III SZ 1/97

Wyrok z dnia 24 kwietnia 1997 r.

III SZ 1/97

Zawieszenie prawa wykonywania zawodu radcy prawnego z powodu

podjęcia pracy w organach ścigania, nie zwalnia radcy z obowiązku płacenia

składek członkowskich na rzecz samorządu radców prawnych.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Piotr Hofmański,

Adam Józefowicz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 1997 r. sprawy z odwołania

Agnieszki W. od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w W. z dnia 2 stycznia

1997 r. [...] w przedmiocie pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy

prawnego.

na podstawie art. 386 § 1 KPK zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że

w miejsce orzeczonej w stosunku do Agnieszki W. kary pozbawienia prawa do

wykonywania zawodu radcy prawnego orzekł karę nagany z ostrzeżeniem.

U z a s a d n i e n i e

Rzecznik Dyscyplinarny Okręgowej Izby Radców Prawnych w G. złożył 10

kwietnia 1996 r. do Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego wniosek o wszczęcie postę-

powania dyscyplinarnego przeciwko Agnieszce W. o to, że będąc radcą prawnym,

wpisanym na listę Okręgowej Izby Radców Prawnych w G., wbrew obowiązkowi uisz-

czania składek członkowskich na rzecz samorządu radcowskiego, określonych uchwał-

ami organów tego samorządu, od chwili wpisu na listę radców prawnych, to jest od 19

września 1989 r. uporczywie uchyla się od płacenia składek, czym narusza art. 57 pkt 5

w związku z art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr

19, poz. 145 ze zm.).

W postępowaniu wyjaśniającym obwiniona podała, że nie podjęła pracy w

zawodzie radcy prawnego, gdyż do dnia 31 stycznia 1991 r. przebywała na urlopie

wychowawczym, a od 1 lutego 1991 r. podjęła pracę w Wyższej Szkole Policji w S.,

jako wykładowca prawa cywilnego, gdzie mieszka i pracuje do chwili obecnej. Obwinio-

na wyjaśniła, że egzamin radcowski złożyła w Okręgowej Komisji Arbitrażowej w G. 17

sierpnia 1989 r, a w dniu 19 września 1989 r. została wpisana na listę radców

prawnych. Praca w organach ścigania powoduje z mocy prawa (art. 28 ust. 1 pkt 2

ustawy o radcach prawnych) zawieszenie prawa do wykonywania zawodu. Zdaniem

obwinionej powoduje to również zawieszenie obowiązku opłacania składek członkows-

kich.

Okręgowy Sąd Dyscyplinarny w G. orzeczeniem z dnia 23 maja 1996 r. [...] po

przeprowadzeniu rozprawy w sprawie Agnieszki W., obwinionej o to, że będąc radcą

prawnym wpisanym na listę radców prawnych OIRP w G., [...] wbrew obowiązkowi

uiszczenia składek członkowskich na rzecz samorządu radcowskiego określonych

uchwałami organów tego samorządu od chwili wpisu na listę radców prawnych, to jest

od 19 września 1989 r. uporczywie uchyla się od płacenia wymienionych składek - czym

narusza art. 57 pkt 5 w związku z art. 40 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, uznał

obwinioną winną zarzuconego jej czynu, który stanowi przewinienie z art. 64 ust. 1

ustawy o radcach prawnych. Na podstawie art. 65 ust. 1 pkt 4 wymienionej ustawy

Okręgowy Sąd Dyscyplinarny wymierzył obwinionej karę dyscyplinarną pozbawienia

prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego i obciążył ją kosztami postępowania w

kwocie 50 zł.

Okręgowy Sąd Dyscyplinarny stwierdził w uzasadnieniu orzeczenia, że nie jest

trafny pogląd obwinionej, że jeżeli nie podjęła pracy w charakterze radcy prawnego z

powodu urlopu wychowawczego, a następnie podjęła pracę w Wyższej Szkole Policji na

stanowisku wykładowcy, co spowodowało zawieszenie prawa do wykonywania zawodu,

to uległ także zawieszeniu obowiązek opłacania składek członkowskich. Zdaniem

Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego uiszczanie składek członkowskich jest związane z

obowiązkową przynależnością do samorządu radcowskiego. W związku z tym nie

wykonywanie zawodu ani zawieszenie prawa do wykonywania zawodu nie jest

równoznaczne z ustaniem przynależności radcy prawnego do samorządu. Nie

powoduje to ustania obowiązku uiszczania składek członkowskich. Dlatego Okręgowy

Sąd Dyscyplinarny uznał obwinioną winną zarzuconego jej czynu, to jest zawinionego,

nienależytego wykonywania obowiązków wynikających z ustawy o radcach prawnych i

zasad etyki zawodowej i za to na zasadzie art. 65 ust. 1 pkt 4 ustawy o radcach

prawnych wymierzył jej karę dyscyplinarną pozbawienia prawa do wykonywania zawodu

