I PKN 157/97

1

Wyrok z dnia 16 maja 1997 r.

I PKN 157/97

Zawiadomienie pracodawcy przez uprawniony organ ogólnopolskiego

związku zawodowego o utworzeniu zakładowej organizacji związkowej oraz

wskazanie osoby przewodniczącego zarządu tej organizacji jest wystarczające

dla powstania po stronie pracodawcy obowiązku uzyskania zgody zarządu

zakładowej organizacji związkowej na wypowiedzenie lub rozwiązanie stosunku

pracy z tym przewodniczącym (art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o

związkach zawodowych, Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Adam

Józefowicz, Jerzy Kuźniar.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 16 maja 1997 r. sprawy z powództwa

Wiesława G. przeciwko Hucie Szkła "J." SA w J. o uznanie wypowiedzenia umowy o

pracę za bezskuteczne, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódz-

kiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu z dnia 20 grudnia 1996 r.

[...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 23 września 1996 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Jarosławiu

oddalił powództwo Wiesława G. przeciwko Hucie Szkła "J." SA o uznanie wypo-

wiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne. W uzasadnieniu Sąd Rejonowy podał, że

powód był zatrudniony od 1980 r., ostatnio na stanowisku operatora maszyn

szklarskich. Dnia 10 lutego 1996 r. Komisja Krajowa Wolnego Związku Zawodowego

"L." poinformowała dyrekcję pozwanej, że 1 lutego 1996 r. ukonstytuowała się Komisja

Zakładowa WZZ "L." w Hucie Szkła "J." SA. Sąd Rejonowy ustalił, że do powyższej

informacji dołączono pismo z dnia 1 stycznia 1996 r., w którym podano skład osobowy

organów związkowych i liczbę członków związku. Pismem z dnia 8 stycznia 1996 r.

strona pozwana zwróciła się do Komisji Zakładowej WZZ "L." o przedstawienie statutu

związku, a w dniu 6 marca 1996 r. do powoda jako przewodniczącego Komisji

Zakładowej o przekazanie listy członków związku. Ani powód ani przewodniczący

Komisji Krajowej nie udzielili odpowiedzi na te pisma. Sąd pierwszej instancji ustalił, że

powód w dniach 28 lutego 1996 r., 6 i 27 marca 1996 r., od 21 do 27 maja 1996 r. i 5

czerwca 1996 r. uchylał się od świadczenia pracy i mimo wezwań strony pozwanej nie

usprawiedliwił nieobecności. Pismem z dnia 8 lipca 1996 r. strona pozwana wy-

powiedziała powodowi umowę o pracę. Sąd pierwszej instancji przyjął, że powód

opuszczając dni pracy bez usprawiedliwienia dopuścił się ciężkiego naruszenia obo-

wiązków pracowniczych, a zatem wypowiedzenie umowy o pracę było słuszne. Sąd

2

Rejonowy uznał, że strona pozwana nie miała obowiązku konsultowania zamiaru wypo-

wiedzenia powodowi umowy o pracę albowiem WZZ "L." mimo wezwań nie przedstawił

pracodawcy statutu związku ani uchwały o powołaniu zakładowej organizacji

związkowej.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu, wyrokiem

z dnia 20 grudnia 1996 r. [...] zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że

przywrócił powoda do pracy i zasądził na jego rzecz wynagrodzenie za czas pozos-

tawania bez pracy. Sąd Wojewódzki uznał za zasadny zarzut braku konsultacji z

organizacją związkową wypowiedzenia powodowi umowy o pracę. Wywiódł, że zgodnie

z art. 12 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych - związek zawodowy powstaje z mocy

uchwały o jego utworzeniu, podjętej przez co najmniej 10 osób uprawnionych do

tworzenia związków zawodowych. Z dniem zarejestrowania związek zawodowy oraz

jego jednostki organizacyjne wskazane w statucie, nabywają osobowość prawną. Sąd

Wojewódzki podkreślił, że poza sporem jest, iż WZZ "L." został zarejestrowany. Strona

pozwana w dniu 14 lutego 1996 r. potwierdziła odbiór pisma informującego o

ukonstytuowaniu się komisji zakładowej oraz została poinformowana o jej składzie

osobowym, z powodem jako przewodniczącym. Nie można przyjąć, że strona pozwana

była zwolniona z obowiązku konsultacji zamiaru wypowiedzenia powodowi umowy o

pracę z uwagi na treść art. 30 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych. Powyższa

