I PKN 63/97

Wyrok z dnia 3 kwietnia 1997 r.

I PKN 63/97

W razie rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę bez wypowiedzenia z

naruszeniem przepisów sąd pracy może nie uwzględnić żądania przywrócenia do

pracy na poprzednich warunkach i zasądzić odszkodowanie, jeżeli przywrócenie

do pracy jest niecelowe lub nieuzasadnione ze względu na istniejący w zakładzie

pracy poważny konflikt między pracownikiem a jego przełożonym (art. 56 § 1 i 2

KP w związku z art. 45 § 2 KP).

Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Kazimierz Jaśkowski,

Adam Józefowicz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 1997 r. sprawy z powództwa

Teresy B. przeciwko Szkole Podstawowej [...] w G. o przywrócenie do pracy, na skutek

kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Białymstoku z dnia 2 grudnia 1996 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Teresa B. wystąpiła z powództwem przeciwko Szkole Podstawowej [...]

w G. o przywrócenie do pracy, twierdząc, że rozwiązanie z nią umowy o pracę bez

wypowiedzenia było bezpodstawne i jest przejawem szykany ze strony kierownictwa.

Pozwana Szkoła wniosła o oddalenie powództwa. W odpowiedzi na pozew

podała, że zaistniała sytuacja konfliktowa na skutek niewywiązywania się przez po-

wódkę z obowiązków sprzątaczki i palacza oraz prowokowania kłótni z kierownikiem

Punktu Filialnego w W.S.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Białymstoku wyrokiem z dnia 5 września 1996 r. [...]

oddalił powództwo o przywrócenie do pracy i zasądził od pozwanej Szkoły na rzecz

powódki kwotę 952,50 zł z 46% od 20 marca 1996 r. do dnia zapłaty w stosunku

rocznym. Sąd ustalił, że pismem z dnia 7 grudnia 1995 r. pozwana oznajmiła powódce,

że z dniem 15 grudnia 1995 r. rozwiązuje z nią umowę o pracę bez wypowiedzenia w

trybie art. 52 KP. Jednakże pismo to zostało anulowane przez dyrektora Szkoły

Podstawowej w G. Wierę T., gdyż nie spotkało się z akceptacją ZNP. Następnie z

dniem 29 lutego 1996 r. pozwana Szkoła rozwiązała z Teresą B. umowę o pracę bez

wypowiedzenia w trybie art. 52 § 1 KP z powodu rażącego niedopełnienia obowiązków

pracowniczych oraz lekceważenia przyjętych reguł postępowania. Z ustaleń Sądu

Rejonowego wynika, że w pozwanej Szkole Podstawowej istnieje od 1995 r. sytuacja

konfliktowa, której przyczyną są nieporozumienia między kierownikiem tej placówki, a

powódką. Zdaniem Sądu Rejonowego brak jest w sprawie jakichkolwiek przesłanek do

rozwiązania umowy o pracę z powódką w trybie art. 52 § 1 KP, to jest bez

wypowiedzenia z winy pracownika wskutek ciężkiego naruszenia obowiązków

pracowniczych. Sąd nie dopatrzył się w postępowaniu powódki takiego naruszenia

obowiązków z powodu popękania pieców i rur wodociągowych w szkole, które nastąpiło

z powodu bardzo niskich temperatur w okresie zimowym i trudności w prawidłowym

ogrzewaniu pomieszczeń. Ponadto czynności te były wykonywane przez powódkę na

podstawie umowy zlecenia, zawieranej na okres zimowy za odpowiednim

wynagrodzeniem. Początkowo praca Teresy B. nie budziła żadnych zastrzeżeń

kierowniczki placówki filialnej szkoły podstawowej Zinaidy P. Powódka cieszyła się jej

uznaniem, o czym świadczą indywidualne nagrody dyrektora szkoły i dyplom uznania

za dobrą współpracę w 1994 r. Sytuacja konfliktowa powstała w 1995 r. na skutek

nieporozumień pomiędzy kierowniczką a powódką. Nauczyciele nie dostrzegali niepra-

