II UKN 60/97

Wyrok z dnia 16 kwietnia 1997 r.

II UKN 60/97

Okresy pracy sezonowej oraz dorywczej świadczonej w ramach stosunku pracy

młodocianego pracownika są okresami składkowymi (art. 2 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia

17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur

i rent oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka

(sprawozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 1997 r. sprawy z wniosku Józefy

U. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o wcześniejszą

emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 26 listopada 1996 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 30 sierpnia 1996 r. [...] i sprawę

przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z

dnia 20 grudnia 1995 r. [...] odmówił Józefie U. prawa do wcześniejszej emerytury z powodu

braku wymaganego 35 letniego okresu zatrudnienia. Rewizję od tego wyroku oddalił Sąd

Apelacyjny Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 21 marca 1996 r., w

którym nie weryfikował spornego okres, albowiem ustalił, że w dacie wydania wyroku przez

Sąd Wojewódzki ubezpieczona pozostawała nadal w stosunku pracy, a przez to nie spełniała

wstępnego warunku (rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy),

uprawniającego do ubiegania się o przyznanie jej uprawnień emerytalnych na podstawie

przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w

sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn

dotyczących zakładów pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 27).

W dniu 12 kwietnia 1996 r. ubezpieczona zgłosiła ponownie wniosek o wcześniejszą

emeryturę, załączając m. in. świadectwo pracy z dnia 12 kwietnia 1996 r., że jej umowa o

pracę ze Spółdzielnią Pracy “Ż.” Huta Szkła w R. rozwiąże się z przyczyn ekonomicznych w

dniu 31 maja 1996 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w R. decyzją z dnia 5

czerwca 1996 r. odmówił przyznania ubezpieczonej prawa do wcześniejszej emerytury,

ponieważ ustalił jej okres zatrudnienia w wymiarze 34 lat i 14 dni, nie uznając

dokumentowanego pisemnymi zeznaniami świadków okresu jej zatrudnienia w Szkółce

Leśnej S. Nadleśnictwa G. w okresie od dnia 25 czerwca 1960 r. do dnia 25 maja 1962 r. Do

odwołania ubezpieczona dołączyła kolejne świadectwo pracy z dnia 1 lipca 1996 r., z którego

wynikało, że rozwiązanie jej stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy nastąpiło w

dniu 30 czerwca 1996 r. Odwołanie to oddalił Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 30 sierpnia 1996 r., ustalając łączny okres

zatrudnienia ubezpieczonej w wymiarze 34 lat 1 miesiąca i 15 dni. Sąd ten nie uwzględnił

okresu pracy ubezpieczonej w spornym okresie w Szkółce Leśnej S., przyjmując w oparciu o

dowód z zeznań świadków przesłuchanych w poprzedniej sprawie o sygnaturze akt [...], że

skoro ubezpieczona ukończyła 15 lat dopiero w dniu 25 maja 1962 r., to wobec treści art. 1

ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach

ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.),

brak było podstaw prawnych do zaliczenia jej okresu pracy sprzed 25 maja 1962 r., a praca

świadczona po tej dacie nie była wykonywana na podstawie przepisów dotyczących

zatrudniania młodocianych obowiązujących w spornym okresie.

Apelację od tego wyroku oddalił Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 26 listopada 1996 r., przyjmując, że wobec

niewadliwych ustaleń Sądu Wojewódzkiego, ubezpieczona nie legitymuje się 35 letnim

okresem zatrudnienia wymaganym do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury stosownie

do treści § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie

wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących

zakładów pracy. Sąd ten uznał, że ze spornego okresu pracy ubezpieczonej w Szkółce Leśnej

S. mógł być rozważany jedynie okres od dnia 24 maja 1961 r. do dnia 24 maja 1962 r., tj. po

ukończeniu 15 lat życia przez ubezpieczoną, co wynika z treści art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o

rewaloryzacji. Zaliczenie tego okresu byłoby dopuszczalne w ocenie Sądu Apelacyjnego

tylko wówczas, gdyby ubezpieczona była wówczas “pracownikiem stałym” . Tymczasem za

“rzecz powszechnie wiadomą” Sąd ten uznał, że praca ubezpieczonej miała charakter

dorywczy lub sezonowy, przyjmując za Sądem Wojewódzkim orzekającym w innej sprawie

[...], że ubezpieczona nie była w spornym okresie pracownikiem stałym , a taki pogląd

podzielił Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalając wyrokiem z dnia 21 marca 1996 r. [...]

rewizję ubezpieczonej. W postępowaniu apelacyjnym Sąd Apelacyjny uzyskał także akta

osobowe wnioskodawczyni z Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego w

upadłości w R., zawierających m.in. jej życiorys z dnia 27 czerwca 1971 r., w którym

podawała, że pracę podjęła dopiero po dniu ukończenia szkoły ponadpodstawowej, tj. po

dniu 1 czerwca 1968 r. Dlatego uznał, że skarga apelacyjna nie wskazała żadnych dowodów,

które mogłyby podważyć prawidłowe ustalenia Sądu Wojewódzkiego o braku wymaganego

okresu zatrudnienia do przyznania ubezpieczonej prawa do wcześniejszej emerytury.

