I PKN 176/97

Wyrok z dnia 23 maja 1997 r.

I PKN 176/97

Likwidacja stanowiska pracy w ramach rzeczywistych zmian organiza-

cyjnych, polegających na zmniejszeniu zatrudnienia, uzasadnia wypowiedzenie

pracownikowi umowy o pracę.

Przewodniczący SSN: Adam Józefowicz (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef

Iwulski, Janusz Łętowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 maja 1997 r. sprawy z powództwa

Pawła K. przeciwko Miejskiemu Ośrodkowi Sportu i Rekreacji "P." w W. o przywrócenie

do pracy, na skutek kasacji powoda i pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 28 listopada 1996 r. [...]

1) uwzględniając kasację pozwanego, uchylił zaskarżony wyrok w części od-

dalającej rewizję pozwanego co do przywrócenia powoda do pracy oraz uchylił wyrok

Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia-Sądu Pracy z dnia 21 marca 1996 r. [...]

w pkt I i II i w tym zakresie przekazał sprawę temu Sądowi Rejonowemu do ponownego

rozpoznania.

2) o d d a l i ł kasację powoda.

U z a s a d n i e n i e

Rozstrzygając poprzedzające niniejszą sprawę powództwo, Sąd Wojewódzki-

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z dnia 19 stycznia 1995

r. [...] przywrócił powoda Pawła K. do pracy w pozwanym Miejskim Ośrodku Sportu i

Rekreacji "P." w W. na dotychczasowych warunkach. Sąd Wojewódzki uznał, że powód

jako członek komitetu założycielskiego międzyzakładowej organizacji związkowej

korzysta z ochrony przed rozwiązaniem umowy o pracę, przewidzianej w art. 32 ust. 3

ustawy z dnia 13 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234) i że

rozwiązano z powodem umowę o pracę z naruszeniem powyższego przepisu.

Powód Paweł K. wniósł 2 marca 1995 r. ponownie powództwo przeciwko

Miejskiemu Ośrodkowi Sportu i Rekreacji "P." w W. o uznanie, że wypowiedzenie mu

umowy o pracę pismem z dnia 21 lutego 1995 r. jest bezskuteczne. W razie wydania

wyroku po upływie okresu wypowiedzenia wniósł o wydanie orzeczenia przywracają-

cego go do pracy na poprzednich warunkach. Ponadto powód wniósł o zasądzenie

należnego wynagrodzenia, które w piśmie z dnia 25 maja 1995 r. [...] określił na kwotę

7.828 zł 26 gr obejmującą odsetki, wyliczone do dnia 31 maja 1995 r., a ugodowo na

kwotę 11.917 zł 79 gr tytułem wyrównania zaniżonego wynagrodzenia za okres od 1

stycznia1994 r. do 31 marca 1995 r. i wyrównania obniżonej premii i 13 pensji za 1994

r. oraz wynagrodzenia za kwiecień i maj 1995 r., gdy zostanie przywrócony do pracy.

W uzasadnieniu pozwu podał, że 21 stycznia 1995 r. zgłosił gotowość do pracy a

22 lutego1995 r. otrzymał, pomimo sprzeciwu związków zawodowych, wypowiedzenie

umowy o pracę ze względu na likwidację etatu. Zdaniem powoda pozwany

przeprowadził fikcyjną reorganizację, chcąc przez zwolnienie powoda nie dopuścić do

założenia przez niego zakładowej komórki związku zawodowego NSZZ "Solidarność".

Wyrokiem z dnia 21 marca 1996 r. [...] Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śród-

mieście-Sąd Pracy przywrócił powoda do pracy w pozwanym zakładzie pracy na do-

tychczasowych warunkach i zasądził od pozwanego na rzecz powoda wynagrodzenie

za czas pozostawania bez pracy w kwocie 644 zł pod warunkiem, że powód podejmie

pracę. Ponadto zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 4.747 zł 07 gr z

ustawowymi odsetkami do dnia zapłaty, a w pozostałym zakresie oddalił powództwo.

