I PKN 131/97

Wyrok z dnia 8 maja 1997 r.

I PKN 131/97

Powierzenie pracownikowi (technik chemik) pracy nie wymagającej

żadnych kwalifikacji zawodowych (sprzątanie) w okresie biegnącego wypo-

wiedzenia warunków pracy i płacy stanowi naruszenie art. 42 § 4 KP. Odmowa

wykonywania takiej pracy nie uzasadnia rozwiązania umowy o pracę w trybie art.

52 § 1 KP.

Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka

(sprawozdawca), Roman Kuczyński.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 maja 1997 r. sprawy z powództwa

Stanisławy G. przeciwko Zakładom Chemicznym "O." S.A. w O. o przywrócenie do

pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Bielsku-Białej z dnia 21 listopada 1996 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu-

Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Stanisława G. w pozwie z dnia 5 września 1995 r. kwestionowała

zgodność z prawem rozwiązania z nią umowy o pracę bez wypowiedzenia i domagała

się przywrócenia jej do pracy w Zakładach Chemicznych ?O.@ w O. na stanowisku

aparatowej procesów chemicznych. Wcześniej powódka dochodziła uznania za

bezskuteczne wypowiedzenia jej warunków pracy i płacy przez pozwanego pracodaw-

cę. Wyrokiem z dnia 29 września 1995 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Oświęcimiu

oddalił powództwo, uznając, że odmowa powódki wykonywania pracy sprzątaczki w

okresie biegnącego wypowiedzenia zmieniającego uzasadniała natychmiastowe

rozwiązanie z nią umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 KP. Na skutek rewizji powódki Sąd

Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej wyrokiem z dnia 21

grudnia 1995 r. uchylił zaskarżony wyrok w całości, zalecając połączenie obu spraw do

wspólnego rozpoznania w celu dokonania ich wszechstronnego wyjaśnienia.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Oświęcimiu

wyrokiem z dnia 19 lipca 1996 r. ponownie oddalił powództwo, uznając, że niepodjęcie

pracy sprzątaczki w okresie biegnącego wypowiedzenia zmieniającego stanowiło

ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, co uzasadniało natych-

miastowe zwolnienie powódki z pracy z mocy art. 52 § 1 pkt 1 KP. Apelację powódki do

tego wyroku oddalił Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-

Białej, podzielając stanowisko Sądu Rejonowego, iż odmowa wykonywania pracy

powierzonej powódce w trybie art. 42 § 4 KP, uzasadniała rozwiązanie z nią umowy o

pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 52 § 1 KP.

W kasacji powódka wskazała na naruszenie przepisów prawa materialnego: art.

42 § 4 KP - przez przyjęcie zasadności powierzenia w okresie wypowiedzenia

zmieniającego pracy sprzątaczki powódce, zatrudnionej na stanowisku aparatowej

procesów chemicznych oraz art. 52 § 1 pkt 1 KP - przez uznanie odmowy wykonywania

takiej pracy za ciężkie naruszanie podstawowych obowiązków pracowniczych przez

powódkę, a nadto nadużycie instytucji wypowiedzenia zmieniającego wskutek

niezastosowania wobec powódki art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

dotyczących zakładów pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4,

poz. 19 ze zm.), pomimo likwidacji zatrudniającego powódkę Wydziału Styrenu w

pozwanych Zakładach.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest uzasadniona wobec naruszenia przez Sądy pierwszej i drugiej

instancji treści art. 42 § 4 KP w związku z art. 52 § 1 KP. Nie podlega kwestii, że norma

art. 42 § 4 KP uprawniająca pracodawcę do przejściowego powierzenia pracownikowi

innej pracy niż określona w umowie o pracę ma charakter szczególny, co zakazuje

dokonywania jej wykładni rozszerzającej oraz uniemożliwia pracodawcy korzystanie z

tego uprawnienia w sposób naruszający prawem chronione interesy pracownika.