radcy prawnego. Wymierzając obwinionej najsurowszą karę dyscyplinarną Okręgowy

Sąd Dyscyplinarny miał na uwadze nagminność tego rodzaju czynów, duży stopień złej

woli ze strony obwinionej, przejawiający się w uporczywości w niepłaceniu składek,

niezawiadomieniu organów samorządu radcowskiego o zmianie miejsca zamieszkania i

podjęciu pracy, nieusprawiedliwionym niestawieniu się na wezwanie Rzecznika

Dyscyplinarnego, wadliwym stosunku do swojego czynu mimo wezwań i wyjaśnień

Dziekana i Radcy OIRA, rażącym naruszeniu nie tylko ustawy o radcach prawnych, ale

także uchwały nr 6/95 V Krajowego Zjazdu Radców Prawnych z dnia 9 listopada 1995 r.

w sprawie zasad etyki zawodowej radcy prawnego oraz niestosowaniu się do uchwał

organów samorządu niezależnie od ich osobistej oceny.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny w W. orzeczeniem z dnia 2 stycznia 1997 r. [...] po

rozpoznaniu odwołania obwinionej na posiedzeniu jawnym, postanowił utrzymać w

mocy orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego z dnia 23 maja 1996 r. i obciążyć

obwinioną zryczałtowanymi kosztami postępowania w wysokości 25 zł na rzecz

Okręgowej Izby Radców Prawnych w G. W uzasadnieniu orzeczenia Wyższy Sąd

Dyscyplinarny stwierdził, iż bezsporną okolicznością jest, że obwiniona odmawia zapłaty

składek na rzecz samorządu radcowskiego, które ma obowiązek płacić w czasie trwania

przynależności do samorządu radcowskiego w myśl uchwały nr 9/91 Krajowego Zjazdu

Radców Prawnych z dnia 9 listopada 1991 r. w sprawie składki członkowskiej w

samorządzie radców prawnych i jej podziału. Osoba wpisana na listę radców prawnych i

zatrudniona w pełnym wymiarze godzin pracy obciążona jest obowiązkiem zapłacenia

składki w wymiarze 100%, albowiem nie zachodziły podstawy do obniżenia składek (np.

emerytom, rencistom, aplikantom radcowskim, bezrobotnym). Brak jest podstawy do

obniżenia składki. Zdaniem Wyższego Sądu Dyscyplinarnego naganne jest zachowanie

obwinionej, polegające na odmowie zapłaty składek za okres od 1 lutego 1992 r. kiedy

nastąpiło podjęcie stałej pracy. Zastosowanie najwyższej kary dyscyplinarnej nastąpiło

ze względu na nie możliwość tolerowania przez organy samorządu radcowskiego

zachowania członka tego samorządu polegającego na stałym niewypełnianiu

obowiązków.

Od powyższego orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Agnieszka W.

złożyła odwołanie, w którym kwestionuje wymiar kary, jako wyjątkowo surowej i nie-

współmiernej do zawinienia. Odwołująca się nadal podtrzymywała wątpliwości, czy

zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych dotyczącym zawieszenia

prawa do wykonywania zawodu z powodu podjęcia pracy w organach ścigania nie

powinno jednocześnie powodować zawieszania obowiązków łączących się z przyna-

leżnością do samorządu radcowskiego.

Rozpatrując odwołanie Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Obowiązek płacenia przez radcę prawnego składki na rzecz samorządu

radcowskiego wynika bezpośrednio z przynależności do samorządu, która jest obowiąz-

kowa (art. 40 ust. 2 ustawy o radcach prawnych). Wpisanie osoby odpowiadającej

ustawowym wymaganiom kwalifikacyjnym na listę radców prawnych powoduje

przystąpienie radcy prawnego do samorządu. Spełnia on na rzecz radców prawnych

szereg ustawowo określonych zadań, z którymi łączy się obowiązek ponoszenia kosz-

tów przez organy samorządu. Dlatego obowiązek płacenia składek na rzecz korporacji

zawodowej został określony w art. 64 ust. 1 pkt 1 tej ustawy przez ustawowe upoważ-

nienie Krajowego Zjazdu Radców Prawnych do ustalenia wysokości składki człon-

kowskiej (art. 57 pkt 5 ustawy). Jeżeli w sytuacji osobistej i zawodowej obwinionej,

wpisanej na listę radców prawnych, brak było podstaw do zwolnienia lub obniżenia

składki w świetle postanowień uchwały Nr 9/91 Krajowego Zjazdu Radców Prawnych z

dnia 9 listopada 1991 r., to obwiniona obowiązana była stosować się do uchwał

samorządu radcowskiego (§ 2 uchwały Nr 8/91 Krajowego Zjazdu Radców Prawnych z

dnia 9 listopada 1991 r.) i płacić składki. Tak też uznał Sąd Najwyższy w uchwale

składu siedmiu sędziów z dnia 26 kwietnia 1990 r., III PZP 2/90 (OSNCP 1990 z. 12

poz. 142) stwierdzając, że "płacenie składek członkowskich na rzecz samorządu jest

ustawowym obowiązkiem radcy oprawnego wobec tego samorządu". W konsekwencji

tego w uchwale tej Sąd Najwyższy stwierdził, że "radca prawny podlega odpowie-

dzialności, dyscyplinarnej za zawinione niepłacenie składek na rzecz samorządu

radców prawnych (art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - Dz.