Sąd Rejonowy ustalił, że gdy powód zgłosił swoją gotowość do pracy po przywróceniu

go do pracy, pozwany zakład zwrócił się pismem do Międzyzakładowej Organizacji

Związkowej NSZZ "Solidarność" informując o zamiarze rozwiązania z powodem umowy

o pracę z powodu reorganizacji i likwidacji stanowiska powoda, którego obowiązki

przejęli inni pracownicy. Gdy ta organizacja związkowa nie wyraziła zgody, pozwany

zwrócił się do Zarządu Regionu NSZZ "Solidarność" Dolny Śląsk. Zarząd ten wyraził

sprzeciw. Niezależnie od sprzeciwów obu organów związkowych, pozwany zakład

wypowiedział powodowi w dniu 22 lutego 1995 r. umowę o pracę, skracając okres

wypowiedzenia do 1 miesiąca, w czasie którego skierował powoda na urlop

wypoczynkowy. W związku z tym stosunek pracy powoda uległ rozwiązaniu z dniem 31

marca 1995 r. Następnie Sąd Rejonowy na podstawie opinii biegłego Stanisława D.

wyliczył należne powodowi wyrównanie wynagrodzenia za czas pozostawania bez

pracy, obniżonego na polecenie dyrektora pozwanego, nadto 13 pensję za 1994 r. i

nagrodę z zakładowego funduszu nagród za I kwartał 1995 r. oraz należne powodowi

premie, trzykrotnie bezzasadnie potrącone, pomimo iż brak było podstaw do przyjęcia,

że nie wykonał zadań służbowych.

Sąd Rejonowy stwierdził, że zgodnie z wyrokiem przywracającym powoda do

pracy powinien on być zatrudniony na tym samym stanowisku pracy, jakie zajmował

uprzednio. Nie stoi temu na przeszkodzie okoliczność, że zajmowane przez powoda

stanowisko uległo likwidacji. Dlatego orzekł o przywróceniu do pracy i należnościach

powoda, jak w sentencji.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 28

listopada 1996 r. [...] po rozpoznaniu rewizji powoda i strony pozwanej oddalił obie re-

wizje. W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki stwierdził, że rewizja pozwanego jest

nieuzasadniona, gdyż chybione są jej zarzuty niewyjaśnienia sprawy i sprzeczności

ustaleń z zebranym materiałem dowodowym. Wypowiedzenie umowy o pracę powo-

dowi, gdy w wykonaniu wyroku sądowego zgłosił się do pracy z zamiarem jej podjęcia

nie oznaczało wykonania przez pozwanego obowiązku przywrócenia do pracy na

dotychczasowych warunkach. W tej sytuacji art. 45 § 1 KP przyznaje pracownikowi

możliwość odzyskania utraconego zatrudnienia. Powoływanie się przez stronę pozwaną

na zmiany organizacyjne nie mogło doprowadzić do odmiennego orzeczenia i

zasądzenia w miejsce przywrócenia do pracy - odszkodowania na podstawie art. 45 § 2

KP, gdyż zachowanie pozwanego należy ocenić w kategoriach nadużycia prawa w celu

pozbycia się powoda z pracy. Konsekwencją naruszenia przez pracodawcę przepisów

dotyczących wypowiadania umów o pracę są również roszczenia majątkowe, które Sąd

Rejonowy zasądził w rozmiarze określonym w przepisie art. 47 § 1 KP. Obejmują one

żądane przez powoda wyrównanie wynagrodzenia za pracę i wynagrodzenia za czas

gotowości do pracy za okres od 1 stycznia 1994 r. do 31 marca 1995 r. oraz

wyrównanie wypłaconej powodowi kwoty 13 pensji za 1994 r., a także potrąconych

premii za miesiące czerwiec i sierpień 1993 r. i miesiąc luty 1994 r. Sąd Wojewódzki

podzielił sposób obliczenia należności przez Sąd Rejonowy na podstawie opinii

biegłego i przyjęcie za podstawę zasądzonego wynagrodzenia zmieniające się stawki

wynagrodzenia w tabelach wynagrodzenia na przestrzeni okresu objętego pozwem.

