II UKN 58/97

Wyrok z dnia 16 kwietnia 1997 r.

II UKN 58/97

Funkcjonariusz zaliczony do I grupy inwalidów w rozumieniu art. 20 ust. 1

pkt 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy

Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej

i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. Nr 53, poz. 214) jest uprawniony do

dodatku pielęgnacyjnego tylko wówczas, gdy ze względu na niemożność

samodzielnej egzystencji wymaga stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (spra-

wozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 1997 r. sprawy z wniosku

Tadeusza S. przeciwko Zakładowi Emerytalno-Rentowemu Ministerstwa Spraw

Wewnętrznych w W. o dodatek pielęgnacyjny do emerytury, na skutek kasacji wnios-

kodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Warszawie z dnia 27 listopada 1996 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Emerytalno-Rentowy MSW decyzją z dnia 4 maja 1995 r. odmówił

przyznania Tadeuszowi S. dodatku pielęgnacyjnego do pobieranego policyjnego

świadczenia rentowego, ponieważ Okręgowa Komisja Lekarska MSW w Ł. orzecze-

niem z dnia 31 stycznia 1995 r. zaliczyła wprawdzie ubezpieczonego do I grupy inwa-

lidów całkowicie niezdolnych do służby, ale równocześnie ustaliła, że nie wymaga on

opieki innej osoby.

Odwołanie ubezpieczonego od tej decyzji oddalił Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 1 lipca 1996 r. Sąd ten przyjął

jako podstawę rozstrzygnięcia wnioski zawarte w opinii biegłych lekarzy sądowych o

specjalizacjach stosownych do zgłaszanych przez ubezpieczonego chorób, że

ujawnione schorzenia kwalifikują ubezpieczonego do drugiej grupy inwalidów z

ogólnego stanu zdrowia i nie wymagają sprawowania nad nim opieki Aosób drugich@.

Biegli sądowi sugerowali Apomylenie pojęć prawnych@ inwalidztwa w orzeczeniu Okrę-

gowej Komisji Lekarskiej MSW w Ł. z dnia 31 stycznia 1995 r.

Apelację ubezpieczonego, opartą na zarzucie naruszenia prawa materialnego,

oddalił Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z

dnia 27 listopada 1996 r. zwracając uwagę, że zarówno lekarze Okręgowej Komisji

Lekarskiej MSW w Ł. w orzeczeniu z dnia 31 stycznia 1995 r., jak i biegli lekarze sądowi

o specjalnościach odpowiadających schorzeniom zgłaszanym przez ubezpieczonego

jednoznacznie stwierdzili, że rodzaje i zakres ujawnionych schorzeń nie wymagają

sprawowania opieki innej osoby nad ubezpieczonym. Transponując te

niekwestionowane ustalenia faktyczne na obowiązujący stan prawny Sąd Apelacyjny

przyjął za Sądem pierwszej instancji, że Okręgowa Komisja Lekarska MSW zakwa-

lifikowała ubezpieczonego do I grupy inwalidów w ujęciu normatywnym ustawy z dnia

18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony

Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich

rodzin (Dz. U. Nr 53, poz. 214), tyle że ustawa ta w zakresie uprawnień do dodatku

pielęgnacyjnego odsyła do warunków przewidzianych w art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 17

października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i

rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), a ta ustawa

wymaga odniesienia do reguł zawartych w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982

r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.),

które uzależniają prawo do dodatku pielęgnacyjnego od potrzeby uzyskiwania przez

inwalidę opieki ze strony innej osoby, a taka konieczność nie dotyczy ubezpieczonego.

Kasacja ubezpieczonego została oparta na zarzutach naruszenia prawa mate-

rialnego (art. 393

1

pkt 1 KPC) przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie

przepisów art. 20 ust. 1 i art. 25 ust. 1 pkt 2 i art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 18 lutego 1994

r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży

Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. Nr 53,

poz. 214), art. 24 ust. 4 i art. 48 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników

i ich rodzin i art. 21 ust. 2 ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania

emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw przez przyjęcie, że ustalenie I grupy

inwalidztwa funkcjonariusza nie daje mu prawa do dodatku pielęgnacyjnego, a także na

naruszeniu przepisów postępowania wskutek jednostronnego prowadzenia

postępowania dowodowego i oceny mocy dowodowej na niekorzyść ubezpieczonego

(art. 232 i art. 233 KPC), co mogło w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy.

