II UKN 201/97

Wyrok z dnia 30 lipca 1997 r.

II UKN 201/97

Parafialna działalność katechetyczna prowadzona przez katechetę w

wymiarze co najmniej połowy obowiązującego wymiaru zajęć jest pracą nauczy-

cielską w rozumieniu art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta

Nauczyciela (Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) w związku z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17

maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej

Polskiej (Dz.U. Nr 29, poz. 154 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska (sprawozdawca), Sędzia SN: Roman

Kuczyński, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 1997 r. sprawy z wniosku

Bogdana K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w C. o prawo

do emerytury, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 23 grudnia 1996 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 13 sierpnia 1996 r. [...] i

przekazał sprawę temu Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Ubezpieczony Bogdan K. odwołał się od decyzji organu rentowego odmawiającej

mu prawa do emerytury nauczycielskiej. Organ rentowy uznał, że ubezpieczony

wykazał jedynie 6 lat 6 miesięcy i 14 dni pracy nauczycielskiej.

W odwołaniu ubezpieczony podniósł, że niesłusznie nie zaliczono mu pracy

nauczycielskiej wykonywanej w Parafii Rzymsko-Katolickiej w K. od 1 lipca 1965 r. do 1

lipca 1974 r. i w Parafii Rzymsko-Katolickiej w P. od 1 lipca 1974 r. do 31 sierpnia 1986

r., w których pełnił obowiązki organisty i katechety, każde - w wymiarze połowy czasu

pracy. Wykonywał również pracę nauczycielską w charakterze kapelmistrza w

Ochotniczej Straży Pożarnej w P. od 1 września 1978 r. do 30 listopada 1986 r. oraz w

Ognisku Muzycznym w P. w latach 1973-1978.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie

wyrokiem z dnia 13 sierpnia 1996 r. oddalił odwołanie uznając, że Parafia w K. nie była

tego rodzaju instytucją, która mogła zatrudniać osobę w charakterze nauczyciela a

nadto, że praca dydaktyczna ubezpieczonego, gdyby ją zaakceptować, nie osiągnęła

połowy etatu. Lekcje muzyki miały charakter prywatny, natomiast w Parafii w P.

ubezpieczony był zatrudniony na pełnym etacie w charakterze organisty. Ponadto Sąd

Wojewódzki powołał uchwałę Sądu Najwyższego z 16 września 1992 r., II UZP 2/92, w

której uznano, że praca katechetyczna prowadzona w katechizacji parafialnej nie jest

pracą nauczycielską w rozumieniu art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta

Nauczyciela (Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.).

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem

z dnia 23 grudnia 1996 r. oddalił apelację Bogdana K. i uznał, że ubezpieczony nie

spełnia wymogu 20 lat pracy nauczycielskiej, nawet przy doliczeniu 5 letniego okresu

pracy w Ognisku Muzycznym w P. w latach 1973-78. Okres zatrudnienia ubez-

pieczonego w charakterze kapelmistrza w Ochotniczej Straży Pożarnej w P. nie

podlega zaliczeniu, ponieważ nie odprowadzono za ten okres składek ubezpieczenio-

wych. Natomiast praca katechetyczna prowadzona w Parafiach w K. i P. nie może być

uznana za okres pracy nauczycielskiej zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego,

powołaną przez Sąd Wojewódzki.

W kasacji od powyższego wyroku ubezpieczony zarzucił naruszenie prawa

materialnego - art. 88 ustawy Karta Nauczyciela poprzez jego błędną wykładnię i

przyjęcie, że praca katechety nie jest pracą nauczycielską oraz wnosił o zmianę zaskar-

żonego wyroku i uwzględnienie powództwa, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie

sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ubezpieczony powołał

zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 czerwca 1995 r. w sprawie

wynagradzania nauczycieli, które w § 3 ust. 1 pkt 10 zalicza do pracy pedagogicznej

okres prowadzenia zajęć katechetycznych w ramach katechezy parafialnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja zasługuje na uwzględnienie. Obowiązujący stan prawny pozwala

bowiem na zaliczenie pracy katechetycznej, także katechezy parafialnej , do okresu

pracy nauczycielskiej. Art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa

do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz. 154 ze zm.)

stanowi, że do nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w szkołach i innych

placówkach oświatowo-wychowawczych prowadzonych przez kościelne osoby prawne

stosuje się prawa i obowiązki ustalone dla nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w

państwowych szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych, zatem również art. 88

ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.).

Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. parafia, jako jednos-

tka organizacyjna Kościoła Katolickiego jest osobą prawną, natomiast wykładnia pojęcia

"placówka oświatowo-wychowawcza" znajduje się w art. 3 ust. 1 pkt 3 i art. 2 pkt 3

ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Przepisy te, obejmując systemem

oświaty placówki oświatowo-wychowawcze, określiły je jako jednostki organizacyjne,

umożliwiające kształtowanie i rozwijanie zainteresowań i uzdolnień, uzupełnianie

wiedzy. Punkt katechetyczny ma za zadanie nauczanie religii i kształtowanie postaw

chrześcijańskich, jest więc placówką oświatowo-wychowawczą, natomiast katecheta,

jako nauczyciel religii w parafialnym punkcie katechetycznym, jest pracownikiem pe-

dagogicznym takiej placówki oświatowo-wychowawczej.

