I PKN 188/97

Wyrok z dnia 23 maja 1997 r.

I PKN 188/97

Przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracow-

niczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. z 1994 r. Nr 1, poz. 1 ze zm.)

stosuje się odpowiednio do członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych.

Przewodniczący SSN: Adam Józefowicz, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Janusz

Łętowski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 maja 1997 r. sprawy z powództwa

Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "P." w G.D. przeciwko Funduszowi Gwarantowanych

Świadczeń Pracowniczych w N.S. o uchylenie decyzji, na skutek kasacji pozwanego od

wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia

13 listopada 1996 r. [...]

1) o d d a l i ł kasację.

2) z a s ą d z i ł od pozwanego na rzecz powódki koszty postępowania kasa-

cyjnego w kwocie 800 zł (osiemset złotych).

U z a s a d n i e n i e

Pełnomocnik Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w N.S.

wniósł w dniu 27 stycznia 1997 r. kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie

[...] z dnia 13 listopada 1996 r. w sprawie z powództwa Rolniczej Spółdzielni Produkcyj-

nej "P." w G.D. przeciw temu Fuduszowi. Powyższym wyrokiem Sąd Apelacyjny w

Krakowie oddalił rewizję pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z

dnia 23 maja 1996 r. [...] i tym samym zobowiązał pozwanego do wypłaty świadczeń z

Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na rzecz członków Rolniczej

Spółdzielni Produkcyjnej "P." w G.D.

Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:

Powodowa Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "P." w G.D. domagała się uchy-

lenia decyzji pełnomocnika Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z

dnia 8 lutego 1995 r. i zasądzenia kwoty 14.878 zł wraz z kosztami postępowania ty-

tułem niezaspokojonych roszczeń pracowniczych. Strona pozwana wniosła o oddalenie

powództwa w całości zarzucając, że opłaty objęte wykazem nie są wynagrodzeniem za

pracę i dlatego nie podlegają zaspokojeniu z Funduszu.

Wyrokiem z dnia 30 maja 1995 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Krakowie oddalił powództwo i zasądził od strony powodowej na rzecz

pozwanego koszty procesu, stwierdzając brak legitymacji czynnej do występowania

przed sądem pracy z roszczeniem o wypłatę świadczeń ze środków Funduszu.

W wyniku rewizji strony powodowej Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia 7 grudnia 1995 r. [...] uchylił zaskarżony

wyrok i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, uznał - odmiennie niż Sąd

Wojewódzki - że pracodawca jest czynnie legitymowany w sporze o zapłatę na swoją

rzecz świadczeń objętych wykazem, a określając zakres postępowania dowodowego

zobowiązał Sąd I instancji do dokonania ustaleń odnośnie do kwalifikacji świadczeń

objętych zbiorczym wykazem powodowej Spółdzielni.

Wyrokiem z dnia 23 maja 1996 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Krakowie uwzględnił w całości żądanie pozwu i zasądził od pozwanego

na rzecz powodowej Spółdzielni kwotę 2.340 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sąd Wojewódzki ustalił, że Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "P." w G.D. jest

niewypłacalna w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie

roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. z 1994 r. Nr 1,

poz. 1 ze zm.), ponieważ prawomocnym postanowieniem z dnia 6 września 1994 r. Sąd

Rejonowy-Sąd Gospodarczy w Nowym Sączu [...] oddalił jej wniosek o ogłoszenie

upadłości, gdyż majątek Spółdzielni oczywiście nie wystarcza nawet na zaspokojenie

kosztów postępowania. W dniu 9 stycznia 1995 r. strona powodowa wystąpiła do

kierownika Wojewódzkiego Urzędu Pracy w N.S. o wypłacenie ze środków Funduszu

sumy świadczeń objętych wykazem członków Spółdzielni, którzy nie otrzymali zapłaty

za pracę. Odmawiając wypłaty pełnomocnik Funduszu powołał się na przepis art. 6 ust.

