II UKN 113/97

Wyrok z dnia 14 maja 1997 r.

II UKN 113/97

Obowiązek odszkodowawczy z art. 444 § 1 zdanie 1 KC obejmuje zwrot

kosztów nabycia samochodu inwalidzkiego niezbędnego dla leczenia i prowadze-

nia działalności gospodarczej pracownika poszkodowanego wskutek zawi-

nionego przez pracodawcę wypadku przy pracy.

Przewodniczący SSN: Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka

(sprawozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 maja 1997 r. sprawy z

powództwa Zenona C. przeciwko [...] Kopalniom Węgla Kamiennego w W. o

odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy, na skutek kasacji powoda od

wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu

z dnia 30 września 1996 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu do ponownego

rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania.

U z a s a d n i e n i e

Powód Zenon C. domagał się zasądzenia od pozwanych [...] Kopalni Węgla

Kamiennego w W. kwoty pieniężnej umożliwiającej mu nabycie samochodu

inwalidzkiego, służącego usprawnieniu jego potrzeb i korzystaniu z leczenia i

rehabilitacji następstw ciężkiego wypadku przy pracy, któremu uległ w dniu 24

kwietnia 1990 r.

Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 1996 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych we Wrocławiu oddalił powództwo, ustalając że aktualny stan

zdrowia powoda nie stanowi bezwzględnego wskazania do posługiwania się

samochodem inwalidzkim, przez co dochodzone roszczenie nie znajduje

uzasadnienia w treści art. 444 § 1 KC. Sąd ten przyjął, że obowiązek

odszkodowawczy pozwanego - byłego pracodawcy powoda - nie obejmuje

kosztów nabycia pojazdu inwalidzkiego, jeżeli nie jest on konieczny do

kompensowania kalectwa poszkodowanego pracownika oraz do kontynuowania

przezeń pracy zarobkowej wykonywanej przed wypadkiem.

Takie stanowisko podzielił Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Spo-

łecznych we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 30 września 1996 r. oddalił rewizję

powoda. Sąd ten, powołując się na stanowisko zawarte w wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 16 stycznia 1981 r., I CR 455/80 (OSNCP 1981 z. 10 poz. 193)

przyjął, że żądanie zasądzenia kwoty pieniężnej na zakup samochodu osobowego

z oprzyrządowaniem inwalidzkim może, jako składnik kompensaty inwalidztwa

osoby poszkodowanej, podlegać uwzględnieniu tylko wówczas, gdyby bez tego

pojazdu poszkodowany nie mógł funkcjonować, bądź gdyby pojazd ten był mu

niezbędny do kontynuowania pracy zarobkowej wykonywanej przed wypadkiem.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego z uzyskanych: opinii z dnia 24 marca 1995 r. Zakładu

Medycyny Sądowej w W. oraz opinii z dnia 2 grudnia 1995 r. Zakładu Medycyny

Sądowej w P. nie wynikało bezwzględne wskazanie do posługiwania się

samochodem inwalidzkim z uwagi na aktualny zakres powypadkowych następstw

schorzenia narządu ruchu powoda. W szczególności opinie te nie sugerowały,

aby niemożność korzystania z takiego pojazdu negatywnie oddziaływała na

pogorszenie się zdrowotnego stanu narządu ruchu powoda. Równocześnie

sugestie zawarte w obu tych opiniach o potrzebie korzystania z samochodu

inwalidzkiego z uwagi na uciążliwe dla powoda i jego otoczenia schorzenie

urologiczne, wymagające konieczności odbywania okresowych zabiegów

urologicznych, nie stanowią uzasadnienia zasądzenia mu dochodzonej kwoty,

ponieważ żądanie takie wykracza poza granice obowiązku odszkodowawczego z

art. 444 § 1 KC. Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że powypadkowe inwalidztwo II

