II UKN 55/97

Wyrok z dnia 16 kwietnia 1997 r.

II UKN 55/97

Odmowa przeprowadzenia w postępowaniu apelacyjnym dowodu z

przesłuchania świadków nie stanowi usprawiedliwionej podstawy kasacyjnej

skoro sąd drugiej instancji w przekonujący i logiczny sposób odmowę tę uza-

sadnił, wyjaśniając dlaczego dowód nie był istotny dla rozstrzygnięcia sprawy.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka, Maria

Tyszel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 1997 r. sprawy z wniosku

Marka D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w P. o składki na

ubezpieczenie społeczne, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu

Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 27 listopada

1996 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 6 marca 1996 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w P.

stwierdził, że wnioskodawca Marek D. od 1 marca 1991 r. podlega ubezpieczeniu

społecznemu na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecz-

nym osób prowadzących działalność gospodarczą (jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r. Nr

46, poz. 250 ze zm.) i zobowiązał go do opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne

od marca 1991 r. do lutego 1996 r.

Od tej decyzji wniósł odwołanie wnioskodawca zarzucając, że jako rolnik

prowadzący własne gospodarstwo rolne i odprowadzający składki na ubezpieczenie

społeczne rolników nie powinien podlegać obowiązkowi ubezpieczenia osób prowadzą-

cych działalność gospodarczą.

Wyrokiem z dnia 1 lipca 1996 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Warszawie oddalił odwołanie i zasądził od wnioskodawcy na rzecz

organu rentowego koszty postępowania. Sąd ustalił, że wnioskodawca od 12 czerwca

1980 r. posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 2,27 ha i z tego tytułu opłaca składki

na ubezpieczenie społeczne rolników. W dniu 20 marca 1991 r. otrzymał z Urzędu

Miejskiego w K. zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, przy

czym data rozpoczęcia działalności została określona na dzień 15 marca 1991 r.

Działalność gospodarcza polegała na handlu okrężnym artykułami spożywczymi.

Wnioskodawca nie zgłosił w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych faktu rozpoczęcia

działalności w celu objęcia go ubezpieczeniem społecznym. Informację o prowadzeniu

przez wnioskodawcę działalności gospodarczej Zakład Ubezpieczeń Społecznych

uzyskał od Urzędu Miejskiego w K. w lutym 1996 r. Wnioskodawca nie podnosił zarzutu

nieprawidłowego pod względem rachunkowym wyliczenia składek, natomiast

kwestionował zasadę objęcia go ubezpieczeniem i podnosił zarzut przedawnienia. Sąd

Wojewódzki w uzasadnieniu wyroku wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z

dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność

gospodarczą oraz ich rodzin osoby prowadzące na własny rachunek działalność

gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji podlegają obowiązkowi ubezpieczenia

na podstawie tej ustawy. Z mocy jej art. 2 ust. 2 osoby spełniające równocześnie

warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym określonym ustawą i ubezpieczeniem

społecznym rolników podlegają ubezpieczeniu określonemu ustawą. Zgodnie z art. 22

obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia ciąży na osobie prowadzącej działalność

gospodarczą. Zdaniem Sądu wnioskodawca nie może powoływać się skutecznie na

nieznajomość tego przepisu. Sąd ten uznał również, że nie jest uzasadniony zarzut

przedawnienia roszczenia. Składka za marzec 1991 r. stała się bowiem wymagalna 10

kwietnia 1991 r. Zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji

i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.)

termin przedawnienia tego rodzaju roszczeń jest pięcioletni zatem roszczenie z tytułu

składek nie uległo przedawnieniu.

Od tego wyroku wniósł apelację wnioskodawca i zarzucając naruszenie prawa

materialnego, nieważność postępowania oraz sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z

treścią zebranego w sprawie materiału wniósł o jego zmianę oraz o zmianę zaskarżonej

decyzji przez uchylenie obowiązku ubezpieczenia, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania. Wnioskodawca zarzucił, że nie jest zgodne z materiałem dowodowym

ustalenie Sądu pierwszej instancji, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych dowiedział się o

prowadzeniu przez wnioskodawcę działalności gospodarczej dopiero w lutym 1996 r.

ponieważ z zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 20

marca 1991 r. wynika, że Urząd Miejski w K. przesłał jego kopię Zakładowi

Ubezpieczeń społecznych zgodnie z art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o

ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich

rodzin, nakładającym taki obowiązek na organy administracji. Ponadto Sąd uniemożliwił

wnioskodawcy obronę jego praw, gdyż nie przesłuchał zgłoszonych przez niego

świadków na okoliczności, które mają wpływ na treść wyroku.Skoro wnioskodawca

płacił ubezpieczenie jako rolnik, nie może drugi raz płacić ubezpieczenia za sprzedaż

własnych produktów rolnych. Wnioskodawca zarzucił także, iż jego odwołanie dotyczyło

nieprawidłowości naliczenia składek. Jego zdaniem naliczenie ich jest nieprawidłowe.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z

dnia 27 listopada 1996 r. oddalił apelację podkreślając w uzasadnieniu wyroku

prawidłowość ustaleń Sądu pierwszej instancji i zastosowania prawa materialnego. Sąd

ten ustosunkował się również do wszystkich zarzutów podniesionych w apelacji.