2 pkt 2 cytowanej ustawy, w świetle którego wypłatą z Funduszu objęte są

wynagrodzenia za pracę, a ujęte w wykazie nie wypłacone świadczenia nie stanowią

wynagrodzenia i nie mogą być zaspokojone z Funduszu. Sąd Wojewódzki ustalił rów-

nież, że powodowa Spółdzielnia opłaca składki na Fundusz Gwarantowanych Świad-

czeń Pracowniczych, a ujęci w zbiorczym wykazie członkowie Spółdzielni zawarli z nią

porozumienie w sprawie warunków pracy i płacy, w którym Spółdzielnia zobowiązała się

zapewnić im stałe zatrudnienie w pełnym wymiarze godzin, a za wykonaną pracę

wynagrodzenie zgodne z regulaminem opłaty za pracę. Wynagrodzenie to wypłacane

było z dołu, w stosunku miesięcznym w formie zaliczkowej, w wysokości ustalonej w

porozumieniu, bądź jako określona część dniówki obrachunkowej za godzinę pracy,

bądź też jako stała ilość dniówek za miesiąc pracy w odniesieniu do pracy na

stanowiskach kierowniczych i w administracji. Przy tak ustalonym stanie faktycznym

sprawy, Sąd Wojewódzki uznał, że skoro członkowie Spółdzielni podlegają

ubezpieczeniu społecznemu i powódka objęta jest działaniem ustawy o ochronie

roszczeń pracowniczych, gdyż opłaca składkę na Fundusz, to ma prawo do skorzysta-

nia z gwarancji prawnych jakie stwarza ustawa.

Wykaz nie zaspokojonych roszczeń obejmuje okres 3 miesięcy poprzedzających

datę wystąpienia niewypłacalności, którą jest 28 grudnia 1994 r., tj. data postanowienia

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Gospodarczego w Krakowie oddalającego rewizję powódki

od postanowienia odmawiającego ogłoszenia upadłości. Nadto zgłoszone roszczenia

poszczególnych członków spółdzielni nie przekraczają przeciętnego miesięcznego

wynagrodzenia w III kwartale 1994 r., tj. kwoty 548,60 zł, a zatem zdaniem Sądu

Wojewódzkiego roszczenie powódki uzasadnione jest przepisami art. 6 ust. 2 pkt 2 w

związku z art. 5 ust. 2 cytowanej ustawy. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania Sąd

I instancji uzasadnił przepisami art. 98 i 99 KPC.

W rewizji od tego wyroku strona pozwana powołując się na naruszenie prawa

materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, nierozważenie

wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz sprzeczność dokonanych ustaleń z

treścią materiału dowodowego wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie

powództwa na koszt strony powodowej lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i prze-

kazanie sprawy do ponownego rozpoznania. [...]

Po rozpoznaniu rewizji Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania, że nie jest ona

uzasadniona. Meritum sporu sprowadza się - zdaniem Sądu Apelacyjnego - do oceny,

czy dokonana przez Sąd I instancji interpretacja przepisów prawa spółdzielczego i

ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych, była prawidłowa.

Ustawa o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodaw-

cy wprowadza szczególnego rodzaju obowiązkowe ubezpieczenie pracodawców

prowadzących działalność gospodarczą od ryzyka niewypłacalności wobec swoich

pracowników. Obowiązek opłacania składki na Fundusz obciąża wszystkich pracodaw-

ców, którymi w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych są

osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne zatrudniające pracowników w związku z

prowadzoną działalnością gospodarczą. Fakt prowadzenia przez rolnicze spółdzielnie

produkcyjne działalności gospodarczej jest oczywisty i wynika wprost z treści art. 138

ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (jednolity tekst: Dz. U. z 1995 r.

Nr 54, poz. 288), który przewiduje, że przedmiotem działalności spółdzielni jest

prowadzenie wspólnego gospodarstwa rolnego oraz działalności na rzecz

indywidualnych gospodarstw rolnych członków lub innej działalności gospodarczej.