wątpliwość, czy pracownik korzysta z obrony zakładowej organizacji związkowej mogła-

by mieć miejsce, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, gdyby chodziło o osobę nie zrzeszoną

w tej organizacji albo zrzeszoną, co do której zakład pracy nie miałby wiadomości

dotyczącej jej przynależności do danego związku. Strona pozwana miała wiadomość,

że powód jest zrzeszony w związku zawodowym, a nadto pełni funkcję

przewodniczącego komisji zakładowej, a zatem korzysta z ochrony przewidzianej w art.

32 ustawy o związkach zawodowych. Nadto Sąd Wojewódzki uznał, że nie można

zgodzić się ze stanowiskiem, iż powód dopuścił się ciężkiego naruszenia obowiązków

pracowniczych, bowiem uchylał się od świadczenia pracy i nie usprawiedliwił swojej

nieobecności we wskazanych dniach. Każda planowana nieobecność powoda

zgłaszana była bowiem pisemnie. Sąd Wojewódzki uznał, że można jedynie

zastanawiać się, czy powyższe pisma spełniały warunki art. 31 ustawy o związkach

zawodowych oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia Rady Ministrów, a także

czy informowanie pracodawcy o planowanej nieobecności nie dezorganizowało pracy.

W żadnym jednak wypadku nie można mówić, że strona pozwana nie znała przyczyny

nieobecności powoda, a tym samym, że dopuścił się on ciężkiego naruszenia obowiąz-

ków pracowniczych.

Wyrok ten zaskarżyła kasacją strona pozwana. Zarzuciła naruszenie prawa

materialnego, tj. art. 9, art. 12 ust. 1 i art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 o

związkach zawodowych - przez błędną ich wykładnię; art. 30 ust. 2, art 30 ust. 2

1

, art.

32 ust. 1. ustawy o związkach zawodowych oraz art. 38 § 1 Kodeksu pracy - przez ich

niewłaściwe zastosowanie; art. 45 § 1 Kodeksu pracy, art. 31 ust. 1 pkt 1 ustawy o

związkach zawodowych oraz § 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 maja 1992

r. w sprawie udzielania bezpłatnych urlopów oraz zwolnień od pracy pracownikom

pełniącym z wyboru funkcje w związkach zawodowych (Dz.U. Nr 45, poz. 201).

Zarzuciła także naruszenie art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Wniosła o

3

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie temu Sądowi sprawy do po-

nownego rozpoznania ewentualnie, o zmianę tego wyroku przez oddalenie powództwa i

zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem strony pozwanej żaden organ WZZ "L."

nie podjął uchwały o utworzeniu zakładowej organizacji związkowej tego związku w

zakładzie pracy strony pozwanej. Wobec powyższego, taka zakładowa organizacja

związkowa nie powstała. Błędna wykładnia art. 9 ustawy o związkach zawodowych

polega zdaniem strony pozwanej na tym, że Sąd drugiej instancji uznał, iż

zawiadomienie złożone pracodawcy w imieniu WZZ "L." przez przewodniczącego

Komisji Krajowej jest uchwałą, a więc podstawą powołującą w zakładzie pracy zakła-

dową organizację związkową.Tymczasem przedmiotowego zawiadomienia nie można

potraktować nawet jako prawidłowego oświadczenia o powstaniu takiej zakładowej

organizacji. Strona pozwana podniosła, że Sąd Wojewódzki myli powstanie związku

zawodowego z powstaniem zakładowej organizacji związkowej oraz kwestię

bezprawności działania organu związkowego z istnieniem zakładowej organizacji

związkowej. Strona pozwana zarzuciła, że w myśl art. 30 ust. 2, oraz ust. 2

1

ustawy

związkach zawodowych oraz art. 38 § 1 Kodeksu pracy, pracodawca zwolniony jest z

obowiązku współdziałania z zakładową organizacją związkową w indywidualnych

sprawach ze stosunku pracy tych pracowników, którzy nie znaleźli się na związkowej

liście pracowników objętych ochroną związkową. Strona pozwana otrzymała listy pra-

cowników objętych ochroną działających w jej zakładzie pracy organizacji związkowych,

