II UKN 83/97

Wyrok z dnia 7 sierpnia 1997 r.

II UKN 83/97

Jeżeli do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 17 października 1991 r. o

rewaloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450

ze zm.) ubezpieczony nie spełniał warunków do nabycia prawa do renty inwalidzkiej

według ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i

ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), to nie zachodziły przesłanki zastosowania art.

26 ust. 2 ustawy rewaloryzacyjnej.

Przewodniczący SSN: Maria Tyszel, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski, Jerzy

Kwaśniewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn,

po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 1997 r. sprawy z wniosku Krystyny F. przeciwko

Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K.G. o rentę inwalidzką, na skutek

kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich [...] od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 15 marca 1995 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w K.G., po rozpatrzeniu wniosku Krystyny

F. o przyznanie renty inwalidzkiej, decyzją z dnia 17 listopada 1994 r. odmówił

wnioskodawczyni prawa do renty inwalidzkiej. Podstawę decyzji, stosownie do jej

uzasadnienia, stanowiło ustalenie, że wnioskodawczyni nie wykazała wymaganego

pięcioletniego okresu zatrudnienia zarówno w dziesięcioleciu poprzedzającym powstanie

inwalidztwa (30 maja 1993 r.), jak i w dziesięcioleciu poprzedzającym złożenie wniosku (3

października 1994 r.).

W odwołaniu do Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu wnioskodawczyni za-

kwestionowała przyjętą przez ZUS datę powstania jej inwalidztwa. Twierdziła, że jej

inwalidztwo powstało wcześniej niż w 1993 r., o czym świadczy leczenie się przez nią w

latach siedemdziesiątych i operacja serca w dniu 18 lutego 1976 r.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z

dnia 15 marca 1995 r. oddalił odwołanie wnioskodawczyni. Wyrok ten uprawomocnił się,

gdyż wnioskodawczyni nie zaskarżyła go do Sądu drugiej instancji.

W dniu 20 lutego 1997 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł kasację od po-

wyższego wyroku, zarzucając mu: 1) rażące naruszenie prawa materialnego - art. 26 ust. 2

ustawy z dnia 17 października 1992 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania

emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.),

2) rażące naruszenie przepisów postępowania - art. 3 § 2, art. 233 § 1 i art. 316 § 1

KPC,

3) naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu kasacji Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że pomimo braku

uzasadnienia wyroku, co nie pozwala na bliższe zorientowanie się o jego przesłankach,

należy jednak przyjąć, że wyrok ten zapadł w sprawie "niedojrzałej do ostatecznego

rozstrzygnięcia". Według Rzecznika Praw Obywatelskich Sąd nie zwrócił uwagi na to, iż w

kwestionariuszu dotyczącym okresów zatrudnienia wnioskodawczyni podała, że w dniach 15

sierpnia 1981 r. i 23 kwietnia 1985 r. urodziła dzieci. W związku z tym i przyjmując, że

inwalidztwo wnioskodawczyni powstało w lutym 1976 r. zachodziłaby podstawa do

zastosowania art. 11 ust. 2 pkt 11 i art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. w

związku z art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 17 października 1991 r. W konsekwencji, do okresów

równorzędnych z okresami zatrudnienia wnioskodawczyni podlegają zaliczeniu 6-letnie

przerwy w pracy spowodowane opieką nad dziećmi.

Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 30 kwietnia 1997 r. - zwrócił się do Sądu

Wojewódzkiego we Wrocławiu o sporządzenie uzasadnienia wyroku zaskarżonego kasacją

Rzecznika Praw Obywatelskich. Z uzyskanego w ten sposób uzasadnienia zaskarżonego

wyroku wynika, że jego podstawę stanowiły następujące ustalenia.

Wnioskodawczyni z powodu stanu zdrowia wynikającego z operacji serca prze-

prowadzonej w dniu 12 marca 1976 r. i trwającej następnie rehabilitacji była inwalidką w

zakresie II grupy. W takim stanie inwalidztwa podjęła w wieku 22 lat swe pierwsze

zatrudnienie w Spółdzielni Inwalidów, które trwało od 12 czerwca 1978 r. do 14 sierpnia

1981 r. W tym czasie stan zdrowia wnioskodawczyni poprawił się i od 1980 r. odpowiadał

inwalidztwu III grupy. Drugie swe zatrudnienie wnioskodawczyni podjęła od 4 listopada

1991 r. i ten stosunek pracy trwał do 31 października 1993 r., kiedy został rozwiązany na

skutek redukcji etatów w zakładzie pracy. Od 9 listopada 1993 r. do 9 listopada 1994 r.

wnioskodawczyni pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Od czerwca 1994 r. stan zdrowia

wnioskodawczyni uległ pogorszeniu, stanowiąc podstawę zaliczenia jej do II grupy

inwalidztwa.