W kasacji ubezpieczona, wskazując na naruszenie prawa materialnego przez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 2 pkt 1 i pkt 3 ustawy o rewaloryzacji oraz §

1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w

sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn

dotyczących zakładów prac, domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i przyznania jej

prawa do wcześniejszej emerytury, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i

poprzedzającego go wyroku Sądu Wojewódzkiego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Warszawie i przekazania sprawy temu Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.

Zdaniem kasacji ubezpieczona w spornym okresie była zatrudniona na podstawie

przepisów ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 2 lipca 1958 r. w sprawie zatrudniania

młodocianych (Dz. U. Nr 45, poz. 226), dopuszczających możliwość zatrudniania

młodocianych w rozumieniu tej ustawy, którymi były osoby po ukończeniu 14 lat, przy

pracach sezonowych lub doraźnych, jak również w charakterze pracowników stałych. W

szczególności na podstawie przepisów art. 11 pkt. 1 i art. 28 tej ustawy można było

zatrudniać w rolnictwie i szkółkach leśnych młodocianych, którzy ukończyli szkołę

podstawową. Na takich warunkach pracowała ówcześnie ubezpieczona w charakterze stałego

pracownika szkółki leśnej.

Na rozprawie kasacyjnej pełnomocnik pozwanego organu rentowego zajął

stanowisko, że okresy sezonowego lub dorywczego zatrudnienia ubezpieczonej w Szkółce

Leśnej S. powinny być zaliczone do okresu wymaganego do przyznania emerytury.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Uzasadniony jest zarzut naruszenia prawa materialnego wobec błędnej wykładni

przepisu art. 2 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i

rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104,

poz. 450 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa rewaloryzacyjna) i niezastosowaniu

obowiązujących w spornym okresie przepisów o zatrudnianiu młodocianych. Powołany

przepis ustawy rewaloryzacyjnej za okresy składkowe uznaje okresy zatrudniania

młodocianych na obszarze Państwa Polskiego na warunkach określonych w przepisach

obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1975 r. W spornym okresie obowiązywała ustawa z

dnia 2 lipca 1958 r. w sprawie zatrudniania młodocianych (Dz. U. Nr 45, poz. 226), która w

szczególności zawierała w art. 3 ust. 2 upoważnienie dla Rady Ministrów do określenia

rodzajów lekkich prac sezonowych lub dorywczych, przy jakich mogli być zatrudniani

młodociani, którymi w rozumieniu tej ustawy (art. 1 ) były osoby, które ukończyły 14 lat, a

nie przekroczyły 18 lat życia. Ówczesny prawodawca dopuszczał zatem zatrudnianie

młodocianych nie tylko w celu nauki zawodu, przyuczenia do określonej pracy, czy odbycia

wstępnego stażu pracy (art. 3 ust. 1 tej ustawy). W takich okolicznościach ustalenie przez

Sądy orzekające w sprawie dorywczego lub sezonowego świadczenia pracy w okresie od

dnia 24 maja 1960 r. do dnia 24 maja 1962 r. w Spółce Leśnej S. Nadleśnictwa G. przez

ubezpieczoną, ur. 24 maja 1946 r., nie mogło prowadzić do nieuwzględnienia tych okresów,

skoro okresy pracy sezonowej, jak i okresy dorywczego świadczenia pracy w ramach

stosunków pracy młodocianego pracownika podlegają jako okresy składkowe zaliczeniu na

podstawie art. 2 ust. 2 pkt 3 ustawy rewaloryzacyjnej. O uwzględnieniu tych okresów

decydował niekwestionowany status pracowniczy ubezpieczonej w spornym okresie,

niezależnie od tego, czy wynikał on z bezterminowej umowy o pracę, co wykluczyły oba

Sądy orzekające w sprawie, czy też z sezonowych lub dorywczych (krótkoterminowych) sto-

sunków pracy, za czym sądy te opowiedziały się, uznając fakty ówczesnego sezonowego i

dorywczego zatrudniania ubezpieczonej. Obligowało to Sądy do ustalenia długości okresów

niekwestionowanego sezonowego lub dorywczego zatrudnienia ubezpieczonej w ramach

stosunku pracy młodocianego pracownika w spornym okresie, a w konsekwencji do

uwzględnienia tych okresów zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy rewaloryzacyjnej.

Potwierdzenie zasadności podstawy kasacyjnej wymaga ustalenia długości

zatrudnienia ubezpieczonej w charakterze młodocianego pracownika w spornym okresie. W

tym celu Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313

KPC orzekł jak w sentencji. [...]

========================================