jednak powód na nich nie figurował. Strona pozwana zwróciła się również do powoda o

dostarczenie listy członków WZZ "L." i innych osób objętych ochroną tej organizacji,

jednak nie otrzymała na to pismo odpowiedzi. Nieprzekazanie pracodawcy listy osób

objętych ochroną zakładowej organizacji związkowej zwalnia pracodawcę z obowiązku

współpracy z nią. Zdaniem strony pozwanej, nałożenie na zakładową organizację

związkową obowiązku przedłożenia listy członków i osób reprezentowanych dotyczy

również obowiązku wskazania przez tę organizację na tej liście osób pełniących funkcje

określone w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Zdaniem strony pozwanej,

Sąd Wojewódzki naruszył art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych uznając, że

samo poinformowanie pracodawcy przez pracownika, iż jest on zrzeszony w związkach

zawodowych, jak również pełni funkcję przewodniczącego komisji zakładowej, stanowią

wystarczającą przesłankę zakazu zwalniania takiego pracownika. W kasacji stwierdzo-

no, że Sąd Wojewódzki dopuścił się także naruszenia art. 45 Kodeksu pracy. Powód

nie usprawiedliwiał bowiem swych powtarzających się nieobecności w pracy mimo

dodatkowego wezwania pozwanej. Powtarzające się często, nie usprawiedliwione nieo-

becności dezorganizowały proces pracy na stanowisku powoda do tego stopnia, że

można je charakteryzować nawet jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków

pracowniczych. Zdaniem strony pozwanej naruszenie art. 233 § 1 Kodeksu

postępowania cywilnego przez Sąd Wojewódzki polegało na tym, iż przekroczył on

zakres swobodnego uznania w ocenie zgromadzonego materiału dowodowego, w ten

sposób, że uznał powstanie w pozwanym zakładzie pracy zakładowej organizacji

związkowej, wyłącznie na podstawie dokumentów pochodzących od powoda lub z WZZ

"L.".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Istotną okolicznością dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie czy

powód był przewodniczącym Komisji Zakładowej, istniejącej u strony pozwanej

zakładowej organizacji związkowej Wolnego Związku Zawodowego "L.". Zgodnie

bowiem z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U.

Nr 55, poz. 234 ze zm.) pracodawca nie może bez zgody zarządu zakładowej

organizacji związkowej wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z pracownikiem

będącym członkiem zarządu lub komisji rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej w

czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po jego wygaśnięciu. Sądy obu instancji

bez przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 KPC) ustaliły, że w

dniu 10 lutego 1996 r. Komisja Krajowa Wolnego Związku Zawodowego "L."

poinformowała dyrekcję pozwanego, że 1 lutego 1996 r. ukonstytuowała się Komisja

Zakładowa WZZ "L." w Hucie Szkła "J." SA. Ustaliły, też że do powyższej informacji

dołączono pismo z dnia 1 stycznia 1996 r., w którym podano skład osobowy organów

związkowych i liczbę członków związku, a w szczególności stwierdzono, iż powód jest

przewodniczącym Komisji Zakładowej. Czynność ta została dokonana przed

nowelizacją ustawy o związkach zawodowych, wynikającą z ustawy z dnia 2 czerwca

1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 24,

poz. 110). Była to więc czynność skuteczna względem pracodawcy, skoro omawiane

pismo podpisał przewodniczący ogólnopolskiego związku zawodowego, a więc

niewątpliwie osoba uprawniona do reprezentowania na zewnątrz organu związku

(między innymi względem pracodawcy). Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o związkach

zawodowych są to organizacje niezależne w swojej działalności statutowej od

pracodawców, administracji państwowej i samorządu terytorialnego oraz od innych

organizacji. Ich wewnętrzne struktury organizacyjne są kształtowane swobodnie na

podstawie statutów i uchwał związkowych (art. 9 tej ustawy). Tworzenie wewnętrznej

struktury organizacyjnej związków zawodowych nie podlega kontroli pracodawcy,

zwłaszcza co do zachowania przepisów statutowych czy innych wewnętrznych

przepisów wynikających z uchwał związkowych. Zasada niezależności (autonomii)

związków zawodowych w kształtowaniu wewnętrznej struktury organizacyjnej była

wielokrotnie podkreślana w orzecznictwie (por. np. uchwałę składu siedmiu sędziów z

dnia 25 marca 1993 r., I PZP 73/92, OSNCP 1993 z. 10 poz. 169, OSP 1994 z. 2 poz.