Skarżący wniósł alternatywnie o orzeczenie reformatoryjne lub kasacyjne.

Organ rentowy wniósł o oddalenie kasacji podkreślając, że ustalenie pierwszej

grupy inwalidztwa funkcjonariuszy nie jest Atożsame@ z prawem do dodatku

pielęgnacyjnego. Na rozprawie kasacyjnej pełnomocnik podniósł dodatkowo zarzut

niedopuszczalności kasacji, argumentując że wartość przedmiotu zaskarżenia nie sięga

kwoty pięciu tysięcy złotych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zarzut niedopuszczalności kasacji w sprawie o dodatek pielęgnacyjny jest

nieuzasadniony, ponieważ postępowanie sądowe zmierzające do ustalenia uprawnień

do dodatku pielęgnacyjnego weryfikuje jedynie ustawowe przesłanki kreujące z mocy

prawa to uprawnienie, a przez to spory te mają charakter ustalający, a orzeczenia

sądowe zapadłe w ich wyniku mają w istocie rzeczy znaczenie deklaratoryjne. W takim

postępowaniu chodzi zatem o ustalenie uprawnienia do świadczenia z zakresu

ubezpieczenia społecznego, a nie o zasądzenie tego świadczenia w konkretnej wyso-

kości, co powoduje, że są to zawsze spory o ustalenie, a nie o świadczenie. Prowadzi

to do konkluzji, że dopuszczalność kasacji w sprawach o ustalenie prawa do dodatku

pielęgnacyjnego, który ma wysokość określoną ustawowo (art. 22 ust. 1 ustawy z dnia

17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i

rent oraz o zmianie niektórych ustaw - Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm., powoływana

dalej jako ustawa rewaloryzacyjna), [...] nie jest obwarowana wartością przedmiotu

zaskarżenia według art. 393 pkt 1 KPC.

Merytorycznie kasacja jest bezzasadna. Ubezpieczony został zaliczony do I

grupy inwalidów w rozumieniu przepisu art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994

r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży

Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. Nr

53, poz. 214, powoływanej dalej jako ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym Policji).

Wskazana norma wynika z aktu prawnego regulującego w sposób szczególny materię

zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy różnych służb mundurowych, co przejawia

się w rozmaitych odrębnościach tego systemu, w tym także w specyficznym i

właściwym wyłącznie tej ustawie określeniu grup inwalidzkich funkcjonariuszy. Ustala

się bowiem trzy grupy inwalidztwa funkcjonariuszy całkowicie niezdolnych do służby, a

wśród nich: I grupę - obejmującą całkowicie niezdolnych do pracy, II grupę - obejmującą

częściowo niezdolnych do pracy oraz III grupę - obejmującą zdolnych do pracy.

Natomiast inne są ustawowe przesłanki kwalifikacji i zakres każdej z takich grup

inwalidów w pracowniczym systemie emerytalnym. W szczególności według normy art.

24 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i

ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o z.e.p.) do I

grupy inwalidów zalicza się osoby niezdolne do wykonywania jakiegokolwiek

zatrudnienia, które ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji wymagają

stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Trzeba zauważyć, że szczególne

unormowanie grup inwalidzkich funkcjonariuszy Policji wywiera zasadniczy wpływ na

ustawowo określoną wysokość przysługujących im rent inwalidzkich, która wynosi

odpowiednio dla I grupy - 80%, dla II grupy - 70 % i dla III grupy - 40 % podstawy

wymiaru, bez uwzględnienia dodatków rentowych (art. 22 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu

Policji). Powyższe rozważania wskazują na odrębne, samoistne legislacyjnie i

oczywiście korzystniejsze unormowania statusu prawnego inwalidztwa i wysokości

przysługujących świadczeń rentowych dla funkcjonariuszy służb mundurowych w

porównaniu do odpowiednich regulacji występujących w powszechnym prawie

emerytalnym.