widłowości w pracy Teresy B. Ponadto nie został spełniony jeden z warunków

rozwiązania umowy w trybie art. 52 KP, a mianowicie miesięczny termin od uzyskania

przez pracodawcę wiadomości o okolicznościach uzasadniających rozwiązanie umowy

o pracę (art. 52 § 2 KP). W piśmie o rozwiązaniu umowy nie wskazano żadnej

konkretnej okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy

powódki, a dyrekcja ograniczyła się do ogólnikowych zarzutów. Jednakże - zdaniem

Sądu Rejonowego - nie jest celowe w sprawie przywrócenie powódki do pracy, bo

mogłoby to zaostrzyć sytuację konfliktową w szkole. Dlatego powództwo w tym zakresie

zostało oddalone, a na podstawie art. 477

1

§ 2 KPC z urzędu uwzględnione inne

roszczenie alternatywne w postaci odszkodowania w kwocie 952 zł, 50 gr.

Po rozpoznaniu apelacji Teresy B. i Szkoły Podstawowej [...] w G. od powyż-

szego wyroku, Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku

wyrokiem z dnia 2 grudnia 1996 r. oddalił obie apelacje. W uzasadnieniu wyroku Sąd

stwierdził, że ustalenia Sądu I instancji są prawidłowe i oparte na wyczerpująco

zebranym materiale dowodowym w zakresie powstałego konfliktu w szkole filialnej

między kierowniczką, a powódką. Rozmiar tego konfliktu - w ocenie Sądu I-ej instancji -

wymaga niezwłocznego jego rozwiązania ze względu na dobro szkoły. Powódka, wbrew

jej twierdzeniom, dopuszczała się naruszenia podstawowych obowiązków

pracowniczych, co wynika z ustaleń w niniejszej sprawie, jak również z ustaleń w innej

sprawie o zapłatę potrąconej za listopad 1995 r. premii. Powódka naruszyła dyscyplinę

pracy, lekceważąco odnosiła się do swojej przełożonej, nie wykonując lub wykonując z

opóźnieniem i "z komentarzem" jej polecenia dotyczące pracy, a udzielona w

październiku 1995 r. kara nagany nie wpłynęła na poprawę postępowania powódki,

czego dowodem są jej pisma dotyczące kierowniczki. Mając na uwadze, że również

przełożona powódki postępowała niewłaściwie, nie umiejąc zlikwidować konfliktu, Sąd

Wojewódzki uznał, że postępowania powódki nie można ocenić jako ciężkiego

naruszenia obowiązków pracowniczych w rozumieniu art. 52 KP. Ponadto Sąd ten

podzielił ustalenia Sądu I instancji, iż roszczenie powódki o przywrócenie do pracy jest

nieuzasadnione ze względu na jego sprzeczność ze społeczno-gospodarczym

przeznaczeniem prawa powrotu do pracy. Nie bez znaczenia jest, że pozwana Szkoła

wcześniej anulowała rozwiązanie z powódką umowy o pracę, co jednak nie wpłynęło na

złagodzenie konfliktu, lecz wręcz odwrotnie go wzmogło. Z tych względów Sąd

Wojewódzki uznał, że zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem, a obie apelacje jako

niezasadne podlegają oddaleniu.

Od powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Białymstoku powódka wniosła kasację, w której zarzuciła zaskarżonemu

wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie, w szczególności art. 8 i art. 56 § 1 i § 2 w związku z art. 45 § 1 KP.

Skarżąca dopatruje się potwierdzenia tego zarzutu w przyjęciu przez Sąd stanowiska, iż

roszczenie powódki o przywrócenie do pracy jest niecelowe ze względu na jego

sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa powrotu do pracy.

Ponadto wnosząca kasację zarzuciła naruszenie przez Sąd art. 477

1

§ 2 KPC przez

niewykazanie, że roszczenie powódki o przywrócenie do pracy jest nieuzasadnione.