Powód na skutek bezprawnego odsunięcia go od wykonywania pracy poniósł faktyczną

szkodę w wysokości zasądzonej wyrokiem Sądu I instancji. Zebrany materiał

dowodowy, który Sąd Rejonowy właściwie ocenił, wskazywał na przyczynę wypłaty

zaniżonych premii i bezpodstawne jej potrącenia. W okolicznościach sprawy nie można

było potraktować zachowania powoda w kategoriach naruszenia dyscypliny pracy i

niewykonania zadań służbowych.

Sąd Wojewódzki uznał, że nieuzasadniona jest również rewizja powoda, albo-

wiem nie był zasadny jej zarzut dotyczący liczenia należnego wynagrodzenia w

wysokości średniej płacy w XIII kategorii zaszeregowania. Biegły nie mógł obliczyć

wysokości należnego powodowi wynagrodzenia według jego propozycji, bowiem

kształtowanie wysokości wynagrodzenia w ramach zakreślonych przepisami prawa

należy do kierownika zakładu pracy. Jeżeli jego decyzja tych przepisów nie narusza,

Sąd nie może ustalonego wynagrodzenia podwyższyć, powołując się na to, że inni

pracownicy są lepiej opłacani. Z tego względu sposób liczenia utraconego wynagro-

dzenia na podstawie minimalnej stawki w danej kategorii zaszeregowania był poprawny,

zwłaszcza że wcześniejsze wynagrodzenie powoda było również kształtowane w

najniższej stawce kategorii zaszeregowania. Chybiony był również zarzut rewizji

powoda dotyczący zasądzenia odsetek, bowiem Sąd Rejonowy uwzględnił zgodnie z

art. 481 § 1 KC opóźnienie w spełnieniu świadczeń, a dalszych roszczeń powód może

dochodzić w odrębnym procesie.

Od powyższego wyroku wniósł kasację w imieniu powoda radca prawny NSZZ

"Solidarność" Zarządu Regionu Dolny Śląsk, który zaskarżył wyrok w części dotyczącej

wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy w okresie od 1 stycznia 1995 r. do 4

grudnia 1996 r. w łącznej kwocie 15.793 zł wraz z należnymi odsetkami od dnia

wymagalności. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego przez

niewłaściwe jego zastosowanie i błędną wykładnię, w szczególności art. 47 KP i art. 45

KP w związku z art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych,

poprzez przyjęcie, że powodowi nie przysługuje wynagrodzenie w pełnej wysokości za

cały okres pozostawania bez pracy według stawek należnych na jego stanowisku.

Skarżący wniósł o zmianę orzeczenia Sądu II instancji i wydanie orzeczenia co do istoty

sprawy w przedmiocie dochodzonej kwoty, która jest różnicą między kwotą należnych

powodowi wynagrodzeń za okres od 1 stycznia 1995 r. do 4 grudnia 1996 r. i kwoty

wypłaconej przez pozwanego w tym okresie i po wyroku, z ustawowymi odsetkami

naliczonymi od dnia wymagalności osobno za każdy miesiąc. Skarżący twierdził w

kasacji, że Sąd II instancji wadliwie ustalił kwotę wynagrodzenia za czas pozostawania

bez pracy.

Od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia

28 listopada 1996 r. [...] wniósł również kasację radca prawny pozwanego zakładu

pracy. W skardze kasacyjnej zarzucił temu wyrokowi naruszenie prawa materialnego

przez błędną wykładnię art. 45 § 1 KP oraz niezastosowanie art. 45 § 2 KP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty kasacji strony pozwanej są uzasadnione. Nie można bowiem zgodzić się

z poglądem Sądu Wojewódzkiego, że Sąd I instancji wyjaśnił sprawę i nie dopuścił się

sprzeczności istotnych ustaleń z zebranym materiałem dowodowym. Wbrew temu

stanowisku Sądu II instancji, nie została należycie wyjaśniona kwestia zmian

organizacyjnych w pozwanym zakładzie pracy i likwidacji stanowiska pracy powoda. Od

prawidłowego wyjaśnienia tej kwestii zależało w istocie rozstrzygnięcie, czy

wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było uzasadnione oraz czy istniała podstawa

przywrócenia go do pracy na zasadzie art. 45 § 1 KP i niezastosowania art. 45 § 2 KP.