W kasacji od tego wyroku pełnomocnik wnioskodawcy wnosił o jego uchylenie

oraz o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Warszawie z dnia 21 lipca 1996 r. [...] i o przekazanie sprawy Sądowi pierwszej

instancji. Jako podstawy kasacji wskazano:

1. naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 22 ust. 2 ustawy z dnia

18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność

gospodarczą oraz ich rodzin przez jego niezastosowanie i § 31 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek

na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz

rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz. U. z

1993 r. Nr 69, poz. 330 ze zm.) przez jego błędną wykładnię,

2. naruszenie przepisów prawa procesowego art. art. 233 § 1, 217 § 1 i 227 KPC

przez nierozważenie całego zebranego materiału dowodowego w szczególności faktu,

iż decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w P. z dnia 6 marca 1996 r. nie

wskazuje sposobu ustalenia wysokości należności oraz przez niedopuszczenie dowodu

z zeznań świadków Teodozji W. i Reginy M., które to uchybienia mogły mieć istotny

wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę na podstawach i w granicach kasacji Sąd Najwyższy wziął

pod uwagę, co następuje:

Bezpodstawny jest zarzut kasacji, że zaskarżony wyrok został wydany z

naruszeniem przepisu art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1974 r. o ubezpieczeniu

społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity

tekst: Dz. U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) zwanej dalej ustawą , poprzez jego

"niezastosowanie". Sąd Najwyższy w całej rozciągłości podziela stanowisko wyrażone

przez Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w myśl ust. 1 tego

przepisu w związku z art. 3 ust. 1 powołanej ustawy obowiązek zgłoszenia do

ubezpieczenia społecznego spoczywa na osobie prowadzącej działalność gospodar-

czą,natomiast powołany w apelacji, a następnie w kasacji przepis art. 22 ust. 2 daje

Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych prawo objęcia osoby podlegającej ubezpieczeniu

z urzędu. Przepis art. 22 ust. 3 zobowiązuje natomiast terenowe organy administracji do

informowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o podejmowaniu działalności

gospodarczej na ich terenie. Te dwa ostatnie przepisy mają na celu zabezpieczenie

interesów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przypadku, gdy osoba podlegająca

obowiązkowi ubezpieczenia faktu takiego nie zgłosi. Zaniechanie przez organy

wymienione w tych przepisach dokonania określonych czynności nie ma skutków

wobec osoby podlegającej ubezpieczeniu. Obowiązek podlegania ubezpieczeniu

społecznemu powstaje z mocy samej ustawy w przypadku zaistnienia określonych w

niej warunków. Konsekwencją ubezpieczenia jest, określony w art. 23 ust. 1 ustawy,

obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne.

Jak to słusznie podkreślił Sąd Apelacyjny, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy osoby

spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników, a równocześnie

prowadzące działalność gospodarczą na własny rachunek, podlegają ubezpieczeniu

społecznemu przewidzianemu w ustawie (z zastrzeżeniem przypadków określonych w

przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, które nie mają zastosowania w

niniejszej sprawie). Wobec rozpoczęcia działalności gospodarczej wnioskodawca

przestał podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników. Wynika to z treści przepisów

art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu

społecznym rolników (jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r. Nr 71, poz. 342 ze zm.), które

stanowią, że z ubezpieczenia społecznego rolników wyłączone są osoby podlegające

innemu ubezpieczeniu społecznemu. Od chwili wpisu do ewidencji działalności

gospodarczej wnioskodawca spełnił warunki do objęcia go ubezpieczeniem społecznym

osób prowadzących działalność gospodarczą, czego konsekwencją było ustanie

obowiązku ubezpieczenia na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Ustał także obowiązek opłacania składek na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego

Rolników. Fakt, że wnioskodawca nadal opłacał składki na ten ostatni Fundusz, także

po rozpoczęciu działalności gospodarczej, nie stanowi okoliczności wyłączającej

obowiązek ubezpieczenia na podstawie omawianej ustawy bowiem ustawodawca nie

pozostawił prawa wyboru osobom podlegającym różnym systemom ubezpieczenia.