Ustawa o zaopatrzeniu funkcjonariuszy Policji przewiduje także określone

dodatki do emerytury lub renty, w tym prawo do dodatku pielęgnacyjnego (art. 25 ust. 1

pkt 2), tyle że w zakresie precyzującym zasady i wysokość nabycia tego uprawnienia

następuje odesłanie do przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich ro-

dzin (art. 25 ust. 3), które są zawarte w dwóch aktach prawnych. Przepis art. 21 ust. 2

ustawy rewaloryzacyjnej stanowi wprawdzie, że dodatek pielęgnacyjny przysługuje

osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba taka została m.in. zaliczona do

I grupy inwalidów, ale przecież nie stanowi on samoistnej podstawy kreującej prawo do

dodatku pielęgnacyjnego. Dodatek ten bowiem przysługuje do renty inwalidzkiej I grupy

uzyskiwanej na podstawie przepisów aktów prawnych wymienionych w art. 1 tej ustawy,

co jednoznacznie wynika z treści i stylizacji art. 21 ust. 4 tej ustawy, który zawiera

odesłanie do przepisów ustawy o z.e.p. Norma art. 48 ust. 1 tej ustawy zawiera iden-

tyczną treść jak norma art. 21 ust. 2 ustawy rewaloryzacyjnej, ale również ona nie

kreuje samoistnie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla osoby zaliczonej do I grupy

inwalidów, albowiem wyraźnie warunkuje powstanie tego uprawnienia od wcześniej-

szego ustalenia uprawnienia do emerytury lub renty, w tym m.in. od zaliczenia osoby

ubiegającej się o dodatek pielęgnacyjny do I grupy inwalidów w rozumieniu art. 24 ust.

4 ustawy o z.e.p. Ten przepis stanowi, że do I grupy inwalidów zalicza się osoby niez-

dolne do wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia, które ze względu na niemożność

samodzielnej egzystencji wymagają stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Idea,

istota i funkcja prawa do dodatku pielęgnacyjnego wyraża się w zapewnieniu osobom

uprawnionym do świadczeń emerytalno-rentowych, które wskutek inwalidztwa I grupy

lub ze względu na ustawowo określony wiek 75 lat są praktycznie pozbawione możli-

wości samodzielnego zaspokajania swych potrzeb życiowych, prawa do dodatkowego

świadczenia, które służy częściowemu zrekompensowaniu kosztów ponoszonych w

celu uzyskania ustawowo uznanej za niezbędną opieki ze strony innej osoby. Taka

potrzeba jest ryzykiem (zdarzeniem) ubezpieczeniowym rodzącym podmiotowe upraw-

nienie do dodatku pielęgnacyjnego, przysługującego do pobieranych świadczeń eme-

rytalno-rentowych. Powyższe rozważania uzasadniają stanowisko, że funkcjonariusz

zaliczony do I grupy inwalidów w rozumieniu art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym Policji jest uprawniony do uzyskania dodatku pielęgnacyjnego tylko wów-

czas, gdy ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji wymaga on stałej lub

długotrwałej opieki innej osoby (art. 25 ust. 3 tej ustawy w związku z art. 24 ust. 4 usta-

wy o z.e.p. W tych okolicznościach Sąd Najwyższy stwierdził, że w zaskarżonym

wyroku nie doszło do naruszenia prawa materialnego.

Równocześnie Sąd Najwyższy uznał, że zebrany materiał dowodowy w sprawie

jednoznacznie wykazał, iż aktualnie ubezpieczony nie wymaga stałej lub długotrwałej

opieki innej osoby. Takie stanowisko zajęła Okręgowa Komisja Lekarska MSW w Ł. w

orzeczeniu z dnia 31 stycznia 1995 r. i było ono przedmiotem weryfikacji opartej o prze-

prowadzony i prawidłowo oceniony dowód z opinii biegłych lekarzy sądowych, którzy

objęli wyjaśnieniem diagnozę i zalecenie zawarte w zaświadczeniu z dnia 3 sierpnia

1994 r. lekarza neurologa. Odmienne i subiektywne przekonanie ubezpieczonego o

stanie jego inwalidztwa uzasadniającym prawo do dodatku pielęgnacyjnego nie uzasad-

nia zarzutów proceduralnych podniesionych w kasacji, w szczególności dopuszczenia

kolejnych dowodów z opinii innych zespołów biegłych, skoro rodzaje i stopień zaawan-

sowania ujawnionych schorzeń ubezpieczonego nie ograniczają samoobsługowych

zdolności zapewnienia jego podstawowych potrzeb życiowych.

Mając powyższe na uwadze kasacja podlegała oddaleniu z mocy art. 393

12

KPC.

[...]

========================================