W świetle tych faktów Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we

Wrocławiu uznał, że skoro stan zdrowia wnioskodawczyni podczas pierwszego jej

zatrudnienia nie uległ pogorszeniu w czasie zatrudnienia, ani też w ciągu 18 miesięcy po jego

upływie, to brak podstaw do zastosowania art. 34 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. Z

kolei oceniając sytuację związaną z drugim zatrudnieniem od 4 listopada 1991 r. i

pogorszeniem się stanu zdrowia wnioskodawczyni (z III do II grupy inwalidzkiej) w okresie

do 30 maja 1993 r. Sąd uznał, że wnioskodawczyni nie ma wymaganego 5-letniego okresu

zatrudnienia, skoro zarówno w dacie pogorszenia stanu zdrowia, jak i w dacie złożenia

wniosku miała powyżej 30 lat. Mając na uwadze wynikający z art. 33 ust. 2 ustawy o z.e.p.

warunek, aby pięcioletni okres zatrudnienia przypadał w ciągu ostatniego dziesięciolecia

przed zgłoszeniem wniosku o rentę inwalidzką albo przed okresem powstania inwalidztwa

Sąd ustalił, że w żadnym z tych dziesięcioletnich okresów wnioskodawczyni nie miała pięciu

lat zatrudnienia. W dziesięcioleciu bowiem przed powstaniem inwalidztwa wnioskodawczyni

udowodniła 1 rok 5 miesięcy i 12 dni zatrudnienia, a doliczając okresy nieskładkowe w

rozmiarze maksymalnym 1/3 okresów składkowych, tj. 5 miesięcy i 24 dni - łącznie 1 rok 11

miesięcy i 6 dni. W dziesięcioleciu zaś przed złożeniem wniosku miałaby 3 lata 5 miesięcy i

20 dni łącznie okresów składkowych i nieskładkowych (ograniczonych do 1/3 okresów

składkowych).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rzecznik Praw Obywatelskich zastrzegając się, że brak uzasadnienia wyroku nie

pozwolił mu na bliższe zorientowanie się o jego przesłankach, uznał jednakże, że Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu bezpodstawnie pominął to, że wnioskodawczyni

powinna mieć zaliczone przerwy w pracy spowodowane opieką nad dziećmi w wieku do lat 4

według z art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p.

Wbrew temu zarzutowi, w świetle przedstawionego uzasadnienia wyroku nie może

być wątpliwości, że Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu

ustalił i właściwie ocenił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności

faktyczne, w tym dotyczące przerw w pracy wnioskodawczyni spowodowanych opieką nad

dziećmi.

Zarzuty kasacji wynikają z założenia, że gdyby przyjąć w ślad za opinią biegłego, że

inwalidztwo II grupy u wnioskodawczyni powstało od lutego 1976 r. i uwzględnić okresy

równorzędne z okresami zatrudnienia według art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy z 1982 r. o z.e.p., to

należałoby ustalić, że wnioskodawczyni spełniła warunki do przyznania świadczenia

rentowego jeszcze przed wejściem w życie ustawy rewaloryzacyjnej z dnia 17 października

1991 r. W tej sytuacji warunki nabycia przez wnioskodawczynię prawa do renty - stosownie

do art. 26 ust. 2 ustawy rewaloryzacyjnej - podlegałyby ustaleniu według przepisów ustawy o

z.e.p.

Powyższe założenie kasacji jest jednakże błędne, gdyż w świetle nie budzących

wątpliwości ustaleń Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych jest oczywiste, że

wnioskodawczyni nie spełniała jednego z wymaganych warunków renty inwalidzkiej, tj.

ażeby inwalidztwo powstało w czasie zatrudnienia lub w okresie równorzędnym z okresem

zatrudnienia, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów (art. 32 pkt 3

ustawy o z.e.p.). Jak bowiem wynika z ustaleń opartych o opinię biegłego prof. hab. dr med.

Bogumiła H. (której kasacja nie kwestionuje, a przeciwnie, na którą się powołała)

wnioskodawczyni zatrudniła się po raz pierwszy będąc inwalidką II grupy i w czasie tego

zatrudnienia, uwzględniając również okresy równorzędne z zatrudnieniem, jej stan zdrowia

uległ poprawie do stanu inwalidztwa w grupie III, aż do czerwca 1994 r., kiedy to znowu

stała się inwalidką grupy II. Jeżeli zatem do dnia wejścia w życie ustawy rewaloryzacyjnej z

dnia 17 października 1991 r. wnioskodawczyni nie spełniała łącznie warunków do nabycia

prawa do renty inwalidzkiej według ustawy z 14 grudnia 1982 r. o z.e.p., to nie zachodziły

przesłanki zastosowania art. 26 ust. 2 ustawy rewaloryzacyjnej. W konsekwencji tego Sąd

Wojewódzki prawidłowo przy ustalaniu prawa wnioskodawczyni do renty inwalidzkiej zasto-

sował przepisy ustawy rewaloryzacyjnej z dnia 17 października 1991 r., w tym art. 4 ust. 2 tej

ustawy, który stanowi, że przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń okresy nieskładkowe

uwzględnia się w rozmiarze nie przekraczającym jednej trzeciej uwzględnionych okresów

składkowych.

Z powyższych przyczyn kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw, a więc Sąd

Najwyższy orzekł o jej oddaleniu w myśl art. 39312

KPC.

========================================