Składki wpłacone przez wnioskodawcę na ten Fundusz były - jak to wskazał już Sąd

Apelacyjny - nienależne i podlegają zwrotowi. Podleganie ubezpieczeniu na podstawie

jednej lub drugiej z omawianych ustaw uzależnione jest od istnienia warunków

określonych w przepisach tych ustaw, a nie od woli osoby zainteresowanej.

Zadeklarowanie chęci opłacania składek na wybrane ubezpieczenie i opłacenie tych

składek nie wywołuje skutków w postaci podlegania temu ubezpieczeniu, jeżeli warunki

nie zostały spełnione. Wobec jednoznacznej treści art. 2 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu

społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą wnioskodawca w okresie

prowadzenia działalności gospodarczej podlegał ubezpieczeniu na podstawie tej

ustawy i składki na ubezpieczenie społeczne powinny zostać przez niego opłacone na

rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Sąd Najwyższy nie dopatrzył się również trafności zarzutu kasacyjnego naru-

szenia zaskarżonym wyrokiem przepisu § 31 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29

stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie

społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i

świadczeń z ubezpieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r. Nr 68, poz.

330 ze zm.). Zarzut ten, podniesiony uprzednio w apelacji jest nieuzasadniony. Powo-

łany przepis wskazuje sposób ustalania podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie

społeczne osób prowadzących działalność gospodarczą i już Sąd Apelacyjny zwrócił

uwagę, że nie wskazano na czym miałaby polegać nieprawidłowość w ustalaniu

wysokości składki. W rozpatrywanej kasacji zarzut ten nie został uzasadniony trudno

bowiem uznać za jego uzasadnienie stwierdzenie, że: "Decyzja ogranicza się jedynie

do zsumowania kwot za poszczególne lata". Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się

nieprawidłowości w obliczeniu - za okres nieprzedawniony - składek ustalonych na

podstawie powołanego przepisu.

Sąd Najwyższy rozpoznając kasację nie jest uprawniony do samodzielnego

konkretyzowania zarzutów. W wyroku z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie II UKN 32/96

wyjaśniono, że: "zarzuty kasacyjne powinny być przedstawione tak szczegółowo, by

Sąd Najwyższy, bez poszukiwań w pismach procesowych (aktach sprawy) sądów

niższych, otrzymał omówienie wytkniętej wady". Podobnie w postanowieniu z dnia 29

stycznia 1997 r. w sprawie II UKN 65/96 Sąd Najwyższy podkreślił, że nie jest

wystarczające ograniczenie się w kasacji do powołania przepisu art. 393

1

KPC i

wskazanie naruszonego przepisu, ale konieczne jest wskazanie na czym polega

naruszenie prawa materialnego, czy też istotnych przepisów postępowania. W roz-

patrywanej kasacji nie wskazano, w jaki sposób powołany przepis prawa został naru-

szony, czy błędnie ustalono wysokość podstawy wymiaru składki, czy samą składkę

błędnie obliczono, czy też popełniono błąd rachunkowy lub inny.

Sąd Najwyższy nie dopatrzył się też naruszenia zaskarżonym wyrokiem powo-

łanych w kasacji przepisów postępowania (art. 233 § 1, 217 i 227 KPC). Odmowa

przeprowadzenia dowodu z zeznań wnioskowanych świadków nie stanowi podstawy

kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 393

1

pkt 2 KPC, skoro Sąd Apelacyjny w prze-

konywujący i logiczny sposób odmowę tę uzasadnił wyjaśniając z jakich przyczyn,

okoliczności, na które wskazano dowód z zeznań świadków, nie były istotne dla rozs-

trzygnięcia sprawy. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd, że kasacja,

w której zarzut naruszenia przepisów postępowania opiera się na polemice z oceną

wyników postanowienia dowodowego dokonaną przez Sądy orzekające w sprawie na

podstawie przepisu art. 233 § 1 KPC, w granicach swobodnej oceny dowodów, nie

zawiera uzasadnionych podstaw. Stanowisko takie Sąd Najwyższy wyrażał w szeregu

orzeczeń, między innymi w wyrokach: z dnia 17 grudnia 1996 r., III CKN 20/96, z dnia

14 stycznia 1997 r., II UKN 46/96, z 24 stycznia 1997 r., II UKN 60/96.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uznając, że wniesiona kasacja nie

ma usprawiedliwionych podstaw, z mocy art. 393

12

KPC orzekł jak w sentencji wyroku.

N o t k a

Niektóre z powołanych w uzasadnieniu orzeczeń zostały już opublikowane: wyrok z dnia 17

grudnia 1996 r., II UKN 32/96 w OSNAPiUS 1997 nr 15 poz. 275; postanowienie z dnia 29 stycznia

1997 r., II UKN 65/96 w OSNAPiUS 1997 nr 10 poz. 174 i wyrok z dnia 24 stycznia 1997 r., II UKN

60/96 w OSNAPiUS 1997 nr 18 poz. 352.

========================================