III RN 13/97

Wyrok z dnia 17 kwietnia 1997 r.

III RN 13/97

Brak zagospodarowania nieruchomości przez wiele lat może oznaczać, że

stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Taki wniosek

może być zakwestionowany przez wykazanie aktualności przyczyn wywłasz-

czenia oraz usprawiedliwionych przyczyn niezagospodarowania nieruchomości.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Andrzej Wasilewski, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Waldemara

Grudzieckiego, po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 1997 r. sprawy ze skargi Rektora

Uniwersytetu [...] w P. na decyzję Wojewody P. z dnia 6 lutego 1996 r. [...] w przed-

miocie zwrotu nieruchomości, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego

Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyj-

nego-Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu z dnia 19 września 1996 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sadowi Admi-

nistracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Zaskarżonym rewizją nadzwyczajną Prezesa Naczelnego Sądu Administracyj-

nego wyrokiem z dnia 19 września 1996 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę

Rektora Uniwersytetu [...] w P. na decyzję Wojewody P. z dnia 6 lutego 1996 r.

utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w P. o zwrocie Jerzemu

K. w trybie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i

wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.)

działki [...] o powierzchni 7400 m

2

położonej w P.

Rewidujący zarzucił rażące naruszenie powołanego wyżej przepisu oraz art. 22

ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym

(Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przeka-

zanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem Prezesa NSA w zaskarżonym

wyroku niewłaściwa jest ocena prawna w stosunku do przyjętych faktów, które - wbrew

tej ocenie - oznaczają, że nie spełniły się ustawowe warunki zwrotu wywłaszczonej

nieruchomości. Bezpodstawnie bowiem Sąd oparł swą ocenę prawną wyłącznie na

założeniu dotyczącym znacznego upływu czasu od wywłaszczenia (1976 r.) i

niewykonania inwestycji stanowiącej cel wywłaszczenia. Jednakże sam upływ czasu nie

ma takiego znaczenia skoro zwrot wywłaszczonej nieruchomości uzasadniałaby dopiero

zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Tymczasem z innych ustalonych okoliczności wynika, że wywłaszczona nieruchomość

przeznaczona pierwotnie na realizację I etapu budowy miasteczka uniwersyteckiego w

M., pomimo dokonywanych zmian w planie realizacyjnym inwestycji i w planie

zagospodarowania przestrzennego, jest nadal potrzebna dla realizacji celu

wynikającego z decyzji o wywłaszczeniu. Chodzi wszak o wielką inwestycję, która wy-

maga długotrwałego procesu realizacji, a liczne modyfikacje i zatwierdzenie kolejnych

zmian planu realizacyjnego świadczą raczej o aktualności celu wywłaszczenia.

Okolicznością, która również sama przez się nie świadczy o zbędności nieruchomości,

nie jest fakt nieutrzymywania jej w należytym stanie. Nie dostrzegł - według

rewidującego - Sąd, iż działka [...] znajduje się w kompleksie gruntów przeznaczonych

pod budowę miasteczka uniwersyteckiego, precyzyjnie określonego także w nowym

planie zagospodarowania przestrzennego z 1994 r. Tego rodzaju inwestycja, z względu

na jej rozmiary, nie jest przedsięwzięciem, które może być zrealizowane w okresie kilku

czy nawet kilkunastu lat. Przygotowanie takiej inwestycji wymaga nie tylko prac

studyjnych, lecz przede wszystkim licznych uzgodnień i etapów jej przygotowania.

Istotne jest to, że decyzja lokalizacyjna nie utraciła swej ważności, zaś plan realizacyjny

jest ważny do czasu zakończenia inwestycji. Wreszcie, nie bez znaczenia jest

twierdzenie Uniwersytetu, iż na terenie obrębów geodezyjnych U., M. i częściowo N.

pod budowę miasteczka uniwersyteckiego zarezerwowano wszystkie działki Skarbu

Państwa, komunalne i stanowiące własność prywatną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W skardze, która była przedmiotem sprawy przed Naczelnym Sądem Adminis-

tracyjnym Rektor Uniwersytetu [...] zarzucił, że zaskarżona decyzja nakazując zwrot

nieruchomości ze względu na jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu

pozostaje w sprzeczności z faktami. W rzeczywistości bowiem cel decyzji jest aktualny

pomimo upływu wielu lat od jej wydania. Wynika to z zachowania ważności decyzji

lokalizacyjnej oraz ze zmienionego, ale ciągle przewidującego budowę miasteczka

uniwersyteckiego, planu zagospodarowania przestrzennego miasta P. Realizacja

miasteczka uniwersyteckiego, jak twierdził Rektor, jest inwestycją kilkudziesięcioletnią i

pierwotny plan realizacyjny - lokalizacja poszczególnych obiektów - może ulec zmianie

według potrzeb uczelni, za zgodą władz budowlanych, a ponadto jest to inwestycja

realizowana z budżetu Państwa i ze względu na znane trudności finansowe realizacja

poszczególnych obiektów przesunęła się znacznie w czasie.