Strona pozwana twierdziła, że z uwagi na brak środków budżetowych na realizację

inwestycji, dokonano likwidacji stanowiska pracy powoda, to jest starszego inspektora

do spraw eksploatacji i inwestycji. Zmiana struktury organizacyjnej pozwanego zakładu i

zmniejszenie zatrudnienia wprowadzone zostały aneksem [...] do regulaminu

organizacyjnego i zatwierdzone przez organ założycielski, to jest Prezydenta Miasta W.

Likwidacja stanowiska pracy w ramach rzeczywistych zmian organizacyjnych w

zakładzie pracy, polegających na zmniejszeniu zatrudnienia, może uzasadniać

wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi nie podlegającemu szczególnej ochronie.

Jeżeli likwidacja etatu powoda była rzeczywista, a nie fikcyjna, co zostało potwierdzone

w postępowaniu dowodowym w dołączonej do akt sprawie [...], to nie można

zaaprobować oceny Sądu II instancji co do działania pozwanego w kategoriach na-

dużycia prawa w celu pozbycia się powoda z pracy i co się z tym łączy możliwości

zastosowania w sprawie art. 45 § 1 KP. Ochrona z art. 32 § 3 ustawy z dnia 23 maja

1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234 ze zm.), z jakiej powód ko-

rzystał jako członek komitetu założycielskiego międzyzakładowej organizacji związkowej

NSZZ "Solidarność", która stanowiła podstawę przywrócenia powoda do pracy

poprzednio wydanym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 19 stycznia

1995 r. w sprawie [...] wygasła po upływie 6 miesięcy od dnia utworzenia komitetu

założycielskiego. W tej sytuacji należało rozważyć, czy wypowiedzenie powodowi

umowy o pracę w dniu 22 lutego 1995 r. po przywróceniu go do pracy przez zakład

pracy było skuteczne. Jeżeli wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było zasadne, to

stosunek pracy został rozwiązany z dniem 31 marca 1995 r. W tej sytuacji nie byłoby

podstaw do przyjęcia, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było

nieuzasadnione i zachodziły przesłanki do przywrócenia go do pracy. Ponadto przed

Sądem Najwyższym przedstawiono pismo Komendy Rejonowej Policji W.-F. z dnia 13

marca 1997 r. [...], z którego wynika, że zostało wszczęte postępowanie

przygotowawcze w sprawie podrobienia uchwały z dnia 17 października 1993 r. o

utworzeniu Komitetu Założycielskiego M.O.Z. NSZZ "Solidarność", to jest o czyn z art.

265 § 1 KK. Sąd Najwyższy nie mógł nie brać pod uwagę tego dokumentu, jako

przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych (art. 393

11

KPC) przy rozs-

trzyganiu o zasadności kasacji strony pozwanej. W tym świetle okazuje się, że zarzut

naruszenia art. 45 § 1 KP jest zasadny. Ponownego zbadania wymaga zasadność

żądania przywrócenia do pracy i wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Dlatego

Sąd Najwyższy uwzględniając kasację pozwanego doszedł do przekonania, że na zasa-

dzie art. 393

13

§ 1 KPC należy uchylić zaskarżony wyrok w części oddalającej rewizję

pozwanego co do przywrócenia powoda do pracy oraz poprzedzający go wyrok Sądu

Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia - Sądu Pracy z dnia 21 marca 1996 r. [...] w

pkt I i II i w tym zakresie przekazać sprawę temu Sądowi Rejonowemu do ponownego

rozpoznania.