grupy kompensuje przyznana powodowi renta inwalidzka wypadkowa z

ubezpieczenia społecznego oraz uzyskiwana od pracodawcy renta uzupełniająca,

które pozostawały poza zakresem sporu. Skoro powód jako inwalida II grupy jest

niezdolny do wykonywania jakiejkolwiek pracy, to samochód osobowy nie

przywróci mu zdolności do wykonywania zatrudnienia, a zatem pojazd inwalidzki

nie stanowi również elementu kosztów przygotowania do innego zawodu, a także

nie jest niezbędny do prowadzenia przez powoda działalności gospodarczej

wypożyczania kaset video we własnym lokalu położonym obok miejsca

zamieszkania powoda. Równocześnie dochodzona forma kompensaty nie ma

uzasadnienia w aktualnym stanie zdrowia powoda, który ma możliwość

samodzielnego poruszania się. Natomiast sama okoliczność, że posiadanie

samochodu inwalidzkiego ułatwiałoby, ?podobnie jak ułatwia funkcjonowanie

ludziom zdrowym@, codzienne funkcjonowanie oraz odbywanie zabiegów

leczniczych i wizyt kontrolnych przez powoda nie uzasadnia powództwa

odszkodowawczego z czynu niedozwolonego byłego pracodawcy powoda.

W kasacji powód podniósł zarzuty naruszenia przepisów prawa materialne-

go, a w szczególności art. 361 i 444 KC w związku z przepisami ustawy z dnia 9

maja 1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 46,

poz. 201 ze zm.), przez odmowę uwzględnienia powództwa w sytuacji

zwiększonych potrzeb spowodowanych jego kalectwem, konieczności leczenia i

prób prowadzenia działalności gospodarczej, a także naruszenie przepisów

postępowania przez przyjęcie, wbrew opiniom biegłych oraz decyzji

administracyjnej o przyznaniu odpłatnego samochodu inwalidzkiego, że nie ma

potrzeby korzystania z takiego pojazdu. Kasacja domagała się orzeczenia

kasatoryjnego i zasądzenia kosztów postępowania w sprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest uzasadniona wobec naruszenia normy art. 444 § 1 zdanie

pierwsze KC, który kreuje zasadę pełnej kompensaty szkody wyrządzonej czynem

niedozwolonym, stanowiąc, że w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju

zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty.

Zdanie drugie przepisu art. 444 § 1 KC jedynie egzemplifikuje, a nie wyczerpuje,

jak błędnie przyjęły to Sądy orzekające w sprawie, rodzaje i sposoby pełnej

kompensaty szkody wynikającej z czynu niedozwolonego. Oznacza to taki

dopuszczalny kierunek wykładni, że poszkodowany jest uprawniony do uzyskania

z góry sumy potrzebnej na koszty leczenia, a jeżeli stał się inwalidą, także sumy

potrzebnej na koszty przygotowania się do innego zawodu, co wcale nie

wyczerpuje jego roszczeń o naprawienie wszelkich wynikających z następstw

czynu niedozwolonego kosztów, skoro ustawodawca kreuje zasadę pełnej

kompensaty szkody wynikającej z uszkodzenia ciała lub wywołania czynem

niedozwolonym rozstroju zdrowia. Wynika to w szczególności z możliwości

zasądzenia renty odszkodowawczej (w przypadku powoda - ugodzonej renty

uzupełniającej inwalidzką rentę wypadkową z ubezpieczenia społecznego), a

także możliwości przyznania poszkodowanemu odpowiedniej sumy

zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (art. 445 § 1 KC), której

powód nie uzyskał. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w tym składzie nie podzielił

przywołanego przez Sąd Apelacyjny stanowiska zawartego w wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 16 stycznia 1981 r. , I CR 455/80 (OSNCP 1981 z. 10 poz. 193),

które wyrażone zostało w czasie patologicznego układu stosunków społeczno-

ekonomicznych, w którym posiadanie samochodu osobowego wynikało z

określonego udziału w systemie politycznym bądź było traktowane jako zgoła

luksus, wykraczający poza granice obowiązku odszkodowawczego

wyznaczonego treścią art. 444 § 1 KC. Tymczasem gramatyczna wykładnia tego

przepisu obliguje zobowiązanego do naprawienia szkody do skompensowania

wszelkich kosztów uzasadnionych i wynikłych z następstw czynu niedozwolone-

go, a zatem kreuje zasadę pełnej kompensaty szkody, która nie może podlegać

ograniczeniu do świadczeń odszkodowawczych określonych jedynie w art. 444 §

1 zdaniu drugim KC.

