II UKN 112/97

Wyrok z dnia 25 lipca 1997 r.

II UKN 112/97

Prawo do renty inwalidzkiej podlega przywróceniu, jeżeli w ciągu 18 mie-

sięcy od jego ustania z powodu ustąpienia inwalidztwa pracownik ponownie stał

się inwalidą (art. 36 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin, Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Zbigniew

Myszka, Stefania Szymańska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 1997 r. sprawy z wniosku

Leonarda M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w G.W. o

rentę inwalidzką, na skutek kasacji Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z dnia 10

kwietnia 1995 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 1995 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Zielonej Górze oddalił odwołanie wnioskodawcy Leonarda M.,

urodzonego 8 kwietnia 1941 r., od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału

w G.W. odmawiającej przyznania wnioskodawcy prawa do renty inwalidzkiej.

Spowodowane to było ustaleniem, że inwalidztwo wnioskodawcy według II grupy

powstało w okresie późniejszym niż 18 miesięcy od ustania zatrudnienia. Wobec

wniosku z dnia 18 listopada 1994 r. o przyznanie renty inwalidzkiej, wnioskodawca

badany był przez Obwodową Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w

G., która zaliczyła go do II grupy inwalidów, ale stwierdziła, że inwalidztwo powstało we

wrześniu 1994 r. Zatrudnienie wnioskodawcy w [...] Spółdzielni Mieszkaniowej ustało w

dniu 12 maja 1990 r., a w okresie od 23 czerwca 1990 r. do 30 listopada 1992 r.

pobierał on zasiłek dla bezrobotnych. Łączny okres zatrudnienia przekroczył 31 lat i 8

miesięcy. Biegli lekarze (neurolog, chirurg-ortopeda i internista) w opinii z dnia 21

marca 1995 r. rozpoznali u wnioskodawcy stan po operacji krwiaka podtwardówkowego

bez zmian neurologicznych oraz stan po przebytym niedowładzie nerwu promieniowego

i pośrodkowego lewego, nie znajdując podstaw do przyjęcia inwalidztwa. Stwierdzili oni,

że obecnie nastąpił pełny powrót funkcji nerwu promieniowego, a inwalidztwo

wnioskodawcy według trzeciej grupy istniało od 12 maja 1990 r. Sąd Wojewódzki

przyjął, że po leczeniu w roku 1989 "okresowe inwalidztwo ustąpiło i do ponownego

zachorowania we wrześniu 1994 r. wnioskodawca nie był inwalidą i mógł wykonywać

zatrudnienie bez ograniczeń".

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją Minister Sprawiedliwości i zarzucając rażące

naruszenie art. 32 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) oraz art. 6 ust. 2 ustawy z dnia

17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i

rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), a nadto

naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

oraz decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w G.W. z dnia 30 listopada

1994 r. i przyznanie wnioskodawcy renty inwalidzkiej według trzeciej grupy inwalidów od

dnia 13 maja 1990 r. do dnia 21 marca 1995 r. z jednoczesnym zawieszeniem jej

wypłaty w okresie od dnia 23 czerwca 1990 r. do dnia 30 listopada 1992 r., ewentualnie

o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do

ponownego rozpoznania. Zdaniem składającego kasację "mimo pozytywnej dla

wnioskodawcy opinii biegłych, Sąd oddalił jego odwołanie z naruszeniem przepisów

prawa w sposób godzący w jego interes przez pozbawienie go środków egzystencji".

Pozbawienie pracownika świadczeń z ubezpieczenia społecznego zagwaranto-

wanych prawem narusza także interes Rzeczypospolitej Polskiej, a więc kasacja jest

uzasadniona mimo upływu sześciomiesięcznego terminu od dnia wyrokowania przez

Sąd Wojewódzki.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W uzupełnieniu przedstawionego stanu faktycznego wskazać należy, że w dniu

18 marca 1996 r. wnioskodawca złożył nowy wniosek o rentę inwalidzką. Organ

rentowy ponownie odmówił przyznania świadczenia po ustaleniu, że inwalidztwo istnieje

od września 1994 r. Wobec odwołania wnioskodawcy, sprawa toczy się przed Sądem

Wojewódzkim-Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze [...]. W

złożonej dla potrzeb tego postępowania opinii z dnia 2 sierpnia 1996 r., biegli lekarze

podzielili stanowisko komisji lekarskiej co do inwalidztwa wnioskodawcy według II grupy

i daty jego powstania, stwierdzając nadto, że do tego czasu (do września 1994 r.) nie

był on inwalidą żadnej grupy, a poprzednia opinia biegłych była trafna "w tym miejscu i

czasie". Pobyt wnioskodawcy w szpitalu w grudniu 1995 r. i sierpniu 1996 r. i

rozpoznana epilepsja pozwalają na przyjęcie, że schorzenie to jest następstwem urazu

doznanego we wrześniu 1994 r.