Jeśli chodzi o kasację powoda, to - zdaniem Sądu Najwyższego - nie ma ona

usprawiedliwionych podstaw. Sąd Wojewódzki oddalając rewizję powoda nie naruszył

art. 47 KP i art. 45 KP w związku z art. 32 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych. Brak

jest w sprawie jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia wniosku kasacji o zmianę

orzeczenia Sądu drugiej instancji i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy w

przedmiocie dochodzenia za okres od 1 stycznia 1995 r. do 4 grudnia 1996 r. wyna-

grodzenia za czas pozostawania bez pracy w łącznej kwocie 15.793 zł wraz z ustawo-

wymi odsetkami. Rozwiązanie z powodem umowy o pracę pismem z 22 lutego 1995 r.

nie podlegało już ograniczeniu z mocy przepisu szczególnego, to jest art. 32 ust. 3

ustawy o związkach zawodowych, bowiem - jak to wyżej stwierdzono - upłynął już

półroczny okres ochrony stosunku pracy powoda. W związku z tym brak było podstaw

do stosowania w sprawie art. 47 KP. Czy wypowiedzenie powodowi umowy o pracę

przez zakład pracy było nieuzasadnione, w rozumieniu w art. 45 § 1 KP oraz czy - w

zależności od oceny Sądu I instancji - istnieje potrzeba stosowania w sprawie art. 45 §

2 KP, oceni Sąd I instancji orzekający w sprawie po ponownym rozpoznaniu sprawy,

wobec uchylenia orzeczenia co do przywrócenia powoda do pracy i roszczeń z tym

związanych na skutek uwzględnienia kasacji pozwanego. Powód opierając się na

błędnym założeniu, że przysługuje mu szczególna ochrona stosunku pracy żądał w

postępowaniu przed Sądem II instancji zasądzenia wynagrodzenia (ponad zasądzoną

kwotę przez Sąd I instancji) za cały czas trwania procesu sądowego. Zdaniem Sądu

Najwyższego zasadnie Sąd II instancji oddalił w tej części rewizję powoda, gdyż

roszczenie to nie znajduje podstaw w ustalonym stanie faktycznym sprawy, sta-

nowiącym podstawę rozstrzygnięcia. W kasacji powód ponowił żądanie o zasądzenie

świadczeń za dalsze okresy pozostawania bez pracy od 1 stycznia 1995 r. do 4 grudnia

1996 r., określając je kwotowo na sumę 15.793 zł. Ponadto kwestionował prawidłowość

obliczeń przez biegłego należnego mu uzupełniającego wynagrodzenia nagrody i premii

wraz z odsetkami. Wnoszący kasację nie wskazał przepisu postępowania, którego

naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Kwestionowanie ustaleń Sądu meriti w

postępowaniu kasacyjnym jest niedopuszczalne, jeśli nie zarzuca się naruszenia kon-

kretnych przepisów proceduralnych. Zdaniem Sądu Najwyższego brak jest podstaw do

kwestionowania stanowiska Sądu II instancji, który prawidłowo ustosunkował się do

zarzutów co do wyliczenia przez Sąd I instancji należności powoda, za okres do 31

marca 1995 r. jakie wynikały z obliczeń biegłego, to jest do dnia ustania stosunku pracy

powoda. Rozpatrując kasację w granicach podstawy faktycznej orzeczenia Sądu II

instancji, Sąd Najwyższy uznał, że w ustalonych okolicznościach sprawy przyjęto

właściwe kryteria obliczenia roszczeń pieniężnych powoda.

Z tego względu zaskarżone orzeczenie Sądu II instancji w zakresie objętym

kasacją powoda jest prawidłowe i przekonywająco uzasadnione, pomimo błędnego

pouczenia powoda o możliwości dochodzenia dalszych roszczeń w odrębnym po-

wództwie.

Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy na zasadzie art. 393

12

KPC oddalił

kasację powoda, jako nieuzasadnioną.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

========================================