I PKN 212/97

Wyrok z dnia 26 czerwca 1997 r.

I PKN 212/97

Przepisy prawa pracy nie zobowiązują polskiego pracodawcy zatrudniają-

cego pracowników za granicą do przewożenia ich na swój koszt z miejsca

zakwaterowania do miejsca pracy.

Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Kazimierz Jaśkowski

(sprawozdawca), Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 1997 r. sprawy z powództwa

Jarosława S., Waldemara R., Dariusza Ć. przeciwko "T." Spółce z o.o. w O. o zapłatę,

na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu z dnia 29 stycznia 1996 r. [...]

1. o d r z u c i ł kasację w części dotyczącej ekwiwalentu pieniężnego za urlop

powoda Jarosława S. oraz wynagrodzenia powodów za pracę w godzinach

nadliczbowych,

2. u c h y l i ł zaskarżony wyrok w pozostałej części i sprawę w tym zakresie

przekazał Sądowi Wojewódzkiemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu

do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Pozwana "T." Spółka z o.o. w O. wniosła kasację od wyroku Sądu Wojewódz-

kiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu z dnia 29 stycznia 1997 r. [...],

w sprawie z powództwa Jarosława S., Waldemara R. i Dariusza Ć. o wynagrodzenie za

pracę, ekwiwalent za urlop i wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zmienił wyrok Sądu I instancji w części

dotyczącej zasądzonego wynagrodzenia za sporny okres (wrzesień-grudzień 1995 r.),

obniżając zasądzone kwoty oraz oddalił apelację strony pozwanej w pozostałej części,

tj. w odniesieniu do zasądzonego ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy powoda

Jarosława S. i wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych trzech powodów

oraz orzekł o kosztach postępowania.

W kasacji skarży się wyrok Sądu II instancji w całości, zarzucając naruszenie

prawa materialnego: § 3 ust. 1 i § 4 ust. 2 uchwały Nr 71 Rady Ministrów z dnia 3 maja

1989 r. w sprawie zasad wynagradzania oraz przyznawania innych świadczeń

związanych z pracą pracownikom skierowanym do pracy za granicą w celu realizacji

budownictwa eksportowego i usług eksportowych (M.P. Nr 14, poz. 106), art. 224 § 2

KP w brzmieniu obowiązującym przed dniem 2 czerwca 1996 r., art. 94 pkt 2 KP oraz

"naruszenie przepisów prawa pracy przez przyjęcie przez Sąd Wojewódzki, że na pra-

codawcy zatrudniającym pracowników za granicą ciąży obowiązek zapewnienia bez-

płatnego przejazdu z miejscowości zakwaterowania do miejsca wykonywania pracy",

zaś w uzasadnieniu kasacji powołano się w tym zakresie na rozporządzenie Rady

Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracow-

ników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i

usług związanych z eksportem (jednolity tekst: Dz. U. z 1990 r. Nr 44, poz. 259 ze zm.)

oraz na wskazaną uchwałę Nr 71 Rady Ministrów z dnia 3 maja 1989 r.

W pierwszym zarzucie, dotyczącym naruszenia § 3 ust. 1 i § 4 ust. 2 uchwały Nr

71 Rady Ministrów, wnoszący kasację kwestionuje pogląd Sądu II instancji o nie-

dopuszczalności prowizyjnego systemu wynagrodzeń powodów. Naruszenie art. 224 §

2 KP w brzmieniu obowiązującym przed dniem 2 czerwca 1996 r. polega - zdaniem

strony wnoszącej kasację - na przyjęciu, że pracodawca jest zobowiązany do przeszko-

lenia pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy na własny koszt. Twierdzi

się także w kasacji, że pracodawca nie ma obowiązku dostarczania pracownikom

narzędzi pracy na swój koszt, a przeciwny pogląd Sądu II instancji stanowi dowolną

interpretację art. 94 pkt 2 KP. Nie powołano podstawy kasacji w odniesieniu do żądania

oddalenia powództwa powoda Jarosława S. o ekwiwalent za urlop wypoczynkowy oraz

żądania oddalenia powództwa trzech powodów o wynagrodzenie za pracę w godzinach

nadliczbowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty kasacji są uzasadnione tylko w odniesieniu do wadliwego przyjęcia przez

Sąd II instancji, że polski pracodawca zatrudniający pracowników w Niemczech jest

zobowiązany na swój koszt przewozić ich z miejsca zakwaterowania do miejsca pracy.