Analizowana regulacja ustawowa zakłada możliwość przejściowego powierzenia

pracownikowi innej pracy niż uzgodniona w umowie o pracę w przypadkach

uzasadnionych potrzebami pracodawcy, co równocześnie musi korespondować z

ustawowymi gwarancjami dla pracownika kierowanego do innej pracy. Te gwarancje

zostały w art. 42 § 4 KP wyraźnie określone, a skoro są objęte normą o charakterze

szczególnym, to również nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej. Nie może zatem

podlegać kwestii, że żadne potrzeby pracodawcy nie uzasadniają jednostronnego

przejściowego powierzenia pracownikowi innej pracy niż umówiona na okres prze-

kraczający 3 miesiące w roku kalendarzowym, ani możliwości jakiegokolwiek obniżenia

przysługującego pracownikowi wynagrodzenia w tym okresie, ani wreszcie powierzenia

pracownikowi pracy nie odpowiadającej jego kwalifikacjom. Wyjątkowość ustawowego

odstępstwa od reguły zobowiązania pracownika do świadczenia pracy określonej w

umowie o pracę (art. 42 § 4 KP) wymaga bowiem ścisłej wykładni ustawowych

gwarancji prawnych dla pracownika kierowanego do innej pracy niż określona w

umowie o pracę.

Uwzględnienie tego aksjologicznie zarysowanego aspektu prawnego szcze-

gólnego uprawnienia pracodawcy z art. 42 § 4 KP przy analizie stanu faktycznego

będącego podłożem rozpoznawanej kasacji prowadzi, w ocenie Sądu Najwyższego, do

wniosku, że pozwany pracodawca, powierzając - w okresie biegnącego wypowiedzenia

zmieniającego - powódce, legitymującej się kwalifikacjami technika chemika, nie

wymagającej żadnych kwalifikacji pracę sprzątaczki - w sposób oczywisty pogwałcił

ustawowe zobowiązanie do uwzględnienia posiadanych przez nią kwalifikacji. Pojęcie

kwalifikacji określone w treści normy szczególnej art. 42 § 4 KP musi uwzględniać ścisłe

jego rozumienie, co przekreśla legalność jednostronnego powierzenia pracownikowi

wykwalifikowanemu (bez jego zgody) pracy nie wymagającej żadnych kwalifikacji.

Odmienne przekonanie wyrażone w zakwestionowanym kasacją orzeczeniu stanowiło

naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię szczególnej regulacji

normatywnej zawartej w treści art. 42 § 4 KP. Taka wykładnia jest niedopuszczalna,

ponieważ odnosi się do przepisu szczególnego, który ponadto w swej treści jest

jednoznaczny. W konsekwencji powódka, pozostając w gotowości do wykonywania

dotychczasowej pracy, trafnie zakwestionowała legalność powierzenia jej w okresie

wypowiedzenia zmieniającego niewykwalifikowanej pracy sprzątaczki. Takie

zachowanie się powódki, która zgodnie z prawem egzekwowała wypełnienie gwarancji

realizowanego stosunku pracy, w żadnym razie nie stanowiło ciężkiego naruszenia jej

pracowniczych powinności, przez co pracodawca, rozwiązując z nią umowę o pracę bez

wypowiedzenia, w sposób oczywisty naruszył dyspozycje art. 52 § 1 KP. Konsekwencją

takiego stanowiska jest uznanie kasacyjnego zarzutu naruszenia przepisów art. 42 § 4

KP w związku z art. 52 § 1 pkt 1 KP przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie.

Równocześnie brak sprecyzowanego wniosku kasacji, w której skarżąca do-

magała się jedynie uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego oraz poprze-

dzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji, bez wskazania kierunku merytorycznego

orzeczenia lub wyboru żądania według alternatywy określonej w art. 56 KP,

spowodował wydanie przez Sąd Najwyższy z mocy art. 393

13

§ 1 KPC orzeczenia

kasatoryjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd drugiej

instancji.

========================================