Z kolei art.88 ust. 1 Karty Nauczyciela stosowany w związku z art. 21 ust. 1

ustawy z dnia 17 maja 1989 r. przewiduje możliwość przejścia na emeryturę pracownika

pedagogicznego placówki oświatowo-wychowawczej, jeżeli przepracował w tym

charakterze przez okres 20 lat i łącznie ma 30-letni okres zatrudnienia. Oznacza to

zatem, że parafialna działalność katechetyczna prowadzona przez katechetę w wymia-

rze co najmniej połowy czasu pracy jest pracą nauczycielską w rozumieniu art. 88 ust. 1

ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela.

Z wyżej przytoczonych względów, Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie

podziela stanowiska wyrażonego w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 września

1992 r., II UZP 2/92, że praca katechetyczna prowadzona w katechizacji parafialnej nie

jest pracą nauczycielską w rozumieniu art. 88 Karty Nauczyciela. Z uzasadnienia tej

uchwały odnotowujemy jednak stwierdzenie, że instrukcja Ministra Edukacji Narodowej

dotycząca powrotu nauczania religii do szkoły w roku 1990/91 zrównała nauczanie

religii w szkołach i punktach katechetycznych z pracą nauczycielską. Przytoczone wyżej

uregulowania ustawowe, dotyczące pracy katechetycznej w placówkach oświatowo-

wychowawczych, jakimi mogą być parafialne punkty katechetyczne, znalazły również

odzwierciedlenie w następnych zarządzeniach Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22

czerwca 1995 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli i z dnia 24 kwietnia 1996 r. (M.P.

Nr 30, poz. 316) w sprawie szczegółowego zakresu uprawnień i obowiązków

nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w szkołach (placówkach) prowadzonych

przez osoby prawne Kościoła Katolickiego. § 3 ust. 1 pkt 10 pierwszego zarządzenia

zalicza okresy prowadzenia zajęć katechetycznych w szkołach i innych placówkach

oświatowo-wychowawczych lub w ramach katechezy parafialnej przy ustalaniu

wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli i ich awansowania. Tak samo w piśmie z dnia

7 lutego 1996 r. Kuratorium Oświaty i Wychowania w C. potwierdziło zaliczalność

okresu prowadzenia zajęć katechetycznych w ramach katechezy parafialnej do pracy

pedagogicznej na podstawie przytoczonego wyżej przepisu zarządzenia Ministra

Edukacji Narodowej z dnia 22 czerwca 1995 r. [...]

Drugie zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 kwietnia 1996 r.

wydane zostało na podstawie art. 21 ust. 2 w związku z ust. 1 ustawy z dnia 17 maja

1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej i

potwierdziło stosowanie - między innymi - art. 88 Karty Nauczyciela do nauczycieli i

wychowawców zatrudnionych w placówkach wymienionych w art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy

z dnia 3 września 1991 r. o systemie oświaty prowadzonych przez osoby prawne

Kościoła Katolickiego pod warunkiem ich zatrudnienia w wymiarze co najmniej połowy

obowiązującego wymiaru zajęć. Inaczej mówiąc - praca katechety w powyższym

wymiarze czasu pracy w punkcie katechetycznym prowadzonym przez parafię, która

jest osobą prawną, stanowi pracę nauczycielską w rozumieniu art. 88 ust. 1 Karty Nau-

czycielskiej.

Wyjaśnienie powyższego stanu prawnego sprawy nie pozwala jednak na

uwzględnienie wniosku kasacji o wydanie orzeczenia reformatoryjnego wobec braku

ustaleń sądowych w zakresie pracy ubezpieczonego w Ognisku Muzycznym w P., obo-

wiązującego wymiaru zajęć w charakterze katechety i w jakim wymiarze ubezpieczony

faktycznie wykonywał te obowiązki w Parafiach Rzymsko-Katolickich w K. i w P.

Sądy obu instancji naruszyły art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, który ma zasto-

sowanie do katechetów na podstawie art. 21 ust. 2 w związku z ust. 1 ustawy z dnia 17

maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w R.P. Przy ponownym

rozpoznaniu sprawy należy dokonać oceny żądania ubezpieczonego o przyznanie

emerytury nauczycielskiej, które wywodzi ze złożonych do akt sprawy zaświadczeń [...],

a także oświadczeń 4 pracowników Ogniska Muzycznego w P. [...].

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 393

13

KPC Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji.

N o t k a

Powołana w uzasadnieniu uchwała z dnia 16 września 1992 r., II UZP 2/92, została opubli-

kowana w PiZS 1993 nr 2 s. 79.

========================================