Sąd II instancji nie powołał się w tym zakresie na przepis prawa, który miałby

wprowadzać ten obowiązek. Przepisu takiego nie ma w żadnym z powołanych aktów

wykonawczych, to jest w uchwale Nr 71 Rady Ministrów z dnia 3 maja 1989 r. i rozpo-

rządzeniu Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. Z tego względu zgoda powodów na

potrącanie z ich wynagrodzenia kwot stanowiących równowartość tych kosztów jest

zgodna z prawem. Ta zgoda dotyczy jednakże zryczałtowanego potrącania 30%

wynagrodzenia z różnych tytułów, które poza kosztami przewozu nie są prawnie

uzasadnione. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd II instancji powinien zatem

ustalić wysokość kosztów tych przewozów i o tę wartość obniżyć zasądzone wynagro-

dzenia. Rozważając ten zarzut z punktu widzenia procesowego należy zauważyć, iż

skarżąc wyrok Sądu II instancji podstawę kasacyjną wskazano w sposób ogólny,

powołując w tym zakresie dwa akty wykonawcze, bez wskazania konkretnego przepisu,

który zdaniem wnoszącego kasację został naruszony. Sąd Najwyższy uznał, że takie

wskazanie podstawy kasacji jest w tym przypadku dopuszczalne. Sąd II instancji nie

powołał bowiem podstawy prawnej tego rozstrzygnięcia. W tej sytuacji wnoszący

kasację nie mógł postawić zarzutu, że pewien przepis został wadliwie zastosowany. Z

drugiej strony trzeba zauważyć, że z reguły - i tak jest w tym przypadku - przepisy nie

stanowią o tym, że na stronie stosunku pracy nie ciąży pewien obowiązek, lecz regulują

to tylko w sposób pozytywny, czyli określają, jakie obowiązki obciążają strony tego

stosunku.

Pozostałe zarzuty kasacji, co do których powołano podstawy kasacyjne, są

bezzasadne. Sąd II instancji stwierdził wprawdzie, że wskazane w kasacji przepisy

uchwały Nr 71 Rady Ministrów z dnia 3 maja 1989 r. wprowadzają zakaz akordowego

systemu wynagradzania, jednakże ten błędny pogląd nie ma wpływu na prawidłowość

rozstrzygnięcia. Według art. 4 lit. b umowy między Rządem RP a Rządem RFN o

oddelegowaniu pracowników polskich do realizacji umów o dzieło, sporządzonej w

Bonn w dniu 31 stycznia 1990 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 98, poz. 474) zezwolenie na pracę

(w Niemczech) będzie udzielone pracownikowi polskiego przedsiębiorstwa oddele-

gowanemu do pracy w ramach umowy o dzieło, jeżeli jego wynagrodzenie wynikające z

umowy, łącznie z częścią wypłacaną w związku z zatrudnieniem za granicą, będzie

odpowiadać wynagrodzeniu, jakie przewidują za wykonywanie porównywalnej pracy

niemieckie układy zbiorowe. Strona pozwana, dla uzyskania zezwolenia na pracę

polskich pracowników w Niemczech, zawarła z powodami umowy o pracę przewidujące

wynagrodzenie zgodne z tą umową międzynarodową, jednakże tego samego dnia

zawarto między stronami sporu aneksy przewidujące potrącanie 30% z różnych tytułów.

Te postanowienia podlegają ocenie w płaszczyźnie zgodności z art. 18 KP: mniej

korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy (w tym również tej umowy

międzynarodowej) są zatem nieważne.

W kasacji twierdzi się, że jest dopuszczalne potrącanie z wynagrodzenia pra-

cownika kosztów szkolenia z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy oraz kosztów

narzędzi pracy. Pogląd ten nie jest uzasadniony. Przepis art. 224 § 2 KP w brzmieniu

obowiązującym przed dniem 2 czerwca 1996 r. stanowił, że zakład pracy jest obowią-

zany przeszkolić pracownika przed dopuszczeniem do pracy w zakresie bezpieczeńs-

twa i higieny pracy oraz prowadzić okresowe szkolenie w tym zakresie. Skoro nie

określał on podmiotu zobowiązanego do ponoszenia kosztów tego szkolenia, to

oznacza to, że te koszty ponosi organizator szkolenia (pracodawca).

Nie można także podzielić poglądów wyrażonych w kasacji, według których

pracownicy powinni ponosić koszty używania narzędzi pracy pracodawcy. Jest to

sprzeczne nie tylko z przepisem art. 94 pkt 2 KP, który nakazuje zakładowi pracy

(pracodawcy) odpowiednie zorganizowanie pracy, ale także z art. 22 § 1 KP. Według

tego przepisu przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wyko-

nywania pracy określonego rodzaju na rzecz zakładu pracy, a zakład do zatrudniania

pracownika za wynagrodzeniem. Przepis ten określa jasno zobowiązanie pracownika.

Jest nim wykonywanie pracy określonego rodzaju. Natomiast na pracodawcy spoczywa

obowiązek zatrudniania pracownika, co oznacza stworzenie odpowiednich warunków

technicznych i innych niezbędnych do wykonywania pracy przez pracownika. W tych

warunkach mieści się także obowiązek dostarczenia narzędzi pracy. Jeżeli natomiast

pracownik pracuje przy użyciu własnych narzędzi pracy, to zakład pracy jest

obowiązany do zapłaty na jego rzecz stosownych kwot z tego tytułu.

W pozostałym zakresie kasacja podlega odrzuceniu, gdyż sprzecznie z art. 393

3

KPC nie powołano podstaw kasacyjnych.

Z tych względów na podstawie art. 393

8

§ 1, art. 393

13

KPC orzeczono jak w

sentencji.

========================================