I PKN 119/97

Wyrok z dnia 28 kwietnia 1997 r.

I PKN 119/97

Ocena czy likwidacja stanowiska pracy jest rzeczywista czy pozorna jest

elementem ustalenia stanu faktycznego sprawy i nie może być w kasacji sku-

tecznie zakwestionowana przez zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 45 §

1 KP.

Przewodniczący SSN: Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Teresa

Flemming-Kulesza, Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 1997 r. sprawy z powództwa

Hieronima S. przeciwko Cukrowni "K." S.A. w S.N. przy udziale Federacji Związków

Zawodowych Pracowników Przemysłu Cukrowniczego w Polsce z siedzibą w T. o

przywrócenie do pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Woje-

wódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 22 października

1996 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Chełmie, wyrokiem z dnia 23 kwietnia 1996 r. [...]

przywrócił powoda Hieronima S. do pracy w Cukrowni "K." SA. Sąd Rejonowy ustalił, że

powód był zatrudniony od 10 czerwca 1975 r. na podstawie umowy o pracę na czas nie

określony, ostatnio na stanowisku mistrza w dziale gospodarki wodno-ściekowej. W

dniu 28 marca 1995 r. został odwołany z funkcji członka Rady Nadzorczej Spółki. W

dniu 7 października 1995 r. powód otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę, przy czym

strona pozwana uzyskała wcześniej na rozwiązanie umowy o pracę z powodem zgodę

Rady Nadzorczej Spółki. Pozwana Cukrownia jest jednym z największych zakładów

uciążliwych w zlewni rzeki W. w związku z odprowadzaniem niedostatecznie

oczyszczonych ścieków. Do obowiązków powoda należała gospodarka wodno-

ściekowa, którą zajmował się od dziesięciu lat i mimo, że nie posiada w tym kierunku

przygotowania zawodowego, oprócz jednomiesięcznego kursu, do jego pracy nie były

zgłaszane zastrzeżenia. W maju lub czerwcu 1995 r. zarząd Spółki zadecydował o

utworzeniu jednego stanowiska pracy zajmującego się ochroną środowiska. W dniu 3

lipca 1995 r. został zatrudniony Krzysztof C., absolwent Akademii Rolniczej w L., który

przejął tylko obowiązki powoda. Obowiązki innych pracowników z zakresu ochrony

środowiska pozostały bez zmian i Krzysztof C. miał je przejąć do końca 1996 r. Zmiany

w organizacji strony pozwanej znalazły odzwierciedlenie w regulaminie i schemacie

organizacyjnym z dniem 1 kwietnia 1996 r. Zdaniem Sądu Rejonowego przy

wypowiedzeniu umowy o pracę powodowi doszło do naruszenia art. 370 § 1 Kodeksu

handlowego w związku z § 15 statutu Spółki, gdyż oświadczenie pracodawcy w tym

przedmiocie podpisał jednoosobowo prezes zarządu. Sąd Rejonowy ustalił również, że

w rzeczywistości likwidacja stanowiska powoda była pozorna, gdyż w momencie

dokonania wypowiedzenia umowy o pracę nie nastąpiły jeszcze zmiany organizacyjne,

na które powołuje się strona pozwana.

Wyrokiem z dnia 22 października 1996 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie oddalił rewizję strony pozwanej. Sąd ten nie

podzielił poglądu Sądu Rejonowego, że wypowiedzenia umowy o pracę dokonał

nieuprawniony organ Spółki. Uznał jednak, że "przyczyna wskazana w wypowiedzeniu

nie stanowiła rzeczywistego powodu wypowiedzenia umowy o pracę". Zdaniem tego

Sądu okoliczności uzasadniające wypowiedzenie powinny istnieć przed zawiado-

mieniem właściwego związku zawodowego o zamiarze wypowiedzenia. Tymczasem

zmiana organizacyjna związana z utworzeniem nowego stanowiska pracy została

wprowadzona do regulaminu organizacyjnego strony pozwanej dopiero po zażądaniu

tego dokumentu przez Sąd Rejonowy.