Transponując przedstawiony układ prawny na podłoże faktyczne rozs-

trzyganego sporu należało mieć na uwadze, że powód, urodzony 6 lipca 1957 r.,

uległ w stosunkowo młodym wieku w dniu 24 kwietnia 1990 r. wypadkowi przy

pracy, którego następstwa zdrowotne spowodowały zaliczenie go do II grupy

inwalidów z powodu trwałych i postępujących powypadkowych ciężkich

uszkodzeń narządu ruchu i układu moczowego. Powód - uprawniony do

uzyskania naprawienia szkody obejmującej wszelkie wynikające z tego tytułu

koszty (art. 444 § 1 zdanie pierwsze KC), już w dniu 22 czerwca 1992 r. uzyskał

zaświadczenie z Wydziału Zdrowia Urzędu Wojewódzkiego w W., które

przydzielało mu samochód inwalidzki (oprzyrządowany), z czego należało

wywodzić potrzebę posługiwania się takim pojazdem przez niego. Na celowość

korzystania z samochodu inwalidzkiego w okresie leczenia powypadkowych

schorzeń narządu ruchu i konieczności systematycznego leczenia urologicznego

wskazywały obie uzyskane w postępowaniu pierwszoinstancyjnym opinie

medycznych instytutów naukowych. Wyrażona tam sugestia, że aktualny stan

narządu ruchu nie stanowi bezwzględnego wskazania do posługiwania się takim

pojazdem, nie dyskwalifikowała przecież celowości posługiwania się przez

powoda takim pojazdem, a przez to nie powinna prowadzić do przekreślenia

takich uzasadnionych potrzeb powoda. Nie można przecież racjonalnie przyjąć, że

dopiero chorobowa progresja prowadząca do pełnej utraty sprawności narządu

ruchu poszkodowanego pracownika może uzasadniać jego żądanie przyznania

samochodu inwalidzkiego. Pojazd taki jest aktualnie potrzebny do

skompensowania ciężkich następstw wypadku przy pracy powoda, który

podejmuje uprawnione próby aktywnego funkcjonowania w społeczeństwie

poprzez prowadzenie działalności gospodarczej, wymagającej dysponowania

środkiem transportu samochodowego. Dlatego zasądzenie sumy niezbędnej do

jego nabycia mieści się w granicach wyznaczonego treścią normy art. 444 § 1 KC

obowiązku odszkodowawczego pozwanego. W takich okolicznościach

bezpodstawne i niestosowne było odniesienie czy też swoiste przyrównywanie

przez Sądy orzekające w sprawie potrzeby korzystania przez ciężko poszkodowa-

nego powoda z pojazdu specjalistycznego do sytuacji ludzi zdrowych, którym

samochody osobowe zapewniają wygodę i ułatwiają życie. Powyższe prowadzi do

wyrażenia poglądu, że obowiązek odszkodowawczy wyznaczony treścią art. 444 §

1 KC [...] obejmuje koszty nabycia samochodu inwalidzkiego niezbędnego dla

prowadzenia leczenia i działalności gospodarczej przez pracownika ciężko posz-

kodowanego wskutek zawinionego przez pracodawcę wypadku przy pracy

Sąd Najwyższy wyrokował w sprawie kasatoryjnie z mocy art. 393

13

KPC w

celu określenia przy ponownym rozpoznaniu sprawy aktualnych możliwości i real-

nych kosztów nabycia przysługującego powodowi samochodu inwalidzkiego.

========================================