W podstawie faktycznej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego znalazły

się powyższe okoliczności, na których została oparta skarga Rektora, za wyjątkiem tej -

której znaczenie jest bardzo istotne - że chodzi o "inwestycję kilkudziesięcioletnią".

W istocie rzeczy niewyjaśnienie przez Naczelny Sąd Administracyjny tej ostatniej

kwestii przesądza o zasadności rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu

Administracyjnego. Ocena prawna zaskarżonego wyroku przedstawiona bowiem

została jako wynik skutecznego przeciwstawienia czynnika czasu wszystkim

podniesionym w skardze okolicznościom, które mogłyby przemawiać za aktualnością

celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Inwestor wszak nadal trwa w swym

zamiarze, który zadecydował w 1976 r. o wywłaszczeniu, nadal dysponuje ważną

decyzją lokalizacyjną oraz powołuje się na aktualny plan zagospodarowania przes-

trzennego, który do zamierzonej inwestycji w zakresie działki [...] nie wprowadził żad-

nych zmian. Wszystko to, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie pozwala na

uznanie dalszej niezbędności wywłaszczonej nieruchomości dla realizacji celu

wywłaszczenia dlatego, że budowa miasteczka uniwersyteckiego - mimo upływu 20 lat -

nie została zrealizowana, a była od początku przedsięwzięciem nie do końca prze-

myślanym. Przykładem trafności takiej oceny mogą być wprowadzone w trakcie

realizacji przedsięwzięcia zmiany w planie generalnym inwestycji w stosunku do działek

sąsiadujących z przedmiotową działką... [...].

Powyższe wnioskowanie Sądu zasadnie zakwestionował Prezes Naczelnego

Sądu Administracyjnego w rewizji nadzwyczajnej, której argumenty w tym zakresie Sąd

Najwyższy podzielił. Pozostawienie przedmiotowej nieruchomości w obrębie inwestycji

budowy miasteczka uniwersyteckiego uzasadniało analizę tej inwestycji jako całości.

Jednakże nie wiadomo dlaczego powołane przez Sąd zmiany co do zakresu inwestycji

miałyby wpływać na ocenę sytuacji odnoszącej się wprost do nieruchomości będącej

przedmiotem postępowania, co do której ustalono po pierwsze, że leży na skraju

lokalizacji inwestycji z przeznaczeniem na zaplecze techniczno-magazynowe i pod

zieleń leśną, tworząc specyficzną strefę ochronną oraz po drugie, że to zadanie

faktycznie nie uległo zmianie. Opierając się na tych przesłankach należałoby raczej

przyjąć, że zmiany dotyczące generalnego "przedsięwzięcia inwestycyjnego" nie

wywołują zmian funkcji przewidzianej dla działki [...], o którą w sprawie chodzi. W

każdym razie z dotychczasowych ustaleń Sądu nie wynika, ażeby cele przewidziane dla

tej działki w decyzji z 1976 r. przestały być aktualne na skutek wprowadzonych zmian w

realizacji miasteczka uniwersyteckiego.

W tym kontekście budzi szczególnie silne zastrzeżenia brak odniesienia się

przez Naczelny Sąd Administracyjny do przytoczonego wyżej twierdzenia Rektora

Uniwersytetu [...], że realizacja miasteczka uniwersyteckiego jest inwestycją kilkudzie-

sięcioletnią oraz przesunęła się ona w czasie ze względu na przyczyny dotyczące

budżetu Państwa. Bez wyjaśnienia powyższych okoliczności, które wobec aktualnego

planu zagospodarowania przestrzennego nie mogą być bagatelizowane nie można

przyjąć, tak jak to uczynił Sąd w zaskarżonym wyroku, że brak zagospodarowania

wywłaszczonej działki przez okres 20 lat od wywłaszczenia, jest wystarczającą

przyczyną do ustalenia, iż działka ta stała się zbędna na cel określony w decyzji o

wywłaszczeniu w rozumieniu art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłasz-

czaniu nieruchomości.

Z powyższych przyczyn uznając, że zarzuty rewizji nadzwyczajnej okazały się

usprawiedliwione, należało orzec zgodnie z wnioskiem tej rewizji w myśl art. 393

13

KPC

w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania

cywilnego... (Dz. U. Nr 43, poz. 189).

========================================