W myśl art. 32 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) renta inwalidzka przysługuje

pracownikowi, który jest inwalidą, ma wymagany okres zatrudnienia, a inwalidztwo jego

powstało w czasie zatrudnienia lub w okresie równorzędnym z okresem zatrudnienia

albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Warunki posiadania

wymaganego okresu zatrudnienia i daty powstania inwalidztwa oceniane na podstawie

ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach

ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze

zm.), będą spełnione jeżeli pracownik udowodni określoną liczbę lat okresów

składkowych albo okresów składkowych uzupełnionych okresami nieskładkowymi w

ilości nie przekraczającej jednej trzeciej uwzględnionych okresów składkowych (art. 6

ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 4 ust. 2 ustawy o rewaloryzacji). Drugi z warunków dotyczący

daty powstania inwalidztwa będzie natomiast spełniony, jeżeli inwalidztwo powstało w

okresach składkowych, bliżej określonych w art. 2 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, pkt 3-7, pkt 9 lit.

a, pkt 10, pkt 11 i pkt 15 oraz w okresach nieskładkowych wymienionych w art. 4 ust. 1

pkt 2-5, pkt 6 lit. a i pkt 7 albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych

okresów. Dla ubiegania się o rentę inwalidzką podstawą będzie ustalenie, że osoba

dochodząca świadczenia jest inwalidą, a więc jest częściowo lub całkowicie niezdolna

do wykonywania zatrudnienia, a po przesądzeniu tego ustalenie, czy posiada ona

wymagany okres zatrudnienia i czy inwalidztwo powstało w odpowiednim czasie.

Te uwagi ogólne należy uzupełnić o treść art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o rewalo-

ryzacji w brzmieniu zmienionym przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1993 r. o

zmianie ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent... (Dz. U. Nr 127, poz. 583). Przepis ten

wskazuje, że ustawa ta ma zastosowanie do wniosków zgłoszonych od dnia jej wejścia

w życie, to jest od 15 listopada 1991 r., z wyjątkiem przewidzianym w ust. 2, według

którego do osób, które do dnia wejścia w życie ustawy nie zgłosiły wniosku o

świadczenie, mimo iż spełniły łącznie warunki do nabycia prawa do tych świadczeń -

stosuje się przepisy dotychczasowe, dotyczące warunków nabycia prawa do emerytury

lub renty.

Na tle tych uwag stwierdzić trzeba, że Sąd Wojewódzki nie rozważył w sposób

należyty wymienionych warunków. Rozpoznając sprawę w wyniku odwołania wnios-

kodawcy od decyzji organu rentowego, powinien on zweryfikować ją w zakresie ustala-

jącym datę powstania inwalidztwa, skoro posiadanie wymaganego okresu zatrudnienia,

jak i samo istnienie inwalidztwa II grupy wnioskodawcy nie było w toku postępowania

kwestionowane. Zebrany materiał dowodowy, to jest opinia lekarzy biegłych sądowych,

dał podstawę do przyjęcia, że już przed 12 maja 1990 r. (dniem ustania zatrudnienia)

wnioskodawca był inwalidą III grupy. Fakt, że w chwili badania - w myśl tej opinii -

inwalidztwo wnioskodawcy już nie istniało, nie musi mieć przesądzającego znaczenia

prawnego dla jego ewentualnych uprawnień do dochodzonego świadczenia rentowego

za okres poprzedzający datę złożonego wniosku (18 listopada 1994 r.). Przy takich

ustaleniach, Sąd powinien bowiem wyjaśnić, czy stwierdzone inwalidztwo III grupy

istniało nieprzerwanie do dnia 21 marca 1995 r. (data wydania opinii przez lekarzy

biegłych), czy też inwalidztwo ustało wcześniej, bądź też czy były w nim przerwy. Ma to

tym istotniejsze znaczenie, że obecnie toczy się sprawa o rentę inwalidzką wobec

nowego wniosku Leonarda M. z dnia 18 marca 1996 r. i w myśl opinii biegłych wydanej

dla potrzeb tej sprawy, jest on inwalidą II grupy od września 1994 r. Według art. 36

ustawy o z.e.p. prawo do renty inwalidzkiej, które ustało z powodu ustąpienia

inwalidztwa, podlega przywróceniu, jeżeli w ciągu 18 miesięcy od ustania prawa do

renty pracownik ponownie stał się inwalidą. Konieczne jest więc zbadanie, jak to już

wyżej wskazano, czy istniejące przed dniem 12 maja 1990 r. inwalidztwo wnioskodawcy

(III grupa) trwało do września 1994 r. (data powstania inwalidztwa II grupy) bądź też czy

ustało po upływie miesiąca marca 1993 r. (a więc po upływie 18 miesięcy, o których

mowa w art. 36 ustawy o z.e.p.).

Wszystko to daje podstawę do stwierdzenia, że kasacja jest uzasadniona z po-

wodu naruszenia przez sąd orzekający przepisów prawa materialnego (art. 32 ustawy o

z.e.p. i art. 6 ust. 2 ustawy o rewaloryzacji) wobec niedostatecznego wyjaśnienia

spornych okoliczności sprawy. Jej uwzględnieniu nie sprzeciwia się upływ sześcio-

miesięcznego terminu od dnia wyroku, bowiem narusza on także interes Rze-

czypospolitej Polskiej. Pozbawienie pracownika świadczenia z ubezpieczenia społecz-

nego zagwarantowanego prawem przed należytym wyjaśnieniem sprawy, narusza

konstytutycyjną zasadę państwa prawnego oraz zasadę zaufania do organów wymiaru

sprawiedliwości, co godzi w interes Rzeczypospolitej Polskiej.

========================================