U. Nr 19, poz. 145)". Z kolei w uchwale z dnia 18 czerwca 1991 r., I PZP 21/91

(OSNCP 1992 z. 2 poz. 30) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że "radca prawny wykonujący inną

pracę zarobkową niż praca radcy prawnego nie korzysta z obniżenia składki

członkowskiej", a tym samym ma obowiązek w dalszym ciągu opłacać ją w zwykłym

wymiarze. Podniesione w odwołaniu wątpliwości obwinionej czy radca prawny, którego

prawo do wykonywania zawodu radcy prawnego jest zawieszone ma obowiązek

płacenia składek członkowskich na rzecz samorządu radcowskiego) także już były

wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego w podobnych sprawach. Wystarczy tu

przytoczyć uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1987 r., III PZP 48/87

(OSNCP 1989 z. 7-8 poz. 115), w której Sąd Najwyższy uznał, że zawieszenie prawa

wykonywania zawodu radcy prawnego z powodu podjęcia pracy w notariacie (art. 28

ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych) nie zwalnia z obowiązku płacenia składek

członkowskich. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy również podkreślił, iż w

ustawie o radcach prawnych wprowadzono obowiązkową przynależność radców

prawnych do samorządu. Z przynależnością tą łączy się bezpośrednio obowiązek

płacenia składki członkowskiej, ustalonej przez Krajowy Zjazd Radców Prawnych.

Wymuszenie płacenia składek członkowskich przez radcę prawnego może być

częściowo dokonane przez możliwość wszczęcia przeciwko radcy prawnemu

postępowania dyscyplinarnego, gdyż niepłacenie przez radcę składek stanowi naru-

szenie obowiązku wynikającego z przynależności do samorządu. W świetle przytoczo-

nego wyżej orzecznictwa, którego poglądy podziela skład orzekający Sądu Naj-

wyższego w niniejszej sprawie, należy przyjąć, że zawieszenie prawa do wykonywania

zawodu radcy prawnego z powodu podjęcia pracy w organach ścigania nie zwalnia

radcy prawnego z obowiązku płacenia składek członkowskich na rzecz samorządu

radców prawnych. W tej sytuacji zarzut odwołania o braku obowiązku obwinionej

płacenia składek członkowskich na rzecz samorządu radcowskiego okazuje się

nieuzasadniony.

Przechodząc do oceny prawnej wymienionego w odwołaniu zarzutu, że orze-

czona kara jest wyjątkowo surowa i niewspółmierna do zawinienia, Sąd Najwyższy

uznał, że zarzut ten jest uzasadniony. Wymierzenie obwinionej Agnieszce W. najsurow-

szej kary pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego - zdaniem Sądu

Najwyższego - w okolicznościach sprawy jest nadmiernie surowe i przez to niespra-

wiedliwe. Dlatego wymierzona obwinionej Agnieszce W. kara podlega złagodzeniu.

Zdecydowała o tym dokonana przez Sąd Najwyższy wyważona ocena stopnia jej winy.

Przewinienie dyscyplinarne, którego się dopuściła nie jest wynikiem uporczywego

lekceważenia obowiązków, wynikających z ustawy o radcach prawnych, aczkolwiek

czyn jej należy uznać za zawiniony w rozumieniu art. 64 ust. 1 pkt 1 tej ustawy.

Niepłacenie składek przez obwinioną wynikało w sprawie z przyjęcia przez Agnieszkę

W. błędnej wykładni art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych i uporczywych prób

obrony zajętego stanowiska. W tej sytuacji nie można przyjąć, że obwiniona zasłużyła

na najsurowszą z kar, przewidzianych w art. 65 ust. 1 wymienionej ustawy, która

powinna być zarezerwowana dla najbardziej poważnych i drastycznych etycznie

przewinień dyscyplinarnych.

Obwiniona Agnieszka W. nie była dotychczas karana dyscyplinarnie. Z tego

względu należy przyjąć, że słuszne jest danie jej szansy racjonalnego zweryfikowania

swojej postawy i zrozumienia, że jest ona niewłaściwa i wymaga zmiany oraz odpowied-

niego traktowania obowiązków prawnych. Jeżeli obwiniona pozostając radcą prawnym

nadal będzie uchylała się od obowiązku uiszczania składek to organy samorządu

radcowskiego będą miały podstawę do wyciągnięcia z tego odpowiednich wniosków, a

w ewentualnym postępowaniu dyscyplinarnym sytuacja jej będzie przedstawiała się w

odmiennym świetle niż obecnie.

Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że na

podstawie art. 386 § 1 KPK należało złagodzić wymierzoną Agnieszce W. karę

dyscyplinarną i orzec, jak w sentencji.

========================================