tytułu

uszczerbku na zdrowiu w związku z wypadkiem przy pracy, któremu uległa w dniu 12

czerwca 1995 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

[...] W myśl art. 393

11

KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka-

sacji, co oznacza, że jest związany podstawą kasacji oraz jej wnioskami. Działanie z

urzędu dotyczyć może tylko nieważności postępowania (art. 379 KPC). W rozpozna-

wanej sprawie powołaną podstawą kasacji było naruszenie prawa materialnego, ta więc

tylko przesłanka podlegała badaniu Sądu Najwyższego.

Przepisy art. 9 - 11 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych uprawniają pracownika, który na skutek

wypadku przy pracy lub choroby zawodowej doznał stałego lub długotrwałego

uszczerbku na zdrowiu, do jednorazowego odszkodowania pieniężnego. Definiują one

pojęcia stałego i długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, określając nadto zwiększenie

należnego odszkodowania na wypadek pogorszenia stanu zdrowia lub zaliczenia

pracownika do I grupy inwalidów. Przepisy te jednak mają zastosowanie do

pracowników, którzy wraz z członkami rodzin pracowników zmarłych wskutek wypadku

lub choroby zawodowej, objęci są zakresem podmiotowym ustawy (art. 1 ustawy

wypadkowej). Adwokaci są szczególną grupą zawodową zarówno w przypadku gdy są

członkami zespołów, jak i wtedy, gdy wykonują zawód indywidualnie lub wspólnie z

innym adwokatem. Nie są oni pracownikami, a ich ewentualne traktowanie na równi z

pracownikami w zakresie niektórych świadczeń z ubezpieczenia społecznego musi

wynikać wprost z przepisów.

Przepisy art. 24 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwo-

katurze (Dz. U. Nr 15, poz. 124 ze zm.) stanowią, że adwokaci-członkowie zespołów i

ich rodziny mają na równi z pracownikami prawo do świadczeń z tytułu ubezpieczenia

na wypadek choroby, macierzyństwa i ubezpieczenia rodzinnego oraz z tytułu

powszechnego zaopatrzenia emerytalnego pracowników i ich rodzin. Przy ustalaniu

prawa do świadczeń i ich wysokości pracę w zespołach traktuje się jako zatrudnienie, a

otrzymywane wynagrodzenie jako wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia. W związku z

tym zasiłek chorobowy dla adwokatów-członków zespołów jest wypłacany przez Zakład

Ubezpieczeń Społecznych, a składki na ubezpieczenie społeczne opłacają zespoły

adwokackie. Te same zasady są z mocy art. 37 ustawy, stosowane odpowiednio do

adwokatów wykonujących zawód indywidualnie lub wspólnie z innym adwokatem na

podstawie zgody Ministra Sprawiedliwości (art. 4 ust. 3 ustawy).

Z powyższego wynika, że przepisy te nie uznają adwokatów za pracowników, ich

pracę w zespołach za zatrudnienie, a ich dochody za wynagrodzenie, przyznając im

jedynie prawo do wymienionych świadczeń na równi z pracownikami.

Podobną regulację zawiera art. 42 pkt 2 ustawy wypadkowej, który rozszerza

stosowanie tej ustawy na osoby nie będące pracownikami, w tym adwokatów z tytułu

pracy w zespołach adwokackich, natomiast nie obejmuje nią adwokatów wykonujących

zawód indywidualnie lub wspólnie z innym adwokatem. Praca w zespole jest bowiem

traktowana jako zatrudnienie, a otrzymywane wynagrodzenie jako wynagrodzenie za

pracę, natomiast w przypadku adwokata wykonującego zawód indywidualnie "role"

pracownika i pracodawcy wzajemnie się przenikają i dlatego podobieństwa do stosunku

pracy nie są widoczne. Wszystko to przemawia za przyjęciem, że przepisy ustawy

wypadkowej z dnia 12 czerwca 1975 r. nie mają zastosowania do adwokatów

wykonujących zawód indywidualnie lub wspólnie z innym adwokatem, a więc w przy-

padku doznania przez takiego adwokata uszczerbku na zdrowiu, nie przysługuje mu

jednorazowe odszkodowanie, o którym mowa w art. 9 i następnych ustawy. Podzielając

więc stanowisko Sądu Apelacyjnego, należało oddalić kasację jako nieuzasadnioną,

stosownie do art. 393

12

KPC.

========================================