34 z aprobującą glosą T. Kuczyńskiego czy uchwałę z dnia 26 października 1988 r., III

PZP 37/88, OSPiKA 1989 z. 4 poz. 73 z glosą W. Masewicza). W tej sytuacji słusznie

Sąd drugiej instancji uznał, że zawiadomienie pracodawcy przez uprawniony organ

ogólnopolskiego związku zawodowego o utworzeniu zakładowej organizacji związkowej

oraz wskazanie osoby przewodniczącego zarządu tej organizacji, było wystarczające.

Ani pracodawca ani Sądy nie mogły w tej sytuacji wkraczać w ocenę, czy utworzenie

takiej struktury było zgodne z wewnętrzną procedurą wynikającą ze statutu czy innych

uchwał związku zawodowego. Można jedynie dodatkowo stwierdzić, że ze statutu

Wolnego Związku Zawodowego "L." wynika, iż ogniwa związku powstają z oddolnej

inicjatywy pracowników, tworzących w tym celu zakładowe komitety założycielskie (§ 8

statutu). Nie jest więc w tym zakresie konieczne podejmowanie uchwał przez

odpowiednie władze związkowe.

Wejście w życie nowelizacji ustawy o związkach zawodowych (nowy przepis art.

5

30 ust. 2

1

) nie spowodowało, że zawiadomienie z dnia 10 lutego 1996 r. straciło

znaczenie dla uznania szczególnej ochrony trwałości stosunku pracy powoda. Gdyby

nawet przyjąć, że nowy przepis art. 30 ust. 2

1

ustawy o związkach zawodowych dotyczy

także informacji o składzie osobowym organów związkowych i wynikającym z niego

zakresie szczególnej ochrony, to żaden przepis nie pozbawił skuteczności czynności

dokonanych przed wejściem w życie tego przepisu. Zawiadomienie pozwanego

pracodawcy o tym, że powód jest przewodniczącym zarządu zakładowej organizacji

związkowej było więc skuteczne i powodowało, iż pracodawca miał obowiązek

respektować szczególną ochronę trwałości stosunku pracy powoda, co najmniej przez

jeden rok od tego zawiadomienia (argument z treści art. 32 ust. 1 in fine ustawy związ-

kowej). Tym samym słusznie Sąd drugiej instancji przyjął, że powód podlegał szcze-

gólnej ochronie trwałości stosunku pracy, a wypowiedzenie mu umowy o pracę nastąpi-

ło z naruszeniem art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, co prowadzi do

uwzględnienia jego powództwa o przywrócenie do pracy.

W tym zakresie nie ma większego znaczenia ocena zachowania powoda w

zakresie nieobecności w pracy w celu wykonywania funkcji związkowych. Nawet gdyby

przyjąć, że nie zachował on wszystkich warunków formalnych związanych z uzyskaniem

tego zwolnienia (w tym zakresie należy powołać analizę przeprowadzoną w wyroku z

dnia 5 czerwca 1996 r., I PRN 104/95, OSNAPiUS 1997 nr 4 poz. 52 i wyroku z dnia 5

czerwca 1996 r., I PRN 37/96, OSNAPiUS 1997 nr 3 poz. 36, OSP 1997 z. 3 poz. 51 z

aprobującą glosą T. Kuczyńskiego), to i tak nie byłoby możliwe uznanie, że jego

zachowanie było na tyle rażące, aby przywrócenie go do pracy ocenić jako sprzeczne

ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa czy zasadami współżycia

społecznego (por. np. uchwała z dnia 30 marca 1994 r., I PZP 40/93, OSNCP 1994 z.

12 poz. 230, OSP 1995 z. 4 poz. 81 z aprobującą glosą U. Jackowiak; wyrok z dnia 18

stycznia 1996 r., I PRN 103/95, OSNAPiUS 1996 nr 15 poz. 210 czy wyrok z dnia 20

listopada 1996 r., I PKN 14/96, OSNAPiUS 1997 nr 12 poz. 218).

Wobec tego należało uznać, że kasacja strony pozwanej nie miała uspra-

wiedliwionych podstaw i podlegała oddaleniu z mocy art. 393

12

KPC.

========================================