Od tego wyroku kasację złożyła strona pozwana, która zarzuciła naruszenie

przepisów postępowania, a w szczególności art. 388 § 1 KPC przez nieuchylenie przez

Sąd drugiej instancji wyroku Sądu Rejonowego mimo, że "rewizja w istocie swej została

uwzględniona". Kasacja zarzuca także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 45 § 1

KP przez "jego zastosowanie w sytuacji, gdy wypowiedzenie umowy o pracę z

powodem było uzasadnione zmianami organizacyjnymi w przedsiębiorstwie pozwanej

polegającymi m.in. na likwidacji stanowiska pracy powoda". Strona pozwana w kasacji

wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Powód wniósł o odrzucenie względnie oddalenie kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 393

11

KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w

granicach kasacji. Jest więc związany wskazanymi w niej podstawami, poza które

(oprócz brania pod rozwagę z urzędu nieważności postępowania) nie może wykraczać.

Strona pozwana zarzuciła w kasacji naruszenie przepisu art. 388 § 1 KPC (w brzmieniu

sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu

postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo

upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania admi-

nistracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych

innych ustaw). Przepis ten nie został naruszony, gdyż wskazywał on sposób rozstrzyg-

nięcia sądu rewizyjnego w przypadku uwzględnienia rewizji. Tymczasem rewizja strony

pozwanej została oddalona, gdyż Sąd rewizyjny podzielił poglądy Sądu pierwszej

instancji, iż wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było nieuzasadnione wobec

pozorności (fikcyjności) likwidacji stanowiska powoda, wskazanej jako przyczyna

wypowiedzenia.

Istota sporu sprowadzała się właśnie do tej oceny. Jest bowiem powszechnie

przyjęte w orzecznictwie, że likwidacja stanowiska pracy jest przyczyną uzasadniającą

wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi zatrudnionemu na nim, ale sądy pracy są

uprawnione do badania czy taka likwidacja stanowiska pracy jest rzeczywista. W

przypadku fikcyjności likwidacji stanowiska pracy wypowiedzenie umowy o prace z tej

przyczyny może być uznane za nieuzasadnione w rozumieniu art. 45 KP (por. tezę IX

uchwały pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 czerwca 1985

r., III PZP 10/85, wytyczne w przedmiocie stosowania art. 45 KP, OSNCP 1985 z. 11

poz. 164, Palestra 1986 nr 5-6 s. 101 z glosą A. Świątkowskiego, OSPiKA 1986 z. 5

poz. 102 z glosą T. Zielińskiego; patrz też: wyrok z dnia 15 grudnia 1982 r., I PRN

130/82, OSNCP 1983 z. 8 poz. 121 czy wyrok z dnia 16 października 1992 r., I PRN

40/92, PiZS 1993 nr 3 s. 73, według którego sądy pracy mogą dla oceny czy likwidacja

stanowiska pracy była autentyczna badać celowość i zasadność jej dokonania; jeżeli

stanowisko pracy jest elementem struktury organizacyjnej zakładu pracy to jego

rzeczywista likwidacja musi oznaczać prawnie skuteczną zmianę tej struktury).

Ocena czy likwidacja stanowiska pracy jest rzeczywista czy pozorna, jest ele-

mentem ustalenia stanu faktycznego sprawy. Sąd pierwszej instancji poczynił ustalenie,

że w sprawie likwidacja stanowiska pracy powoda (a raczej przejęcie jego obowiązków

przez pracownika zatrudnionego na innym stanowisku) była pozorna (fikcyjna). To

ustalenie stanu faktycznego nie zostało w kasacji zakwestionowane przez powołanie

się na odpowiednią podstawę kasacyjną, dotyczącą naruszenia konkretnego przepisu

regulującego sposób przeprowadzenia postępowania dowodowego i dokonywania

ustaleń faktycznych. Sąd Najwyższy jest w tej sytuacji związany ustaleniem faktycznym

będącym podstawą zaskarżonego wyroku (art. 393

11

w związku z art. 393

15

KPC).

Takie ustalenie faktyczne nie może być skutecznie zakwestionowane przez zarzut

naruszenia prawa materialnego (art. 45 § 1 KPC), gdyż przepis ten nie został

naruszony. Jak bowiem wyżej wskazano, jeżeli likwidacja stanowiska pracy miała

charakter pozorny, to słuszne jest uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za

nieuzasadnione w rozumieniu art. 45 KP.

Wobec powyższego kasacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 393

12

KPC.

========================================