Porównując treść art. 2 ust. 1 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych z przepisem

art. 5 ust. 2 tej ustawy, Sąd Apelacyjny doszedł do wniosku, że obowiązek opłacania

składki na fundusz obciąża również te podmioty, które przy prowadzonej działalności

gospodarczej zatrudniają osoby na innej podstawie niż stosunek pracy. Oznacza to, że

przepisy ustawy mają także zastosowanie do niektórych podmiotów nie będących

pracodawcami w ścisłym tego słowa znaczeniu, jeżeli np. korzystają z pracy innych

osób wyłącznie na podstawie stosunków cywilnoprawnych, jak umowa zlecenia, czy

członkostwo w spółdzielni. Skoro zatem rolnicze spółdzielnie produkcyjne z tytułu

prowadzonej działalności gospodarczej są zobowiązane do opłacania składek na Fun-

dusz, to konsekwencją takiego stanu jest również korzystanie ze świadczeń Funduszu.

W uzasadnieniu wniesionej od powyższego wyroku kasacji, pełnomocnik Fun-

duszu stwierdził, iż wypłaty dokonywane prez Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną jej

członkom z tytułu prac w tej Spółdzielni, nie są objęte przepisami ustawy z dnia 29

grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności praco-

dawcy, ponieważ nie mieszczą się w katalogu roszczeń pracowniczych, które podlegają

zaspokojeniu ze środków Funduszu, a które wymienione są taksatywnie w art. 6 ust. 2

tejże ustawy. Pogląd Sądu Apelacyjnego, że obowiązek wypłat z Funduszu

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wynika z art. 5 ust. 2 ustawy jest - zda-

niem pozwanego - nietrafny, podobnie jak wynikająca z uzasadnienia wyroku, general-

nie sformułowana zasada, która (upraszczając) mogłaby brzmieć: "kto płaci składki na

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - ma prawo z niego korzystać".

W rzeczywistości - zdaniem pozwanego - jest jednak inaczej, ponieważ art. 5 ust. 2

wyraża zasadę, że przepisy tej ustawy stosuje się do innych osób wykonujących pracę

zarobkową, które podlegają obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Zdaniem

pozwanego Funduszu praca wykonywana przez członków rolniczej spółdzielni

produkcyjnej nie jest pracą zarobkową, zaś członkowie takiej spółdzielni uczestniczą w

podziale wytworzonego dochodu, nie pobierają zaś ustalonego z góry wynagrodzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie jest zasadna, a zarzut naruszenia prawa, a przede wszystkim art. 5

ust. 2 wspomnianej ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracow-

niczych (...) przez rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego nie jest trafny. Treść powyższego

przepisu wskazuje bowiem wyraźnie na to, iż przepisy ustawy dotyczące pracowników

stosuje się odpowiednio do osób, które wykonują pracę zarobkową na innej podstawie

niż stosunek pracy, jeżeli tylko z tego tytułu podlegają obowiązkowi ubezpieczenia

społecznego. Użyte w tym przepisie sformułowanie "odpowiednio" oznacza możliwość

zastosowania przepisów ustawy do tych wszystkich osób, które nie są pracownikami,

ale wykonują pracę zarobkową na innej podstawie prawnej i z tytułu tej pracy podlegają

ubezpieczeniu społecznemu. Nie jest też trafne twierdzenie kasacji, iż praca

wykonywana przez członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych nie jest pracą

zarobkową. Członkowie takich spółdzielni mają bowiem prawo do wypłaty

wynagrodzenia za tę pracę w formie zaliczki na poczet przyszłego dochodu po-

dzielonego, zaś spółdzielnie zobowiązane zostały do ubezpieczenia się od ryzyka nie-

wypłacalności poprzez opłacanie składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych. Ustawodawca w przepisie art. 5 ust. 2 ustawy nie uzależnia prawa do

świadczeń z Funduszu od możliwości ich dochodzenia przed sądem w razie

niewypłacalności pracodawcy - w tym przypadku spółdzielni - lecz od wykazania, że

praca zarobkowa była wykonywana i z tego tytułu podlegała obowiązkowi ubezpiecze-

nia społecznego.

Skoro zarzuty kasacji nie mogą być uznane za uzasadnione, Sąd Najwyższy

orzekł jak w sentencji.

========================================