Wskazując na powyższe podstawy, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I-ej instancji.

Rozpatrując kasację Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

W prawidłowo ustalonym i rozważonym stanie faktycznym sprawy przez Sądy

obu instancji nie można dopatrzyć się błędnej wykładni prawa lub niewłaściwego

zastosowania przepisów: art. 8 i art. 56 § 1 i § 2 w związku z art. 45 § 1 KP. Zasadnie

Sądy przyjęły, że pozwany zakład pracy nieprawidłowo rozwiązał z powódką umowę o

pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w

tym trybie. Jednakże wnikliwe rozpatrzenie sytuacji konfliktowej istniejącej w Szkole,

niewłaściwy stosunek powódki do kierowniczki Szkoły Podstawowej - Oddziału w W.

oraz niewykonywanie jej poleceń i obowiązków pracowniczych, a nadto lekceważenie

ogólnie przyjętych reguł postępowania, wywoływanie konfliktów i kłótni w Szkole

wymagało zlikwidowania tego stanu rzeczy. Trafnie Sądy obu instancji uznały, że

roszczenie powódki o przywrócenie do pracy nie może być uwzględnione, gdyż

mogłoby to zaostrzyć niepożądaną w Szkole sytuację konfliktową, skoro wcześniejsze

anulowanie przez Szkołę rozwiązania z powódką umowy o pracę nie wpłynęło na

złagodzenie konfliktu. Dlatego Sąd Najwyższy podziela ocenę Sądów I i II instancji, że

w tych okolicznościach przywrócenie powódki do pracy jest niecelowe i nieuzasadnione.

Zdaniem Sądu Najwyższego, w razie rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę bez

wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązaniu umów o pracę w tym trybie,

sąd pracy może nie uwzględnić żądania pracownika przywrócenia do pracy na

poprzednich warunkach i z urzędu uwzględnić przysługujące pracownikowi roszczenie

alternatywne w postaci odszkodowania, jeżeli w okolicznościach sprawy uwzględnienie

żądania pracownika jest niecelowe i nieuzasadnione. W tej sytuacji należało w

niniejszej sprawie uwzględnić przewidziane w art. 56 § 1 i 2 KP w związku z art. 45 § 2

KP, przysługujące pracownikom roszczenie alternatywne w postaci odszkodowania.

Zgodnie z przepisem art. 477

1

§ 2 KPC Sąd Rejonowy-Sąd Pracy zasadnie z urzędu

uwzględnił to roszczenie. Sąd Najwyższy podziela także pogląd Sądu Wojewódzkiego,

że za takim rozstrzygnięciem sprawy przemawia społeczno-gospodarczy cel

przywrócenia do pracy (art. 8 KP). Powódka nie może skutecznie powoływać się na

zasady współżycia społecznego w sytuacji, gdy swoim zachowaniem naruszyła te

zasady. Z tego względu nie było podstaw do badania przez Sądy obu instancji tego

aspektu sprawy. W świetle powyższych wywodów okazało się, że nie ma

usprawiedliwionych podstaw kasacji. Dlatego Sąd Najwyższy na zasadzie art. 393

12

KPC orzekł, jak w sentencji.

N o t k a

Podobne poglądy - patrz: wyrok z dnia 13 czerwca 1995 r., I PRN 26/95 (OSNAPiUS 1995 nr 23

poz. 289); uchwała z dnia 30 marca 1994 r., I PZP 40/93 (OSNCP 1994 z. 12 poz. 230); wyrok z dnia

18 stycznia 1996 r., I PRN 103/95 (OSNAPiUS 1996 nr 15 poz. 210); wyrok z dnia 12 marca 1996 r., I

PRN 5/96 (OSNAPiUS 1996 nr 19 poz. 288); wyrok z dnia 27 lutego 1997 r., I PKN 17/97 (OSNAPiUS

1997 nr 21 poz. 416); wyrok z dnia 27 lutego 1997 r., I PKN 23/97 (OSNAPiUS 1997 nr 21 poz. 419).

========================================