II UKN 197/97

Wyrok z dnia 13 czerwca 1997 r.

II UKN 197/97

1. Nabycie prawa do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym w warunkach

kilkudziesięcioletniego braku wspólności małżeńskiej powinno być oceniane

zgodnie z art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).

2. Wspólność małżeńska wymagana do przyznania renty rodzinnej nie

może być utożsamiana z małżeńską wspólnością majątkową, o której mowa w

Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

Przewodniczący SSN: Teresa Romer (sprawozdawca), Sędziowie SN: Stefania

Szymańska, Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 1997 r. sprawy z wniosku

Katarzyny G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R.P. o

rentę rodzinną, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 27 lutego 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem z

dnia 18 listopada 1996 r., zmienił decyzję organu rentowego i przyznał Katarzynie G.

prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu Janie G. - inwalidzie wojennym.

W uzasadnieniu Sąd Wojewódzki ustalił, że wnioskodawczyni zawarła związek

małżeński z Janem G. w dniu 26 października 1943 r. Małżeństwo to nie zostało

rozwiązane sądownie mimo, że małżonkowie od szeregu lat nie mieszkali razem

i nie utrzymywali żadnych kontaktów. Mąż wnioskodawczyni wyjechał po wojnie do

Warszawy i tam do chwili śmierci pozostawał w związku nieformalnym z inną kobietą z

którą miał syna. Sąd nie dał wiary wyjaśnieniom wnioskodawczyni, że oddzielne

zamieszkiwanie małżonków było spowodowane koniecznością utrzymania gospodars-

twa rolnego po rodzicach oraz łatwiejszym dostępem Jana G. do lekarzy. Wyjaśnienia

te pozostają bowiem w oczywistej sprzeczności z materiałem dowodowym sprawy.

Mimo ustalenia, że między wnioskodawczynią a jej mężem nie było jakichkolwiek więzi,

Sąd przyznał jej prawo do renty rodzinnej, gdyż przyjął, że przepis art. 24 ustawy z dnia

29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin

(jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 13 poz. 68 ze zm.) nie zawiera żadnych ograniczeń

wymienionych w art. 41 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) dotyczących

nabycia prawa do renty przez osoby nie pozostające w związku małżeńskim lub

pozostające w nim tylko formalnie.

Sąd Apelacyjny w Lublinie, do którego wniósł apelację organ rentowy, zmienił

wyrok Sądu Wojewódzkiego i oddalił odwołanie Katarzyny G. od decyzji Zakładu Ubez-

pieczeń Społecznych-Oddział w R.P. z dnia 9 czerwca 1994 r. W uzasadnieniu Sąd

Apelacyjny podał, że przyznając wnioskodawczyni prawo do renty rodzinnej Sąd I

instancji błędnie zinterpretował przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu

inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Powołany przez Sąd Wojewódzki

przepis art 24 tej ustawy istotnie nie zawiera warunku pozostawania małżonków we

wspólności małżeńskiej, wynikającego z przepisu art. 41 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin. Sąd Wojewódzki przeoczył jednak, że art. 64

ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych odsyła do art. 41 ustawy o

z.e.p. Dlatego też uprawnienia wnioskodawczyni do renty rodzinnej powinny być

ocenione z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z art. 41 ust. 3 ustawy o z.e.p.

Przepis ten przewiduje, że małżonka rozwiedziona lub wdowa, która w chwili śmierci

męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej,

jeżeli, oprócz spełnienia warunków określonych w ust. 1 i 2, miała w chwili śmierci męża

prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową.

Wnioskodawczyni nie pozostawała z Janem G. w chwili jego śmierci we wspólności

małżeńskiej, ani też nie miała ustalonego prawa do alimentów ze strony męża.

W kasacji pełnomocnik wnioskodawczyni zarzucił Sądowi Apelacyjnemu

naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, w tym art. 24 i 64 ustawy

z dnia 29 maja 1974 roku o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich

rodzin, a także niewłaściwe zastosowanie art. 41 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia

1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

W uzasadnieniu kasacji pełnomocnik wnioskodawczyni odwołał się do przepisów

Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego określających powstanie wspólności małżeńskiej

oraz jej ustanie. Ponieważ tak pojęta wspólność małżeńska między wnioskodawczynią

a Janem G. nie ustała ani też nie została zniesiona - w rozumieniu odpowiednich

przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - wnoszący kasację uważa za

uzasadniony jej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy rozważył co następuje:

Kasacja nie ma uzasadnionych podstaw. Zarzut naruszenia przez Sąd Ape-

lacyjny przepisów prawa materialnego - art. 24 i 64 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o

zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych i ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z

1983 r. Nr 13 poz. 68 ze zm.) oraz art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) jest

bezpodstawny.

Wnioskodawczyni przez kilkadziesiąt lat nie pozostawała we wspólności małż-

eńskiej ze swoim mężem i nie łączyły ich żadne więzi. Poza sporem jest także, że Jan

G. był inwalidą wojennym. Przepis art. 24 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych,

wśród warunków wymaganych do przyznania renty rodzinnej dla wdowy nie wymienia

pozostawania we wspólności małżeńskiej w chwili śmierci inwalidy wojennego lub

posiadania ustalonego prawa do alimentów. Do warunków tych, zawartych w art. 41

ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników ich

rodzin odsyła jednak art. 64 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym inwalidów wojennych i

wojskowych.

Dlatego też Sąd Apelacyjny w niczym nie naruszył tych przepisów prawa ma-

terialnego przyjmując, w stanie faktycznym sprawy, że wnioskodawczyni nie spełniła

warunków wymaganych do przyznania renty rodzinnej przez przepis art. 24 ustawy o

zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych w związku z art. 41 ust. 3 ustawy o

powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, który ma zastosowanie w sprawie z mocy art.

64 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych.

Przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników, przepisy ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych,

podobnie jak przepisy innych systemów ubezpieczenia społecznego, zawierają odrębne

regulacje prawne w zakresie nabycia prawa do renty rodzinnej. Wspólność małżeńska o

której mowa w art. 41 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników nie może być

utożsamiana z małżeńską wspólnością majątkową, o której mowa w przepisach

Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na które to przepisy powołuje się kasacja.

Wspólność małżeńska w rozumieniu przepisów ubezpieczenia społecznego, jak to

wynika z literalnego brzmienia art. 41 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników oraz z wieloletniego orzecznictwa sądowego, nie ogranicza się do

małżeńskiej wspólności majątkowej, lecz jest pojęciem szerszym.

Ze względu na charakter świadczeń z ubezpieczenia społecznego, istnienie

wspólności małżeńskiej uzasadniające przyznanie renty rodzinnej, przyjmuje się także

wówczas, gdy między małżonkami w chwili śmierci męża istniała tylko więź duchowa,

gdy utrzymywali kontakty, interesowali się swoim losem.

Brak tej więzi, tak jak to ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, może uzasadnić

prawo do renty rodzinnej dla wdowy tylko wtedy, gdy miała ustalone prawo do ali-

mentów ze strony męża.

Skoro wnioskodawczyni prawa takiego nie miała a kilkudziesięcioletni brak

wspólności małżeńskiej jest bezsporny to wyrok Sądu Apelacyjnego odpowiada przyto-

czonych w nim przepisowi prawa materialnego.

Kierując się powyższymi względami Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na

mocy art. 393

12

KPC.